Rethink Athens via Vienna

Ξαναπήγα φέτος ταξίδι στη Βιέννη μετά από χμ, μερικές δεκαετίες. Ήμουν εκεί την Πρωτομαγιά του 1967. Θυμόμουν μόνο τη διαδήλωση της Πρωτομαγιάς, κυρίως επειδή είχα γράψει γι αυτήν πολλές φορές. Τον κόσμο που φώναζε "Freiheit in Griechenland", «Ελευθερία στην Ελλάδα», το κολοσσιαίο πορτραίτο του Γλέζου μπροστά στο νεογοτθικό Δημαρχείο και του Mίκη Θεοδωράκη μπροστά στη νεοκλασική Βουλή. Το μέγεθος αυτών των φωτογραφιών δυο ανθρώπων που στην Ελλάδα διώκονταν, απαγορευόταν να προφέρεις το όνομά τους.

Αναγνώρισα αμέσως αυτά τα δυο κτίρια, τη Βουλή και το Δημαρχείο, μόλις τα ξαναείδα. Μου φάνηκαν μεγαλύτερα, προφανώς είχαν μικρύνει στη μνήμη μου προσαρμοζόμενα στην εικόνα της πόλης που ζω, στα μεγέθη της Νεοκλασικής Τριλογίας στην Πανεπιστημίου. Ο αρχιτέκτονας είναι ο ίδιος, ο Δανός Θεόφιλος Χάνσεν. Αλλά, βέβαια, τα μεγέθη στη Βιέννη είναι ασύλληπτα.

Τοποθετώ, λοιπόν, σε σωστή θέση τα κτίρια της αξέχαστης εφηβικής μου ανάμνησης. Είναι στη Ρινγκστράσε, τον δρόμο που τριγυρίζει την παλιά πόλη, αυτόν που έγινε στη θέση του παλιού της τείχους. Πολύ εκτεταμένο το παλιό τείχος, πολύ φαρδιά η Ρινγκστράσε, επιβλητικά τα οικοδομήματα. Χώρος άπλετος ανάμεσά τους, ευτυχώς για το μάτι που θα παραξενευόταν πολύ με τη γειτνίαση του νεογοτθικού με το νεοκλασικό. 

Μπροστά στην αυστριακή Βουλή, γύρω από το άγαλμα της Αθηνάς, συναντάμε πάλι μια μικρή πολιτική συγκέντρωση. «Κατά του πολέμου», μας ενημερώνουν. «Τίνος πολέμου;» ρωτάμε. «Όλων των πολέμων». Συμφωνούμε απολύτως. Παραμένει εκεί χώρος πολιτικής έκφρασης.

«Σχεδίασα ένα κτίριο όπου θα λειτουργούσε η Δημοκρατία», είχε πει ο Χάνσεν για τη Βουλή. Η προτομή του βρίσκεται δίπλα στην είσοδο, πολύχρωμη. Δεν θα πρέπει να υπάρχει πιο τέλειο κλασικό κτίριο στον κόσμο, απ' όσο εγώ αντιλαμβάνομαι. Τις δυο πλευρές της κλίμακας (δεν τη λες σκάλα) την πλαισιώνουν καθιστοί ανδριάντες ιστορικών, από τον Θουκυδίδη μέχρι τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Πολύβιο. Καλή ιδέα, καθώς ανεβαίνουν, να σκέφτονται οι βουλευτές την Ιστορία.

Στις τοιχογραφίες και στο σύμπλεγμα της κρήνης μπροστά στην κλίμακα πνέει αεράκι αρ νουβώ πάντως. Αλλά δεν καταφέρνουν να μας εμποδίσουν να αισθανθούμε τη συγγένεια που έχουμε με το έργο αυτό και τις φιλοδοξίες του. Αθήνα, Δημοκρατία, κολώνες, τριλογία, Χάνσεν και λοιποί.

Κι ύστερα ανακαλύπτουμε τον Χάνσεν σε διάφορα σημεία της Βιέννης, αλλά δεν είναι εύκολο. Τα έργα του, αν και μεγάλα, αν και χαρακτηριστικά, δεν είναι πια της μόδας, δηλαδή ούτε οι τουρίστες δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα να μάθουν ποιος σχεδίασε το Musiκverein ή το σημερινό Καζίνο. Όλ' αυτά τα κτίρια είναι εδώ και αιώνες το αυτονόητο περιβάλλον στην πόλη, μάλιστα κάπως άκαμπτο και υπερβολικά αυστηρό, αυτό που έπρεπε να απαντηθεί με τις τολμηρές προτάσεις των επιγόνων. Πολύ πιο ελκυστικά είναι τα κτίρια Γιούγκενστιλ και για τα γκρουπ και για το βιβλιαράκι που μας καθοδηγεί.

