Παράταση ζωής

Μέρες στο μαγευτικό χωριό, στο σπιτάκι που έφτιαξαν εδώ οι γονείς μας πριν τέσσερεις δεκαετίες αναζητώντας ρίζες, γνήσιες και υιοθετημένες. Κι όπως κάθε καλοκαίρι, εργασίες αναστήλωσης, να κρατηθεί στο δύσκολο βουνό ένα σπίτι που καλά θα ήταν να είναι απλή ξύλινη καλύβα, όπως κάνουν  οι Σουηδοί τα εξοχικά τους, όμως όχι, εμείς εδώ φτιάχνουμε σπίτια αληθινά, όπως ήταν κάποτε στο χωριό, αλλά με όλα τα κομφόρ.

Στο μεταξύ το χωριό φυτοζωεί, πώς να ξαναβρεί τη ζωντάνια που το έχτισε πέτρα πέτρα, εφαρμοστό εργόχειρο στην πλαγιά, με την παράξενη οικονομική ανάπτυξη του 19^ου αιώνα; Όταν αγόρασαν πολλοί Αθηναίοι σπίτια, λέγαμε θα ξαναζωντανέψει, αλλά δεν βρίσκονταν εργάτες για τη συντήρηση τους. Ύστερα ήρθαν μετανάστες, πάνω που μερικοί άρχισαν να τα εγκαταλείπουν κουρασμένοι. Δόθηκε γενική παράταση ζωής, μερικοί μάλιστα εγκαταστάθηκαν εδώ, συνέχισε να λειτουργεί το Δημοτικό σχολείο, άνοιξαν ταβέρνες, τα περβόλια κάρπισαν, κάτι κινήθηκε από τουρισμό. Τα σπίτια βέβαια κοστίζουν ακριβά, και στην κρίση επάνω μερικά ακόμα κόντεψαν να εγκαταλειφθούν, ανάμεσα και το δικό μας. Το έβαλα στο  Airbnb πρώτη και καλύτερη, με κοίταζαν με μισό μάτι οι γείτονες, μα θα βάζεις ξένους στο σπίτι σου; Σε λίγα χρόνια οι περισσότεροι είχαν υιοθετήσει την ίδια μέθοδο σωτηρίας. Τα παιδιά των πρώτων ιδιοκτητών έχουμε γίνει ξενοδόχοι, μαθαίνουμε τρόπους υποδοχής και εξυπηρέτησης, κι εκτός από σαπουνάκια και πετσέτες, μαθαίνουμε επιτέλους να υποδεικνύουμε τις ομορφιές του τόπου. Οπότε μπορεί να τις ανακαλύψουμε κι εμείς, ντόπιοι, μετανάστες και παραθεριστές. Πήραμε νέα παράταση ζωής. Αν και η παράξενη αντίσταση των παλιών του κατοίκων επιβιώνει με αυτοκαταστροφική επιμονή απέναντι σε κάθε τι καινούργιο, ίσως αυτή τη φορά τα καταφέρει.

Βέβαια ο τουρισμός δεν αρκεί αν δεν στεριώσει για τα καλά, να δημιουργήσει δουλειές με βάθος χρόνου, να κρατήσει τα παιδιά των μεταναστών και όσων ακόμα ζουν εδώ σε μια ισορροπημένη καθημερινότητα, με λίγη παραγωγή πρωτογενή, κανα μήλο, κανα ροδάκινο, κανα σύκο, λίγο λάδι, και εργαστήριο ξύλου θα μπορούσε, λέμε τώρα. Αλλά ας μην παρασυρόμαστε.

Οι μετανάστες, που τους κατηγορούν για μύρια όσα οι δεξιοί, η μίσθωση κατοικιών, που την κατηγορούν για μύρια όσα οι αριστεροί, έσωσαν προς το παρόν τον όμορφο τόπο. Να δούμε αν θα τα καταφέρουν στο μέλλον, ή θα τους τσακίσουν ένθεν και ένθεν, δεξιοσύνη,  αριστεροσύνη και συντηρητισμός που δεν συντηρεί τίποτε.

