Aκόμα ένα ποτηράκι

Μια στιγμούλα βγήκε ήλιος την Κυριακή και κάποιο γυαλιστερό νήμα που υπήρχε στο πλεκτό παλτό αστραποβόλησε.
Το χάζευα από πενήντα μέτρα, θαύμαζα το παράστημα, τα μαλλιά και τα χρώματα της κυρίας που το φορούσε, αναρωτιόμουν αν την είχα ξαναδεί, κι όταν πλησίασα γνώρισα τη γειτόνισσα που συναντώ στην πολυκατοικία να καθαρίζει τις σκάλες και την αυλή της εισόδου.
Ηταν τόσο διαφορετική, «τι ομορφιές είν' αυτές σήμερα;» της είπα, χαρούμενη που αυτή η τυπική φράση είχε αίφνης τόση ουσία, μου ξέφυγε κι η ομολογία πως δεν την είχα αναγνωρίσει από μακριά.
Χαμογέλασε κι έμεινα να τη χαζεύω, είχε στα βλέφαρα σκιά γαλάζια περλέ, της πήγαινε το έντονο βάψιμο.
- Να σου γνωρίσω την κόρη μου, είπε.
Συστηθήκαμε με την κόρη, συμφωνήσαμε ότι είναι καλύτερη έτσι η μάνα απ' όταν φορά τα καθημερινά της. Κι εκείνη δεν είπε πως δεν θα μπορούσε να ντύνεται μεγαλοπρεπώς και να χτενίζεται με τόση επιμέλεια κάθε μέρα που σφουγγαρίζει τις σκάλες και σκουπίζει την αυλή. Παρέμεινε ευγενής, μου εξήγησαν ότι ετοιμάζονται να συναντήσουν τις φίλες τους για την Ημέρα της Γυναίκας. Την Τετάρτη ήταν εργάσιμη, δεν μπορούσαν να ιδωθούν.
- Κι έτσι θα βγούμε σήμερα και θα γιορτάσουμε, μου χαμογέλασε η μάνα εν κατακλείδι, χαμηλώνοντας σεμνά τα βαμμένα βλέφαρα, που φαίνεται ότι επιτηρούσα με σχολαστικότητα γυμνασιάρχη, άθελά μου.
Βέβαια, πάντα Κυριακή μαζεύονται παρέες γυναικών που έχουν αναλάβει τις βαριές δουλειές καθαρισμού και συντήρησης σπιτιών και πολυκατοικιών, ασθενών, βρεφών και ηλικιωμένων. Είναι από τις λίγες που χρησιμοποιούν τους δημόσιους χώρους της πόλης, κάθονται σε πλατείες, πηγαίνουν βόλτα σε πάρκα, κυκλοφορούν στο κέντρο.
Και να που γι' αυτές η 8η Μαρτίου δεν πέρασε μια κι έξω, κράτησε ώς τις 12 του μήνα, και τις κινητοποίησε για μια τόσο προσεγμένη εμφάνιση, έκανε την προλετάρια της καθημερινότητας να μεταμορφωθεί σε κάτι που την εκφράζει, αναδεικνύει την ομορφιά της.
Τη ζήλεψα που θα γιόρταζε την ύπαρξή της, ότι είναι γυναίκα, με άλλες συναγωνίστριες. Θα ήθελα από κάπου να τις δω όλες μαζί, να με καλέσουν κι εμένα για ένα ποτηράκι.

Τα μαλλιά των γυναικών

Η γυναίκα πρέπει να έχει τα μαλλιά μαζεμένα, έλεγε στη Φράνση η Ιρλανδέζα γιαγιά της. Η Φράνση ήταν το «δέντρο που μεγάλωνε στο Μπρούκλιν», γεννημένη στην αρχή του εικοστού αιώνα, άρα η γιαγιά της θα είχε γεννηθεί εξήντα- εβδομήντα χρόνια πριν. Εγώ ήμουν παιδί όταν με εντυπωσίασε η φράση, και τη διάβαζα την εποχή που θα ήταν πια η ίδια η Φράνση γιαγιά.

 Η γυναίκα, διευκρίνιζε λοιπόν η Ιρλανδέζα του 19^ου αιώνα, πρέπει να έχει τα μαλλιά δεμένα στο κεφάλι μέχρι να παντρευτεί, και την πρώτη νύχτα του γάμου να τα λύσει για να τα απολαύσει ο άντρας της. Μόνο αυτός πρέπει να μπορεί να τα χαϊδεύει και να τα θαυμάζει, η γυναίκα οφείλει να συνεχίσει σε όλη τη ζωή της να τα μαζεύει για να τα κρατά μακριά από τους υπόλοιπους.