Όμως εμείς ως Αθηναίοι συγκινούμαστε από τον Χάνσεν, που έχτισε το πρώτο του κτίριο σε αθηναϊκό λόφο. Είναι το παλιό Αστεροσκοπείο. Κι ύστερα σχεδίασε την Ακαδημία και τη Βιβλιοθήκη της αθηναϊκής τριλογίας, ενώ ο αδερφός του ανέλαβε το Πανεπιστήμιο. Στη Βιέννη ήρθε μετά, κι έφτιαξε αρκετά νεοκλασικά μέγαρα. Αλλά και τον βυζαντινότροπο ναό της Αγίας Τριάδας για τους Οθωμανούς πολίτες Έλληνες τότε, διότι όσο έμεινε στην Αθήνα είχε μελετήσει και τη βυζαντινή αρχιτεκτονική.

Στον τάφο του, που βρίσκεται σε περίοπτη θέση στο κεντρικό νεκροταφείο της πόλης, απεικονίζεται καθιστός φορώντας χλαμύδα, ανακαλώντας κάπως κραυγαλέα τις αρχαίες επιτύμβιες στήλες. Ας πούμε ότι πήγα να επικαλεστώ την ευλογία του για το αθηναϊκό μέλλον. Αρχίζουν όπου να 'ναι οι εργασίες της πεζοδρόμησης στην Πανεπιστημίου, και κάπως πρέπει όχι απλώς να ξανασκεφτούμε, αλλά να ξαναζήσουμε την Αθήνα, τις νεοκλασικές της όψεις, κάπως πρέπει να την ξαναβάλουμε στη ζωή μας.

http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.ta3idia&id=36205

H ασημένια Βίβλος

Ξεκούραση στο καφενείο της βιβλιοθήκης της Ουψάλας

Στη βιβλιοθήκη της Ουψάλας έχουν ένα χειρόγραφο που το λένε «Η ασημένια βίβλος». Μετάφραση της Βίβλου στα γοτθικά από τον επίσκοπο Ουλφίλα για τον βασιλιά Θεοδώριχο. Για να το δεις, μπαίνεις στο μουσειάκι της Βιβλιοθήκης, τρία μικρά δωμάτια όλα κι όλα, και το θαυμάζεις σε ειδική βιτρίνα και ειδικό ημίφως, να μη χαλάσει η περγαμηνή. Υπάρχουν ακόμα μερικές βιτρίνες στο μουσειάκι, μικρές θεματικές εκθέσεις, όπου με λίγη προσπάθεια μπορείς να ξοδέψεις ένα εικοσάλεπτο. Ύστερα βγαίνεις στην είσοδο του κτιρίου όπου μπορείς να αγοράσει σουβενίρ και βιβλιαράκια από το μαγαζάκι της Βιβλιοθήκης. Ακόμα κι αν δεν μπεις στο αναγνωστήριο ή στη γραμματεία, παίρνεις μια ιδέα της ατμόσφαιρας, ειδικά αν πας  και αριστερά, στο καφενείο της Βιβλιοθήκης και πιεις τον καφέ ή το τσάι σου καθισμένος στα παλιά παράταιρα έπιπλα που θυμίζουν σαλόνι. Έχεις να λες ότι επισκέφτηκες τα σεβάσμια ιδρύματα μιας παλιάς πανεπιστημιακής πόλης, την οποία ενίσχυσες με τον οβολό σου.

Στην Αθήνα  πάλι μπορείς να λύσεις ακαδημαϊκές απορίες, όπως: Τι παθαίνουν τα πόδια των ανθρώπων όταν γίνονται χρήστες ηρωίνης; Κάνοντας μια βόλτα μπροστά στην περίφημη αθηναϊκή τριλογία, η οποία σχεδιάστηκε για να είναι αφιερωμένη στη γνώση. Ακαδημία, Πανεπιστήμιο, Βιβλιοθήκη, τα πρότυπα και πρωτότυπα αυτά νεοκλασσικά κτίρια το ένα δίπλα στο άλλο, θα σας απαντήσουν ότι οι χρήστες ναρκωτικών παθαίνουν εκζέματα στα πόδια, κοιμούνται με αγκυλωμένα άκρα, κι όταν προσπαθούν να περπατήσουν δυσκολεύονται, τρεκλίζουν, τα γόνατά τους λυγίζουν, αλλά περνάει πολλή ώρα μέχρι να βρουν κάπου βολικά να σωριαστούν και να παραδοθούν στους κόσμους των παραισθήσεων.