Στα Νικιά, στη Νίσυρο

Έφτασα και στα Νικιά. Στη δεκαετία του 70 κάναμε με τα πόδια όλες αυτές τις διαδρομές. Εδώ μας είχαν φτιάξει μια σαλάτα στο καφενείο, μας ρωτούσαν αν θέλαμε να αγοράσουμε σπίτι. Φοιτητές ήμασταν, δεν αγοράζαμε σπίτια
3000 δραχμές τα δίνουμε παιδί μου
Γιατί θέλετε να πουλήσετε τα όμορφα σπίτια σας, ρωτούσαμε με καρδιά σφιγμένη
Τι να κάνουμε δω πάνω παιδιά; Να αυτό πουλιέται χίλιες δραχμές, δεν το θέλετε; Φύγαμε με τη θλιμμένη σιγουριά πως είχαμε επισκεφτεί έναν τόπο πανέμορφο που θα χανόταν. Κι όμως, να που κάθομαι και τρώω μεζέδες στην πλατεία, τα σπίτια ανακαινισμένα, ο τόπος ζωντανός, η αξία του αναγνωρισμένη. Τα κατάφεραν οι άνθρωποι. Ξένοι εκτίμησαν το τοπίο, τον αέρα, την αρχιτεκτονική, το κλίμα, αγόρασαν τα σπίτια που εμείς τότε δεν μπορούσαμε. Τα έφτιαξαν, βρήκαν δουλειά μερικοί ντόπιοι που σίγουρα θα είχαν φύγει διαφορετικά. Ανοιξαν μερικές ταβέρνες, δεν ερήμωσε εντελώς το χωριό.

Πώς θα ζούσαν αυτά τα μέρη διαφορετικά; Τα νησιά του Αιγαίου, αυτά τα τόσο κολλητά στην Τουρκία ειδικά, αναπτύχθηκαν πριν γίνουν ελληνικά από το εμπόριο με τα παράλια. Τα προϊόντα του τόπου, από ψάρια και σφουγγάρια μέχρι σύκα και ελαφρόπετρες, πουλιούνταν στις πόλεις απέναντι. Στην πόλη της Μυτιλήνης τα αρχοντικά χτίστηκαν από τους επιχειρηματίες που εξήγαγαν λάδι στην Πόλη. Όταν το κέντρο έγινε η Αθήνα, ήταν πολύ μακριά για να μπορέσει αυτή η οικονομία να επιβιώσει. 

Λέμε, αχ τι κρίμα πολύ τουριστικό το τάδε νησί. Αν δεν ήταν τουριστικά, τα περισσότερα, απλώς θα ήταν ήδη ακατοίκητα. Και τα ακατοίκητα νησιά νομίζουμε ότι μας αρέσουν, δεν θα μπορούσαμε να τα δούμε καθόλου.

Ταξιδεύουμε πάντα στο παρελθόν

Κάθε ταξίδι είναι ταξίδι στο χρόνο, ταξίδι στο παρελθόν. Βλέπουμε τις ξένες χώρες όπως βλέπουμε αστέρια στον ουρανό που μπορεί να έχουν σβήσει.

Ξέρουμε από παιδιά τα ονόματα των πόλεων, τα μνημεία και τα μεγάλα αξιοθέατα, Υπομονετικά περιμένουμε σε ουρές για να τα δούμε με τα μάτια μας. Λες κι αμφιβάλουμε αν βρίσκονται στη θέση τους. Ιερή στιγμή της τρισδιάστατης διαπίστωσης, τίποτε δεν την αντικαθιστά, ούτε το σινεμά, ούτε η φαντασία.

Τα ταξίδια στην Ευρώπη είναι κατ' εξοχήν ταξίδια στην Ιστορία, οι ευρωπαίοι φροντίζουν και αναδεικνύουν το παρελθόν τους. Όσο το αντέχουν βέβαια, ας πούμε στο Παρίσι δεν υπάρχει οδός Ροβεσπιέρου, είναι απόφαση του συμβουλίου της πόλης. Η μνήμη του ναι, οδός όχι.