Δεν μπορούσα παρά να σκεφτώ τα μαλλιά της μητέρας μου, μακριά και ξανθά, που τα μάζευε κάθε μέρα πριν πάει στο γραφείο της, και τα ελευθέρωνε κάθε βράδυ πριν πέσει για ύπνο. Με την εξήγηση αυτή λυνόταν και το μυστήριο των μαλλιών της δικής μου γιαγιάς, που ήταν γκρίζα και υπερβολικά μακριά, και την έβλεπα όποτε πήγαινα να μείνω σπίτι της, να τα πλέκει σε κάτι μακριές κοτσίδες, γκρίζες και λεπτές, γιατί πια είχαν αραιώσει, και να τα τυλίγει σε μικρό κότσο πίσω στο κεφάλι, περνώντας από στάδια παράξενων μεταμορφώσεων.

Λίγα χρόνια μετά η μητέρα της ηρωίδας του μυθιστορήματος «Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν», έκοψε τα μαλλιά της κοντά και σγουρά, όπως και η δική μου μητέρα, πράγμα που μου δημιούργησε κάτι σαν ψυχικό τραύμα. Εκτός από τους συζύγους- κατόχους της γυναικείας κόμης υπάρχουν και τα μικρά παιδιά που μετέχουν στο καθημερινό αυτό οικιακό μυστήριο και την τελετή του, με στόχο να το αναπαράγουν, προφανώς.

Στη δική μου γενιά ελάχιστα κορίτσια είχαν ακόμα κοτσίδες, αρκούσε να στρώνεις τα μαλλιά με κορδέλα για να θεωρείσαι σεμνή, διότι περί αυτού επρόκειτο τελικά, ή μάλλον αρχικά. Τα μαλλιά κάτι συμβολίζουν, κάτι που θα το ξέρουν καλύτερα οι μουσουλμάνες που ζουν στα καθεστώτα της υποχρεωτικής μαντίλας. Η οποία, ως διάδοχος του πέπλου, αρχαίου και βυζαντινού, αυτά θυμίζει, το φύλο, την υποταγή κι αντίστοιχα την ελευθερία και την αυτοδιάθεση, η οποία αντίστοιχα απαιτεί το σεβασμό του αρσενικού, την κοινωνία που δέχεται τα δικαιώματα αυτοδιάθεσης για όλα τα μέλη της.

Με το που κάναμε τα πρώτα βήματα ως ενήλικες, πετάξαμε τις κορδέλες, έλυσαν τις κοτσίδες όσες ακόμα είχαν, τότε. Υπήρξαν ακόμα μερικές δυσκολίες, να ξεπεράσουμε το στερεότυπο των ίσιων μαλλιών που ήταν στη μόδα, ίσως επειδή ως πρώτα απελευθερωμένα μαλλιά ένιωθαν το βάρος της ευθύνης. Οι σγουρομάλλες τα σιδερώναμε με το σίδερο των ρούχων, κι ακόμα θυμάμαι το θάμβος που ένιωσα ως δεκατετράχρονη σ’ ένα πάρτυ, βλέποντας μια μελαχρινή με μακριά σγουρά μαλλιά ελεύθερα, να καίει καρδιές, έκτοτε έκανα κι εγώ το μεγάλο βήμα ν’ αφήσω τα δικά μου στην ησυχία τους.

Εκείνο που δεν περιμέναμε, ανύποπτες κι ανύποπτοι στην ευφορία της δυτικής μας κουλτούρας, ήταν η αντεπίθεση των καλυμμένων, από τον μουσουλμανικό κόσμο που ξανοίχτηκε στο δικό μας, χώρια το καθεστωτικό πισωγύρισμα σε τόσες χώρες της Ασίας και της Αφρικής. Από τη μια να βλέπεις κορίτσια μεγαλωμένα στη Γαλλία να φοράνε μαντίλα  επειδή ανακάλυπταν τη μουσουλμανική τους ταυτότητα, από την άλλη να γίνεται η μαντίλα ακρογωνιαίος λίθος της σαρίας που επιβλήθηκε στο Ιράν. Και αντικείμενο σφοδρών συγκρούσεων στη Γαλλία με το τόσο μελετημένο ‘κοσμικό’ της καθεστώς, και όχι μόνο.