Ωστόσο η Εθνική Βιβλιοθήκη έχει καταπληκτικά χειρόγραφα βιβλία, εξίσου παλιά και παράξενα και πολύτιμα με την «Αργυρή Βίβλο» της Ουψάλας. Θα μπορούσε κι αυτή να κάνει ένα μουσειάκι, να μπαινοβγαίνει  κόσμος, να μαθαίνει, να θαυμάζει, και να κάθεται να πίνει καφέ, να αγοράζει και κανένα σουβενίρ. Κάποτε που το είχα γράψει αυτό, είχα μαζέψει αγανακτισμένα σχόλια με το τσουβάλι από κάτω. Τι ξεφτιλισμένα πράγματα πρότεινα για τα σεβάσμια ιδρύματά μας!  Εμείς νομίζουμε ότι η γνώση είναι ένα αποστειρωμένο, απόμακρο πράγμα που πρέπει να προστατεύεται από τα αδιάκριτα βλέμματα. ΄

Ωστόσο, η αθηναϊκή τριλογία συνεχίζει να διδάσκει: αν  έχετε απορίες για το πώς διακινούνται τα ναρκωτικά στην ένδοξη πόλη, θα τις λύσετε περνώντας από το ίδιο σημείο. Βαποράκια και άλλα μέσα μαζικής μεταφοράς δόσεων εκτίθενται τοις πάσι στο σεβάσμιο απ’ όλους χώρο μεταξύ των ευαγών ιδρυμάτων.  Για περισσότερες λεπτομέρειες  θα χρειαστείτε μια πιο τεχνολογική προσέγγιση, γι αυτό λάβετε τον κόπο να περάσετε από το Πολυτεχνείο, που έχει ειδικότητα σε κατασκευές, επεξεργασίες και αναλυτικές περιγραφές μεθόδων κατανάλωσης κάθε ισχυρού ναρκωτικού που παράγεται στην υφήλιο.

Έχουμε αποκτήσει ένα είδος παγκόσμιας βιτρίνας ναρκωτικών σε φόντο επιβλητικό, κολόνες, γλυπτά, τρίγλυφα, μετώπες, και δεν συμμαζεύεται. Η Αθήνα είναι ίσως η μόνη πόλη που προσφέρει ένα τέτοιο περιβάλλον μελέτης της διακίνησης και των αποτελεσμάτων ναρκωτικών ουσιών, γιατί πού αλλού θα δει κανείς χρήστες υπό την σκιά και την προστασία τέτοιων αρχιτεκτονημάτων; Είναι κρίμα που κανείς αρμόδιος δεν κάνει κάτι να προβάλει αυτή την τόσο μοναδική εικόνα της πρωτεύουσας μας.

Υπάρχει, υποτίθεται, μεγάλος προβληματισμός για το πώς να αξιοποιηθεί ο χώρος της τριλογίας, και συνέχεια αναρωτιέμαι, κανείς δεν ενδιαφέρεται να τον ζωντανέψει; Αυτή τη στιγμή περνάμε σαν κυνηγημένοι όλοι από μπροστά, και το βράδυ λες αμάν να περάσει κανα αυτοκίνητο να ηρεμήσουμε. Αν κάνουν και την Πανεπιστημίου πεζόδρομο, πώς θα αποφύγουν να δημιουργήσουν το μεγαλύτερο πρεζόδρομο του κόσμου;

Κι όμως το Πανεπιστήμιο έχει χώρο μπροστά, απόδειξη ότι φιλοξενούσε όλες τις συγκεντρώσεις μέχρι να γίνει τρέντι το Σύνταγμα, χώρο όπου θα κάθονταν οι τουρίστες να φάνε το παγωτό τους αφού θα είχαν δει το δικό του μουσειάκι, θα είχαν αγοράσει από το δικό του μαγαζάκι κάποιο σουβενίρ, και θα ήθελαν να απολαύσουν τη λιακάδα.

. Ίσως αξίζει να το δοκιμάσουμε.

 http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.8emata&id=18941

Να είχε κι ένα παγκάκι!