Το Εδιμβούργο δεν είναι γνωστό ακριβώς για τα μνημεία του, είναι ολόκληρη η πόλη που προσφέρει γνήσιο μεσαιωνικό περιβάλλον για καθημερινή χρήση. Οι φοιτητές του ζουν ανάμεσα σε κτίρια στυλ Χόγκουαρτς, του σχολείου του Χάρυ Πότερ, σαν αληθινοί μαθητευόμενοι μάγοι. Κι η Ρόουλινγκ εδώ έγραψε το βιβλίο της, χαζεύοντας το κάστρο από το παράθυρο του καφενείου το οποίο τώρα έχει ουρά πελατών που θέλουν να καθήσουν λίγο στο τραπέζι της.

Αιματηρά γεγονότα του παρελθόντος, πολλές θρησκευτικές διαμάχες, πολλοί πόλεμοι ανεξαρτησίας, αναφέρονται ανελλιπώς σε εντοιχισμένες πλάκες, επιγραφές, αγάλματα, μνημεία. Ίσως η συνήθεια αυτή να είναι το φυλαχτό της Ευρώπης από τους πολέμους του μέλλοντος. Ίσως όμως να φτιάχτηκαν στην αρχή για τον αντίθετο λόγο, να εξάπτουν τα πάθη. Ποιος μπορεί να ξέρει; Πάντως τώρα οι ευρωπαίοι είναι τόσο απομακρυσμένοι από τα πάθη που μνημονεύονται στις πόλεις τους, ώστε λειτουργεί αποτρεπτικά η μνήμη.

Είμαι περίεργη για το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος περί απόσχισης από το Ηνωμένο Βασίλειο που θα γίνει στη Σκωτία το Σεπτέμβριο. Θέλω να μην αποσχιστεί. Όπως το βλέπω εγώ, αν αποφασίσουν να παραμείνουν στο Η.Β. οι Σκωτσέζοι θα αποδείξουν ότι έχουν ξεπεράσει τα πάθη του παρελθόντος, τον εθνικισμό που πια δεν προσφέρει τίποτε. Κι αυτό μου φαίνεται μεγάλη πρόοδος, για όλη την Ευρώπη.

Το θαύμα της Αλοννήσου

Πάντως σε μερικά μέρη οι Ευρωπαίοι μια χαρά συνεργάζονται. Σε νησιά, ας πούμε, σε παραδοσιακούς οικισμούς, σε σημεία ειδικής ανάπτυξης που ίσως δεν μνημονεύονται από μελετητές και κυνηγούς ιδεών επαρκώς.  Για παράδειγμα, είχα ξανάρθει στην Αλόννησο πριν χρόνια κι είχαμε πάει στην παλιά της πρωτεύουσα, ένα χωριό φάντασμα. Είχαμε ανέβει από ένα λιθόστρωτο μονοπάτι κι είχαμε βρεθεί στην είσοδο -πλατεία της, κοιτάζοντας με δέος τα σκαρφαλωμένα στο βουνό σπίτια, εγκαταλελειμμένα τότε λόγω σεισμού, χτισμένα γύρω απο ένα παλιό βενετσιάνικο κάστρο. Ο σεισμός είχε γίνει το 1965 και οι ειδικοί είχαν συμβουλεύσει τους κατοίκους να φύγουν. Θα τους έδιναν σπίτια σύγχρονης τεχνολογίας, με φως- νερο -τηλέφωνο, κοντά στη θάλασσα πια. Όλος ο κόσμος μετακινείται στη θάλασσα τα τελευταία χρόνια, δεν έχει λόγο  κανείς να οχυρώνεται στα όρη, στα βουνά και στ' άγρια τα βράχια. Τι απογίνονται λοιπόν οι ορεινοί οικισμοί στην εποχή της ευκολίας;

Εκείνη τη μακρινή μέρα είχαμε κοιτάξει με δέος τα κλειστά, γκρίζα σπίτια, και δεν είχαμε τολμήσει να περπατήσουμε στα στενά. "Μας λένε ότι μπορεί να πέσουν, είχαν πει στο καφενείο οι δυο- τρεις τελευταίοι κάτοικοι". Φιλόξενοι, είχαν ετοιμάσει ομελέτα και σαλάτα για τους τολμηρούς επισκέπτες που νομίσαμε ότι ήμασταν τότε. Μας είχε πάρει η νύχτα κι είχαμε επιστρέψει με το φως του φεγγαριού να ανταυγάζει λευκότητα στο λιθόστρωτο μονοπάτι. 