Καθώς περνούν τα χρόνια, οι μαντίλες στο Ιράν κάπως τραβιούνται προς τα πίσω, καθώς οι γυναίκες σπουδάζουν, δουλεύουν, και κυκλοφορούν όλο και περισσότερο ελεύθερες, ενώ οι φανατικές, που θέλουν να προκαλέσουν τις δυτικές αξίες, τις κατεβάζουν μέχρι τα μάτια, ή κρύβουν και το υπόλοιπο πρόσωπο. Κι ενώ στο βάθος υπάρχει πάντα η ίδια παλιά αντίληψη που ανέπτυσσε η γιαγιά της Φράνσης, ότι τα μαλλιά της γυναίκας είναι προκλητικό κι αισθησιακό κομμάτι του σώματος που πρέπει να απολαμβάνει μόνο ο σύζυγος της, κι οφείλει να είναι σεμνή για να μην προκαλεί την επιθετικότητα των αντρών, συμπληρώνουν οι μουσουλμάνοι, το παιχνίδι έχει γίνει πλέον πολιτικό για διάφορους παίχτες. Κι η σεμνή μαντίλα έχει γίνει προκλητική για μας που απελευθερώσαμε τα μαλλιά μας τον προηγούμενο αιώνα. Πώς να θυμηθούμε τις ιστορικές καταβολές και να δείξουμε κατανόηση, όταν πράγματι η κόμη υπήρξε όπλο της ατομικής απελευθέρωσης και ταυτόχρονα το ίδιο της το υποκείμενο;

Στο μεταξύ η μόδα έχει περάσει και κάτω από τη μαντίλα. Στην Τουρκία που τη χρησιμοποιούν σαν κάρτα διαφορετικής ταυτότητας, δεν αντέχουν και το σχήμα του κεφαλιού που δημιουργεί πατικώνοντας τα μαλλιά, και τη φουσκώνουν μ’ ένα εξάρτημα από μέσα. Στημένες και κουκουλωμένες σα φρεγάδες, ανεβοκατεβαίνουν περήφανες τα σκαλιά των Πανεπιστημίων, όπου μέχρι πρότινος απαγορευόταν η είσοδος με μαντίλα, αντιστρέφοντας το νόμισμα της ελευθερίας. Οι άντρες, να είχαν άραγε ξεπεράσει το στάδιο του ερεθισμού στη θέα των μαλλιών, που θα δικαιολογούσε την επιθετικότητά τους; Διότι υπάρχουν πάντα κι αυτοί, δεν πρέπει να τους ξεχνάμε.

Τέλος, οι μετανάστριες και οι πρόσφυγες που φτάνουν εδώ χωρίς τίποτε άλλο από τη μαντίλα τους, και την κρατούν σφιχτά, να μη χαθούν στο δρόμο, σαν τελευταίο κουρέλι αξιοπρέπειας σ’ έναν κόσμο που δεν τις καταλαβαίνει, αναρωτιέται κανείς,  θα νιώσουν την επιθυμία ν’ αφεθούν στο αεράκι το τραγουδισμένο, που παίρνει τα μαλλιά και τ’ ανακατώνει πριν γεράσουν τόσο που θα σκέφτονται πως είναι καλύτερα να μην τα δείχνουν πουθενά; Ναι, ξέρω, το τελευταίο που τις απασχολεί είναι αυτό. Ωστόσο, μέσα σε κάποιου είδους γενική ικανοποίηση που δικαιούμαστε να νιώθουμε για την ανοχή και την κατανόηση σε συνήθειες ξεπερασμένες εδώ από έναν αιώνα, κι αφού συνειδητοποιούμε την ιστορική τους προέλευση, κι αφού ευχηθούμε και προσπαθήσουμε να αποκαταστήσουμε την ανθρώπινη κατάσταση τους, δικαιούμαστε να τρέφουμε την προσδοκία, ότι κάποτε θα δούμε και τα μαλλιά να ξεμυτίζουν από τις εξαθλιωμένες μαντίλες; 

http://www.athensvoice.gr/politiki/pote-tha-doyme-ta-mallia-na-xemytizoyn-apo-tis