Aν είχε παγκάκια στη σκιά θα έχανετ σοβαρότητα το ίδρυμα;

Κυριακή απογευματάκι, ο ήλιος καίει, οι εκλογές συνεχίζονται για λίγες ακόμα ώρες, η Αθήνα είναι άδεια, φυσάει τρομερά, μερικά χαρτιά στροβιλίζονται στον αέρα και περιέργως υπάρχει κόσμος στο χώρο μπροστά στην Ακαδημία, ο οποίος χώρος, επίσης περιέργως, είναι σχετικά καθαρός. Κουρεμένο το γρασίδι, σκουπισμένα τα πεζοδρόμια. Και υπάρχουν ακόμα και παιδιά, αυτό το σπάνιο είδος, αυτό το άφαντο. Τρέχουν πάνω στο γρασίδι, το ένα κρατάει νεροπίστολο. Κάνει τόση ζέστη, και ποιος δεν θα' θελε λίγο κατάβρεγμα; Ένας τουρίστας βρίσκει το κουράγιο κι ανεβαίνει στα σκαλιά, να τον βγάλουν φωτογραφία απο κάτω. Μα τι είναι όλοι αυτοί που στέκονται έτσι μαζεμένοι μπροστά στην Ακαδημία, λες και είναι αξιοθέατο; Όχι πως δεν είναι δηλαδή, αλλά δεν προσφέρεται, δεν έχει να σταθείς, δεν έχει να διαβάσεις, δεν έχει να καθίσεις. Ένα παγκάκι δεν έχει. Τίποτε, να μην αναπαύεται ο κόσμος ποτέ μπροστά στο σεπτό αυτό ίδρυμα, να μη χαλαρώνει ο πάσα ένας. Να διαβαίνεις μπροστά της με δέος. Γι αυτό είναι πάντα έρημη, παραδομένη στα γκράφιτι, στα βαποράκια και στα περιστέρια.

Μόνο τα παιδιά των μεταναστών ξέρουν την αληθινή Αθήνα

Βγάζω να φωτογραφίσω τους ανθρώπους, είναι λουόμενοι που γυρίζουν απο τη θάλασσα. Τους έφερε το εξπρές λεωφορείο απο την παραλία, τώρα περιμένουν τη συγκοινωνία να πάνε στις γειτονιές τους, κι έχουν μαζευτεί στην τσιγκούνικη σκιά απο τις νεραντζιές. Και στη στάση του τρόλεϊ έχουν στρωθεί τέσσερα ξανθά πιτσιρίκια πολωνικής καταγωγής με τα μαλλιά βρεγμένα ακόμα απο τη θάλασσα και παίζουν με τις σαγιονάρες τους.
Έρημες οι παράγκες που στήσανε τα κόμματα προεκλογικά, περιμένουν να τις σηκώσουν. Για μια σπάνια στιγμή το πεζοδρόμιο είναι αληθινό πεζοδρόμιο. Το παιδικό παιχνίδι το ζωντάνεψε, σα μαγικό ραβδί. Να επιτέλους παιδάκια που σε λίγα χρόνια θα περνάνε απο την Πανεπιστημίου και θα έχουν να θυμούνται ότι κάποτε κάθισαν εκεί κι έπαιξαν, αστειεύτηκαν, δίψασαν, περίμεναν, κάτι άφησαν τέλος πάντων, έστω λίγο ιδρώτα στον μεταλλικό πάγκο, και κάτι πήραν μαζί τους, μια εικόνα. Πηγαίναμε για μπάνιο όταν ήμασταν παιδιά, θα λένε, περιμέναμε το τρόλεϊ στην Ακαδημία.
Μπορεί να θυμούνται με συμπάθεια μια ζεστή Κυριακή, που γίνονταν οι κρίσιμες εκλογές για τη χώρα κι εκείνα ήταν γεμάτα ακόμα απο τη θαλασσινή δροσιά.
Από το Protagon http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.stigmes&id=16250

Γιαπωνέζοι στην Πανεπιστημίου

Τι είναι αυτούνο ρε παιδιά; Μια ταμπέλα δεν έχει, κάτι;

Δυο γιαπωνέζοι τουρίστες κατέβαιναν την Πανεπιστημίου νωρίς ένα απόγευμα την περασμένη εβδομάδα. Περιέργως ήταν εντελώς άδειο το πεζοδρόμιο, δεν είχαν απλώσει πραμάτεια οι μετανάστες, έλειπαν οι ζητιάνοι, δεν είχε καν ανοίξει ο κουλουράς, κανείς δεν πουλούσε εισιτήρια λεωφορείων. Τι να πουλήσει, δεν υπήρχαν λεωφορεία, απεργούσαν μαζί με τρόλεϊ και μετρό. Ψυχή στη στάση, έρημα τα πεζοδρόμια. Και πολύ καθαρά. Μια σπάνια στιγμή δηλαδή, αλλά το ζευγάρι δεν θα ήξερε. Η λεπτή γιαπωνέζα, με μακριά άσπρη φούστα όλο δαντέλες και βολάν, έσερνε μια βαλίτσα εκτυφλωτικού ροζ χρώματος, ο άντρας με πράσινη καρό βερμούδα και βαλίτσα ζωγραφισμένη στο χέρι. Καλλιτεχνικές παρουσίες.