Και να που αξιώθηκα να ξανανέβω στο χωριό- φάντασμα, δεκαετίες αργότερα. Δεν το πίστευα ότι έχει ξαναζωντανέψει, μέχρι που φτάσαμε, με αυτοκίνητο  πλέον, σ' ένα τεράστιο πάρκινγκ που ήταν και γεμάτο. Τα μικρά σπιτάκια με πρόσοψη στα στενά ήταν σχεδόν όλα ανοιχτά μαγαζάκια, και τουρίστες ευρωπαίοι περιδιάβαιναν με την ευτυχία των διακοπών στα σώματα και στα ρούχα. 

Δεν είχαν πέσει τα σπίτια λοιπόν, δεν ερειπώθηκε η πανέμορφη Χώρα Αλοννήσου. Ξένοι τουρίστες αγόρασαν στην αρχή κάμποσα σπίτια, σιγά- σιγά επέστρεψαν αρκετοί παλιοί κάτοικοι, και το χωριό ξαναζωντάνεψε σχεδόν ολόκληρο, και ξαναζεί μέρες καινούργιου ύφους, ειδικά το καλοκαίρι. Καλλιτέχνες και βιοτέχνες μένουν μόνιμα, απαντώντας στο ερώτημα περί του μέλλοντος των οικισμών που φτιάχτηκαν κάποτε σε μέρη απόκρημνα για να αποφύγουν τους πειρατές. Η αρχιτεκτονική ιδιαιτερότητα του οικισμού μελετήθηκε και αναδείχτηκε στην παραμικρή της λεπτομέρεια. Μέσα από το βλέμμα των ξένων οι ντόπιοι κατάφεραν να εκτιμήσουν το κληροδότημα των προγόνων τους, αν μη τι άλλο τη συνείδηση της Ιστορίας οι συνευρωπαίοι μας τη θεραπεύουν με συνέπεια.  Κι έτσι χωρίς κονδύλια και γραφειοκρατίες, με μόνη την ανάγκη των σύγχρονων ανθρώπων για επαφή με τη φύση και με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, βόρειοι και νότιοι συνεργάστηκαν ατύπως και πέτυχαν αυτό το θαύμα. 

Επόμενος στόχος είναι τώρα να πείσω την παρέα να ξανανέβουμε απο το παλιό μονοπάτι που περιμένει πάντα τους εραστές των αργών προσεγγίσεων.

  

Βόλτα στη Διώρυγα

Ξαφνικά μου ήρθε η ιδέα καθώς πλησιάζαμε στην Κόρινθο, έστριψα δεξιά προς «Τουριστική περιοχή Ισθμού». Στην παρέα υπήρχαν νεαροί που δεν είχαν σταθεί ποτέ να κοιτάξουν τη διώρυγα πάνω από τη γέφυρα, όπως κάναμε κάποτε. Πριν γίνει ο αυτοκινητόδρομος συνηθίζαμε τη στάση για σουβλάκια στον Ισθμό, κι εκεί οι πολύ περίεργοι μπορούσαν να περάσουν από τη στενή πεζογέφυρα και να θαυμάσουν το χάος από κάτω. Όταν βλέπεις κάτι γνωστό με ανθρώπους που δεν το έχουν ξαναδεί, έχεις τη δυνατότητα να το ανακαλύψεις ανανεωμένο.

Η παράκαμψη έμοιαζε με ταξίδι στο χρόνο. Όλα στην παλιά γέφυρα ήταν ξεχασμένα στη θλίψη και την παρακμή τους. Σκουπίδια κι εγκατάλειψη. Τα μαγαζάκια έμοιαζε  να έχουν να αγοράσουν εμπόρευμα από τη μέρα που εγκαινιάστηκε ο άλλος δρόμος. Ένα σύμπλεγμα από τσιμεντένιους στύλους που είχαν βάλει κάποτε για διακόσμηση, να ξεβάφει και να ξεφλουδίζει. Η γέφυρα σκουριασμένη, τα κάγκελα της σπασμένα, στραβωμένα.