Μπρούτζινο ταγέρ για τη σιδηρά κυρία

Στη Βρετανία λέει, σε κάποια χωριά πανηγυρίζουν με το θάνατο της Θάτσερ. Τι νόημα θα είχε κάτι τέτοιο; Έτσι κι αλλιώς είχε αποσυρθεί απο την πολιτική η ίδια εδώ και πολλά χρόνια. Αν και ο θατσερισμός ζει και βασιλεύει, όπως γράφουν οι αναλυτές.
Τι θα θυμάστε απο τη Θάτσερ; ρωτούν διάφορες έρευνες. Θα θυμάμαι κυρίως το ταγέρ της. Η Θάτσερ ήταν κυρίως αυτό, ένα ταγέρ με άνθρωπο μέσα, άνθρωπο καταπιεσμένο απο το φύλο του. Σε κάποια φωτογραφία είδα ένα άγαλμα που της έχουν φτιάξει στο Κοινοβούλιο, εκείνο που ξεχωρίζει είναι πάλι το ταγέρ. Μπρούτζινο ταγέρ για μια σιδηρά κυρία.
Φεμινίστρια όχι απλώς δεν ήταν, αλλά μάλλον θα τις αντιπαθούσε έτσι συντηρητική που υπήρξε. Παίρνοντας μέτρα λιτότητας σίγουρα θα έθιξε δικαιώματα των γυναικών σε σχέση με τη μητρότητα και τις κοινωνικές παροχές, αν και δεν ξέρω λεπτομέρειες. Γενικά είναι γνωστό ότι ψαλίδισε απο παντού κοινωνικές δαπάνες. Ωστόσο η παρουσία της υπήρξε φεμινιστική ακόμα και μόνο επειδή προσέφερε μια καινούργια εικόνα. Αυτήν με το στενό ταγέρ που λέγαμε.

Είχε γεννηθεί την ίδια χρονιά με τη μητέρα μου, το 1925. Μου έδινε πάντα την εντύπωση ότι της έμοιαζε, όχι μόνο στα γαλάζια μάτια ή στην κόμμωση, στον τρόπο που χτένιζε τα μαλλιά προς τα πίσω φουσκώνοντας τα, αλλά σε κάτι χαρακτηριστικό που είχε αυτή η γενιά των γυναικών και που δεν έχω ακόμα καταφέρει να το προσδιορίσω. Κάτι που το έβλεπα ακόμα και στο πώς γερνά το δέρμα τους. Ίσως ήταν η πρώτη γενιά γυναικών που εξέθεσαν τόσο πολύ τα πρόσωπά τους στον ήλιο και έχουν ίδιο στυλ πανάδες όλες τους. Ή που κούρασαν τόσο συστηματικά τα μαλλιά τους στο κομμωτήριο. Η προηγούμενη κάλυπτε πρόσωπα και μαλλιά, έμενε στη σκιά, φορούσε καπέλα και μαντίλια. Η επόμενη ανακάλυψε τα αντηλιακά και την ελευθερία της χαίτης, οπότε γερνά διαφορετικά. Η κάθε γενιά απ' αυτές τις τρεις βρέθηκε σε διαφορετικό στάδιο απελευθέρωσης του σώματος, του προσώπου, των μαλλιών, και της ύπαρξης εν γένει. Σε διαφορετικό στάδιο δυσκολιών και αποδοχής που όταν γερνούν φαίνεται στις κινήσεις. Μπορεί να είναι κάτι απλό, ή κάτι λιγότερο ξεκάθαρο, μια αποφασιστικότητα στο βήμα, η έκπληξη που χρειάστηκε να ξεπεράσουν στον πόλεμο, ή απλούστατα οι μόδες στα ρούχα. Οπότε ξαναγυρνάμε στα ταγέρ.

Η μάνα μου εξαφανιζόταν σε ταγέρ όσο τη θυμάμαι. Είχε παντρευτεί με ταγέρ, ένα άσπρο, για να μπορεί να το φορά μέχρι να λειώσει. Πήγαινε να δουλέψει με ταγέρ την εποχή που έτσι κι αλλιώς φορούσαν απο πάνω ποδιά υποχρεωτικά. Σε όλες τις φωτογραφίες φοράει ταγέρ, εκτός απο τις καλοκαιρινές. Ακόμα και τώρα, ενώ δεν έχει κανένα λόγο, συνεχίζει να φοράει ταγέρ. Μέσα στο σπίτι βάζει νάιλον κάλτσες, και πάντα γόβες όπου και να πηγαίνει. Ίδρωσα να την πείσω να αγοράσει παντελόνια, κι είναι όλα στη ντουλάπα αφόρετα. Στα κρύα φοράει πάλι ταγέρ με πιο χοντρή ζακέτα.  Τη βλέπω και τουρτουρίζω, μπαμπουλωμένη εγώ με σκουφιά και κασκόλ. Καπέλα και σκούφους δεν φοράνε οι γυναίκες του 1925, αφότου καταργήθηκαν εκείνα που στερεώνονταν στην κορφή της κόμμωσης.

