Το παιχνίδι της χαράς
Κάπου πήρε το μάτι μου σκρολάροντας τη φράση «έχετε εξάρτηση από τη ντοπαμίνη, αναζητάτε διαρκώς μικρές απολαύσεις» φράση που γρήγορα εξαφανίστηκε κάτω από άλλες σοφίες, αλλά πρόλαβα να σκεφτώ, Μάλιστα, εγώ είμαι αυτή, αναζητώ διαρκώς μικρές χαρές, ή μεγαλύτερες, ό,τι βρω, ό,τι ξεκλέψω. Δεν είχα καταλάβει ότι θεωρείται κάτι σαν αρρώστια, μάλιστα το καλλιεργώ παιδιόθεν, κατά καιρούς συστηματικά. Στα παιδικά μου χρόνια ξυπνούσα και μετρούσα τις απολαύσεις που θα μου έδινε η μέρα, ( όσο θυμάμαι καμία στιγμή δεν ήταν τελικά πιο ηδονική από αυτό το ίδιο το μέτρημα). Δεν είχα καν διαβάσει το «Παιχνίδι της χαράς» την περίφημη Πολυάννα, που οργάνωσε καλύτερα τη στάση ζωής απέναντι στις δυσκολίες της σχολικής ηλικίας και όχι μόνο.
Αλλά μήπως αυτή η συνήθεια δείχνει ψυχολογία ακριβώς αντίθετη, δηλαδή τάση για μελαγχολία; Τι σόι παιδί είναι αυτό που δεν πετάγεται αμέσως από το κρεβάτι να παίξει, ή να τρέξει στο κρεβάτι των γονιών, ή να πιει το γάλα του (το σιχαινόμουν) αν όχι κάποιο που χρειάζεται ψυχολογική ενθάρρυνση και προσπαθεί να την παράσχει το ίδιο στον εαυτό του; Τώρα που οι ανθρώπινοι νέοι τύποι κατηγοριοποιούνται κατά τις συνήθειες τους, δεν ξέρω αν θα έπιανα αξιοπρεπή κατηγορία.
Δεν μπορώ να εντοπίσω ακριβώς σε ποια στιγμή της παιδικής μου ηλικίας η χαρά έγινε δύσκολη και η καθημερινότητα περίπλοκη, αλλά σίγουρα είχα συνείδηση του πράγματος όταν έπεσε στα χέρια μου η περί ου ο λόγος Πολυάννα της Έληνορ Πόρτερ και αποφάσισα, χωρίς να το διατυμπανίσω, να ακολουθήσω τη συνταγή της πιστά και οργανωμένα. Ήξερα πολύ καλά ότι η ηρωίδα εθεωρείτο χαζοχαρούμενη από κάθε σοβαρό αγόρι του περίγυρου, τα αγόρια μάλιστα ήταν αντίθετα κατά κανόνα στις εκδηλώσεις χαράς εκτός αν επρόκειτο για σαρκασμό ή αθλητική επιτυχία, γι αυτό δεν ομολόγησα την απόφαση παρά δεκαετίες μετά, σε φάση συμφιλίωσης με την προσωπική μου ιστορία.
Τι έκανε η Πολυάννα; Έβρισκε κάθε μέρα και κάθε ώρα και στιγμή της ζωής της, κάποιο λόγο να χαρεί ακόμα και όταν περνούσε μεγάλα ζόρια. Μυστικά λοιπόν εξάσκησα κι εγώ την αναζήτηση αυτή, και δεν την εγκατέλειψα ποτέ, ειδικά όταν ήταν ζόρικη σε μοναχικές περιόδους. Γιατί η χαρά θέλει βλέμμα, ιδίως στην εποχή της νεότητας. Κάποιος να σε κοιτά, κατά προτίμησιν η κοινωνία ολόκληρη. Να αισθάνεσαι ότι σε αναγνωρίζει, σε αγαπά, αν όχι όλος ο κόσμος, τουλάχιστον μια ομάδα, όσο μεγαλύτερη τόσο καλύτερη. Το κοινωνικό ζώο που λέγεται άνθρωπος χαίρεται μέσα από το βλέμμα των άλλων. Θέλει φίλους, θέλει αποδοχή, κι όταν λείπουν αυτά δύσκολα βρίσκεις υποκατάστατα, όση εξάσκηση κι αν κάνεις στη μέθοδο Πολυάννας.
Μιλώ πλέον σαν άνθρωπος με αυτογνωσία που ίσως είναι εθισμένος στη ντοπαμίνη ή σε κάτι παρεμφερές, γιατί ακόμα και σε φάσεις αφόρητης κοινωνικής απόρριψης δεν παραιτήθηκε από το δόγμα της μικρούλας και γλυκούλας αμερικανιδούλας που έλεγε, δεν μπορεί, ψάξε, κάτι θα υπάρχει. Με τον καιρό η εμμονή αυτή, ή εξάρτηση, ή στάση ζωής, ή συνήθεια, έγινε δεύτερη φύση, μπορεί και πρώτη. Αν και η πρώτη, υποψιάζομαι, είναι πάντα η μελαγχολία που απειλούσε και απειλεί κάθε ξημέρωμα την ενέργεια και το κέφι που απαιτεί η ζωή.
Χρειάζεται πάντα η χαρά αποδοχή; Δεν χαιρόμαστε μόνοι μας ωραίους περιπάτους, βουτιές στη θάλασσα, ταξίδια, θεάματα, βιβλία, ανακαλύψεις, γνώσεις, σκέψεις δικές μας καινούργιες που συχνά τινάζονται σαν δελφίνια υπέροχες, σε ανύποπτο χρόνο; Ναι, κάτι γίνεται και με αυτά, αλλά στο βάθος υπάρχει η ελπίδα να τα μοιραστείς, να τα διηγηθείς, να τα εκτιμήσουν, ή να σε ζηλέψουν και να θελήσουν να σε μιμηθούν. Στη μοναχική φάση η χαρά προοιωνίζεται τον εαυτό της με την προσδοκία μελλοντικής δικαίωσης. Θα σε ανακαλύψουν, θα σε αναγνωρίσουν, θα σε αγαπήσουν, ή θα σε κληρονομήσουν, θα συσσωρεύσεις τον πλούτο κάπου όπου θα τον θαυμάσουν κάποια στιγμή. Δεν γίνεται αλλιώς.
Είναι μέγας συμβιβασμός με την πραγματικότητα το παιχνίδι της χαράς. Βολεύεσαι με ό,τι βρεις, αν δεν καταφέρεις να δημιουργήσεις, ή να αλλάξεις όσα θέλουν αλλαγή με πετυχημένες επαναστάσεις. Γλιστράς από το αυστηρό βλέμμα της νιότης στο επιεικές της ωριμότητας, παραιτείσαι, συμβιβάζεσαι, σου γίνεται έξη το χαμόγελο, χάνεις τη σοβαρότητα σου. Ζήλευα κάποτε αυτούς που παραμένουν σοβαροί και απολαμβάνουν τις επιτυχίες τους σιωπηλά τις νύχτες σπίτι τους. Αλλά είναι αργά να αλλάξω, ίσως από μικρή αν δεν ξεκινούσα το παιχνίδι της χαράς πουρνό πουρνό, αν έκανα υπομονή να το αναμασήσω το βράδυ, να τα είχα καταφέρει καλύτερα. Τώρα ακόμα και με τέτοιους απολογισμούς βάζω τα γέλια. Χαρά; Ελπίζω κάτι τέτοιο.