Ωστόσο πάνω στη γέφυρα μια οικογένεια γιαπωνέζων έκανε τον τουρισμό της, έβγαζε με ενθουσιασμό απανωτές φωτογραφίες το εντυπωσιακό τοπίο.  Δεν κατάλαβα αν οι νέοι της παρέας πρόσεξαν τη σκουριά και την παρακμή. Έβγαζαν κι αυτοί φωτογραφίες, έβγαζαν και επιφωνήματα θαυμασμού, χρησιμοποιούσαν τη λέξη ‘κανάλι’,  σύγκριναν με το Σουέζ! Είναι πραγματικά ένα τοπίο που σου κόβει την ανάσα, αλλά το έχουμε συνηθίσει, ξεπεράσαμε το δέος που μας έπιανε άλλοτε, και δεν βρίσκουμε τρόπους να το ανανεώσουμε.

Ωστόσο κάποτε ο νεωτερισμός του λειτουργούσε στο δρόμο του ταξιδιού, τα σουβλάκια δίπλα στο μεγαλειώδες θέαμα όπου μπορείς να θαυμάσεις ταυτόχρονα  τη φύση και την τεχνολογία, ήταν νόστιμα όσο και τα άλλα, στο Ρίο- Αντίρριο. Κάπως έχουν συνδεθεί τα σουβλάκια με τα περάσματα, πράγμα λογικό. Περασμένα κι αυτά σε καλαμάκι ίσως βοηθούσαν όταν ήταν τα περάσματα πιο δύσκολα, τώρα που έγιναν πανεύκολα χρειάζεται κάτι άλλο να βρεθεί για συνοδεία.

 Γιατί δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί στις αλλαγές, στην ύπαρξη του νέου δρόμου αυτό το μέρος; Να προτείνουν  μια βόλτα αυτοτελή οι επιχειρηματίες, να πηγαίνεις για καφέ σε ωραία μαγαζιά, με ανάδειξη του τοπίου, με κάτι τέλος πάντων; Ένα βάψιμο στα κάγκελα να κάνανε.

Πήρα έναν καφέ, αγόρασα κάτι μαγνητάκια για το ψυγείο, κάτι καρτούλες. Απόδειξη δεν μου έδωσαν, και δεν ζήτησα. Άφησα στους μαγαζάτορες τη μικρή ικανοποίηση ότι είχαν κλέψει ένα ευρώ από το κράτος, που τους αδίκησε, που έκανε νέο δρόμο, που τους εγκατέλειψε στην έλλειψη έμπνευσης και όρεξης που τους δέρνει, που δεν τους πείθει να προσπαθήσουν για κάτι καλύτερο, που τους τυφλώνει και δεν βλέπουν καν τι ομορφιά έχουν μπροστά τους. 

 Από την εφημερίδα των συντακτών 4-12-12

Acropolis adieu

H Mireille Mathieu  στη γερμανική βερσιον του τραγουδιού Acropolis adieu. Αφού γερμανικο περιοδικό, το Spiegel έβαλε τον τίτλο του τραγουδιού στο εξώφυλλο του, υπονοώντας ότι η Ελλάδα ετοιμάζεται να αποχαιρετήσει το ευρώ, ας ακούσουμε αυτή την τραγουδίστρια που πολύ μας άρεσε πριν απο 100 χρόνια να λέει το σουξέ της στα γερμανικά. Για διευκόλυνση παρατίθενται οι γαλλικοί στίχοι. 
Ce soir le vent vient de la mer                                 Απόψε φυσάει απο τη θάλασσα
Septembre est là, l'été s'en va                              ήρθε ο Σεπτέμβρης το καλοκαίρι φεύγει
Et le bonheur est éphémère                                  κι η ευτυχία είναι εφήμερη
Comme les fleurs qui meurent déjà                      σαν τα λουλούδια που πέθαναν κιόλας
                                                             
Acropolis adieu, adieu l'amour                             Αντίο Ακρόπολη, αντίο έρωτα
Les roses blanches d'Athénée se sont fanées         μαράθηκαν τα άσπρα ρόδα της Αθήνας
On s'est aimés quelques jours                             για λίγες μέρες αγαπηθήκαμε
Acropolis adieu                                                                 αντίο Ακρόπολη
               