Δεν πιστεύω ότι τους αρέσει τόσο το ταγέρ, ότι ήταν φετίχ γι αυτές τις γυναίκες. Μάλλον κάτι σαν πανοπλία για να μπουν στον αντρικό κόσμο. Μεταμφιεσμένες σε κάτι ενδιάμεσο προχώρησαν και κατέκτησαν τις αντρικές θέσεις. Αν τις συγκρίνεις με κάποιες μεταγενέστερες που φόρεσαν επιθετικά τη θηλυκότητα τους πάνω απο τα ταγέρ, τις προτιμώ ασυζητητί.

Ίσως οι άνθρωποι να είναι περισσότερο απο κάθε τι άλλο τέκνα της εποχής τους, σκέφτομαι όταν προσπαθώ να καταλάβω αυτή την παράξενη ομοιότητα. Ακόμα κι οι πιο σπουδαίοι, ακόμα κι αυτοί που υποτίθεται ότι αλλάζουν τις εποχές, δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά χαρακτηριστικές εικόνες τους. 

Στο Protagon 

Πριγκίπισσες της Μεσογείου

Νομίζω η καλύτερη επιλογή για την Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας σήμερα, 8 Μαρτίου, ήταν η επίσκεψη στην έκθεση του Κυκλαδικού Μουσείου "Πριγκίπισσες της Μεσογείου".
Μάγισσες, ιέρειες, βασίλισσες, γυναίκες πλούσιες που τις συνόδεψαν στον τάφο σύμβολα εξουσίας, κοσμήματα, πολύτιμα αντικείμενα, απο τα οποία μπορούν οι σύγχρονοι αρχαιολόγοι να συνθέσουν μια εικόνα της ζωής και της εποχής τους, απο την Ελλάδα, την Ιταλία και την Κύπρο, είναι τα πρόσωπα που κατά κάποιο τρόπο ανασυντίθενται στην έκθεση. Τα κοσμήματα τους είναι στη σωστή θέση, σκουλαρίκια, πόρπες, καρφίτσες και περόνες, περιδέραια, βραχιόλια, χτένες, περίτεχνα εξαρτήματα κομμώσεων. Και δίπλα φυλαχτά και μαγικά αντικείμενα για να δένουν την αγάπη και τον αγαπημένο, κουβαρίστρες και σφοντύλια για να την υφαίνουν μαζί με τα υπόλοιπα χρεώδη στους αργαλειούς. Η δόξα των γυναικών ανά τους αιώνες, οι θησαυροί που χαμένοι για τους συγχρόνους τους, οι οποίοι τους είχαν θάψει μαζί με τις ισχυρές νεκρές,  μιλούν σε μας μετά απο τόσο καιρό, τα ταλέντα τους, η δύναμη τους και η παντοτινή θνητότητα τους. Οι βασίλισσες αυτές είχαν πεθάνει νέες, όσες μπόρεσαν να εξετάσουν οι αρχαιολόγοι, στη γέννα και στην εγκυμοσύνη, ή και παιδιά. Ολη η σοφία τους δεν τις προστάτευε γι' αυτό που τόση ήθελαν, δεν μπορούσε να προσφέρει το προνόμιο  που έχουν οι σημερινές γυναίκες, ακόμα και οι φτωχότερες, στον αλλοτριωμένο κόσμο μας, την ιατρική και τους προγεννητικούς ελέγχους.
Πόσο συγκινητική ωστόσο η προσπάθεια των ανθρώπων να εξευμενίσουν και να ξεπεράσουν το θάνατο, και πόσο κάθε αντικείμενα βρίσκει συνδηλώσεις ακόμα στις δικές μας ζωές και τις ασχολίες μας.