Χωρίς να σταθεί καθόλου η γυναίκα έβγαλε μια μεγάλη φωτογραφική μηχανή από την τσάντα της και προσπάθησε να φωτογραφίσει την Ακαδημία, αλλά δεν τα κατάφερνε περπατώντας. Είχε όμορφο φθινοπωρινό φως, έμοιαζαν ρόδινοι οι τοίχοι. Παιδεύτηκε λίγο με τη μηχανή, τελικά κοντοστάθηκε μπροστά στις νεραντζιές. Κοίταξε γύρω, ίσως έψαχνε παγκάκι, αλλά δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα εκεί. Το κτίριο σε φάση περιποιημένη, τα στολίδια του άψογα, αλλά κάπως νεκρό, μια σημαία να ανεμίζει στο αέτωμα. Κανένας στα σκαλιά, κανένας στο γρασίδι. Ούτε μια ταμπελίτσα να εξηγεί τι πράμα είναι τούτο. Στάθηκε κι ο άντρας δίπλα της, κράτησε τις βαλίτσες, η γυναίκα ίσως εντυπωσιάστηκε, τόσο ωραίο κτίριο, έκανε πίσω, σημάδεψε και το Πανεπιστήμιο. Δεν υπήρχαν μπροστά τα συνήθη τσαντίρια, θεόκλειστο κι αυτό. Καθαρισμένο κι εξίσου έρημο, μόνο ένα πρεζόνι περνούσε με ζιγκ- ζαγκ στον πεζόδρομο και κάθε τόσο έκανε να πέσει, αλλά στηριζόταν στους γερούς τοίχους των ιστορικών κτιρίων και συνέχιζε.

Σε τριάντα δευτερόλεπτα έβγαλε τη φωτογραφία της η γιαπωνέζα και πήραν ξανά το δρόμο οι δυο τους.  Έι, πού πάτε; Μου’ ρθε να τρέξω  να τους πιάσω αγκαζέ, να τους πω, γιατί φεύγετε; Ξέρετε τι κτίρια είναι αυτά; Τα σχεδίασαν δανοί, αδερφοί Χάνσεν λέγονταν, τα τέλειωσε ο Τσίλλερ, Γερμανός που έχτισε πιο πολύ απ’ όλους τη σημερινή Ελλάδα, τα πλήρωσαν έλληνες έμποροι που είχαν πλουτίσει στη Γερμανία, κι άλλοι που ήταν βαρώνοι στη Ρωσία. Πόσος κόσμος ονειρεύτηκε να χτίσει αυτή την πόλη, να ξέρατε… Δεν τα γράφει πουθενά, και ναι, λυπάμαι, δεν μπορείτε να μπείτε μέσα. Να τα τριγυρίσετε λίγο, να πάρετε ένα σουβενίρ, να καθίστε έξω, όχι είναι σοβαρά ιδρύματα αυτά, δεν είμαστε  σαν τις άλλες πόλεις της Ευρώπης, τι το περάσατε; Παγωτά στα σκαλιά; Καφεδάκι; Αποκλείεται.  Όμως έχουν συναρπαστική ιστορία, πέρα από την ομορφιά, και να σας πω ποιους φιλοσόφους και πολεμιστές δείχνουν τα αγάλματα, τι μιμούνται οι κιονοστοιχίες της βιβλιοθήκης, τι το αέτωμα της Ακαδημίας, τι οι τοιχογραφίες του Πανεπιστημίου…Πόσα θα είχα να τους πω, αλλά δεν είναι απλό να αγγίζεις αγνώστους γιαπωνέζους ως γνωστόν, μπορεί να σε παρεξηγήσουν.

ένα άρθρο των πρωταγωνιστών
http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.dolce&id=9152

Το μόνο που βρίσκεται να διαβάσει κανείς έξω απο την Ακαδημία είναι τα  συνθήματα στους πλαϊνούς τοίχους