Ce soir c'est notre dernier soir                  Απόψε είναι πια για μας η νύχτα η τελευταία
Demain matin je partirai                                   Αύριο φεύγω     το πρωί
Tu resteras dans ma mémoire                                  Θα μείνεις στη μνήμη μου
Comme un bonheur comme un regret               σαν ευτυχία, σαν καημός

Acropolis adieu, adieu l'amour                             Αντίο Ακρόπολη, αντίο έρωτα
Les roses blanches d'Athénée se sont fanées     μαράθηκαν τα άσπρα ροδα της Αθήνας
On s'est aimés quelques jours                                  για λίγες μέρες αγαπηθήκαμε

Acropolis adieu                                                             Αντίο Ακρόπολη...

Eπιπόλαιοι γείτονες

Εβλεπα ξένα κανάλια την προηγούµενη Τετάρτη. Τα δικά µας απεργούσαν, από ξένα µάθαινες τι γινόταν στην Ελλάδα. Υπήρχαν στην Αθήνα αρκετοί ανταποκριτές, είχαν νον στοπ ειδήσεις. Κάνανε µόνο διακοπή για διαφηµίσεις, κι έδειχναν ωραίους καλοκαιρινούς προορισµούς. Λογικό, Μάη µήνα οι άνθρωποι ετοιµάζουν τις διακοπές τους. Φωτιές, λοιπόν, αστυνοµία, οδοµαχίες από τη µια, ύστερα διάλειµµα µε ωραία µεσογειακή θάλασσα και υπέροχες παραλίες. Την Ελλάδα διαφήµιζαν την ίδια ώρα που έδειχναν να καίγεται; Οχι, η Κροατία ήταν, ειδυλλιακή και πλησιέστερη, µέσα στην απαλή µουσική, να ξεχάσουµε ότι πριν από µερικά χρόνια κι εκείνη καιγόταν. Θέλει τώρα ειρήνη και ανάπτυξη, γιατί να µην την προτιµήσουν οι τουρίστες;

Υστερα πάλι ειδήσεις, νεκροί, πανό, τρεχάλες, πέτρες να εκσφενδονίζονται, κάτι σαν βαρετή παραγωγή του σινεµά. Αλλο διάλειµµα, βυζαντινές εικόνες, τρούλοι, ο άνεµος λυγίζει το καλαµπόκι, χαµογελαστά κορίτσια, τώρα βάλανε τη διαφήµιση για την Ελλάδα; Ε όχι, ήταν η ΠΓΔ Μακεδονίας.

Tελειώνει το διάλειµµα.

Ξανά Αθήνα, δακρυγόνα, γροθιές στη Βουλή, θολούρα, κραυγές, φωτιές, εκρήξεις, καταστροφές. Και ξανά διάλειµµα, µουσική, γαλάζιο, αρχαία ερείπια, παραλίες, καΐκια, ε, αυτό Ελλάδα είναι, δεν υπάρχει άλλο µέρος τέτοιο! Λάθος πάλι. Η Τουρκία ήταν. Και θα µπορούσε να είναι και η Ιταλία, έχει κι αυτή αρχαία, και θάλασσα και ζέστη και υπέροχα χωριά και προσεγµένα τοπία. Αλλά µάλλον δεν χρειάζεται διαφήµιση, τρέχουν οι τουρίστες εκεί και δεν χωράνε. Οποιος δεν αποφασίσει να έρθει στην Ελλάδα αλλά θέλει οπωσδήποτε κάτι σε Μεσόγειο, θέλει µνηµεία της αρχαιότητας, θέλει θάλασσα, λίγο κρασί και το αγόρι του, ακόµα και Βυζάντιο να θέλει, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις. Βορείως, νοτίως, άνω - κάτω και πλαγίως, οι άνθρωποι θέλουν να πλουτίσουν, περιµένουν τουρισµό. Δεν είδαν από µας ότι το χρήµα δεν φέρνει την ευτυχία, να συγκρατηθούν στην τίµια φτώχεια τους…