Οι γυναίκες γιορτάζουν και καλά κάνουν

Οι γυναίκες γιορτάζουν, και καλά κάνουν
Εντάξει, μπορεί να μοιάζει σε μερικές βετεράνες φεμινίστριες έξω απο το βαθύ πνεύμα της μέρας όλη αυτή η λουλουδο-μπουζουκοκατάσταση, αλλά επί της ουσίας είναι ακριβής. Οι γυναίκες γιορτάζουν την ύπαρξη τους την "ημέρα της γυναίκας", κι έχουν λόγους να το κάνουν. Ακόμα κι αν δεν τους ξέρουν, οι λόγοι υπάρχουν, και κατά βάθος όλες είναι, είμαστε, ενήμερες.
Αυτές που γεννήθηκαν πριν το 1981 στην Ελλάδα ας πούμε, είχαν έρθει σε έναν κόσμο που η έκτρωση και η μοιχεία ήταν ποινικά αδικήματα και ο πατέρας ήταν, σύμφωνα με το νόμο, αρχηγός της οικογένειας. Κι όσοι καταδικάζονταν για μοιχεία δεν μπορούσαν να παντρευτούν μεταξύ τους. Οι γυναίκες και ειδικά οι παντρεμένες, θεωρούνταν ανίκανες για δικαιοπραξία σε διάφορες περιπτώσεις, που έχουν πλέον απολύτως ξεχαστεί.
Για πολύ κόσμο οι νόμοι άλλαξαν πριν τις νοοτροπίες, αλλά κάπως έτσι πρέπει να γίνεται. Οι ζωές των γυναικών στην Ελλάδα έχουν αλλάξει ριζικά και θα άξιζε τον κόπο αντί για κηρύγματα ηρωικά και πένθιμα να πηγαίναμε όλες -και όσοι θέλουν μαζί- στα μπουζούκια. Προσωπικά θα προτιμούσα κάτι σε λάτιν, αλλά δυσκολεύομαι να βρω παρέα.
Μια και δεν κανόνισα έξοδο λοιπόν, κάθομαι και γράφω βαθυστόχαστα συμπεράσματα για τις απανταχού στον κόσμο γυναίκες που ακόμα δεν έχουν πολλούς λόγους να γιορτάζουν στις 8 Μαρτίου. Ακόμα στερούνται τη μόρφωση, ακόμα αναγκάζονται να παντρεύονται μικρές και να κάνουν παιδιά θέλουν δεν θέλουν, ακόμα δεν έχουν πρόσβαση σε αντισύλληψη, ούτε σε εκτρώσεις με ασφάλεια, ακόμα υποφέρουν απο καθεστώτα με θεσμοποιημένη καταπίεση, ή από συζύγους και οικογένειες. Στην Αφρική συνεχίζεται η κλειτοριδεκτομή και οι γάμοι ανηλίκων είναι κανόνας σε πολλά μέρη. Το σώμα και το πρόσωπο των γυναικών, τα μαλλιά τους, ακόμα και τα μάτια τους, θεωρούνται ένοχα μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν. Η μοιχεία, που για μας είναι πια λέξη ιστορικής αξίας, θεωρείται έγκλημα και τιμωρείται με απίστευτη αυστηρότητα. Φωτογραφίες λιθοβολισμών μοιχών δημοσιεύτηκαν χρόνια μετά την κατάργηση του αδικήματος από τους ευρωπαϊκούς κώδικες.
Κάποτε λέγαμε ότι ο σοσιαλισμός θα έλυνε τα προβλήματα των γυναικών, αφού θα έφερνε ισότητα όλων των ανθρώπων. Στο μεταξύ, πέρα από τις αμφιβολίες για την παγκόσμια έλευση του, ή για την ορθότητα των θεωριών του, το βιοτικό επίπεδο που ανέβηκε σε πολλές χώρες έλυσε κάποια απο τα προβλήματα των γυναικών. Και συνεχίζει να τα λύνει με τη βραδύτητα που δεν επιτρέπει εύκολα πανηγυρισμούς. Ζώντας σε καλύτερες συνθήκες οι γυναίκες διεκδικούν εκ των πραγμάτων περισσότερη νιότη, ζωή πριν το γάμο δηλαδή, με μόρφωση και ευκαιρίες, καταφέρνουν να κάνουν λιγότερα παιδιά και να ξεκινάνε σε μεγαλύτερη ηλικία να τα κάνουν. Όλ´ αυτά είναι καλά για τις γυναίκες και εξαιρετικά για τον πλανήτη, το κοινό μας μέλλον και την ευημερία. Και μπορεί να μην φέρνουν τον σοσιαλισμό, αλλά καλυτερεύουν τη ζωή στα πλαίσια κάποιας άλλης ιδεολογίας που ίσως διατυπωθεί κάποτε.
Γιατί πράγματι, αν οι γυναίκες μπορούσαν να ελέγχουν τη ζωή τους θα λυνόταν το πρόβλημα του υπερπληθυσμου σταδιακά, και σε πολλές περιπτώσεις και της πείνας, σε μεγάλο βαθμό θα υποχωρούσε η φτώχεια και οι ανισότητες. Το ένα φέρνει το άλλο, η ευημερία φέρνει τη χειραφέτηση ακόμα και σε θεοκρατικά καθεστώτα. Μένει να δούμε αν η χειραφέτηση μπορεί να υποχωρήσει καθώς η ευημερία υποχωρεί. Δηλαδή στην Ευρώπη που περνάει ολόκληρη σε κρίση, υπάρχει κίνδυνος για τις κατακτήσεις των γυναικών; Πιστεύω πως όχι. Κάποια πράγματα δεν γυρίζουν πίσω ακόμα κι αν τα εισοδήματα φτάσουν σε επίπεδα της εποχής πριν την γυναικεία ψήφο. Γι αυτό δικαίως οι γυναίκες πανηγυρίζουν κι εορτάζουν και δέχονται σα να είναι πάλι του Αγίου Βαλεντίνου. Και η ειρωνία ακόμα έχει υποχωρήσει, η τρομερή ειρωνία των σπουδαίων αντρών απέναντι σε κάθε τι "γυναικείο". Εστω και χωρίς ιστορικές αναφορές, έχουν λόγους να το κάνουν. Είναι κάτι σαν γενέθλια, με αναμνήσεις απο το παρελθόν και σχέδια για το μέλλον.
http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.kosmos&id=22613

Γυναίκες του κόσμου

Προσπαθώ να θυμηθώ τι σκεφτόμασταν για τους φερετζέδες τον καιρό που σχεδιάζαμε στην Αθήνα φεμινιστικές οργανώσεις. Υπήρχαν στους ελληνικούς νόμους ακόμα θεσπισμένες ανισότητες στα τέλη του 1970, η μοιχεία ήταν ποινικό αδίκημα και η έκτρωση επίσης. Οι γυναίκες θεωρούνταν ανίκανες για κάποιες δικαιοπραξίες, και στην οικογένεια ο πατέρας ασκούσε ‘πατρική εξουσία’. Το Οικογενειακό δίκαιο ρύθμιζε την προίκα, κυρίως υπέρ της συζύγου να μην μπορεί να την κάνει ό,τι θέλει ο σύζυγος. Όλα άλλαξαν το 1981, με το νέο Οικογενειακό, με την αποποινικοποίηση της μοιχείας και της έκτρωσης Αλλά τι συνέβαινε τότε στην Αίγυπτο, στη Σαουδική Αραβία, στο Ιράν, στην Υεμένη, δεν είχαμε ιδέα. Δεν ξέραμε, και δεν μας ενδιέφερε. Ο κάθε άνθρωπος, πιστεύαμε, είναι υπεύθυνος για τα πράγματα που τον αφορούν, γι αυτά που αντιλαμβάνεται και έχει τη δυνατότητα να τ’ αλλάξει. Έτσι λέγαμε και μάλλον είχαμε δίκιο.

Από μια άποψη ζήσαμε σε ειδυλλιακή εποχή. Αναλύαμε την ανισότητα στη γλώσσα, στα άρθρα και στις καταλήξεις και δεν ξέραμε ότι υπάρχει κλειτορειδεκτομή. Στην Περσία ο Σάχης μπορεί να ήταν σύμμαχος του διεθνούς ιμπεριαλισμού αλλά δεν υποχρέωνε τις γυναίκες να κυκλοφορούν καλυμμένες. Οι φωτογραφίες από την Τεχεράνη έδειχναν τους ανθρώπους ντυμένους κανονικά. Για το Αφγανιστάν ξέραμε μόνο ότι είναι ο παράδεισος των ναρκομανών. Ύστερα ξεκίνησε η σοβιετική επίθεση εναντίον του, αλλά μέχρι να αντιληφθούμε τι εστί μπούρκα περάσαμε ακόμα μερικές δεκαετίες αθωότητας.

Ευτυχισμένη εποχή της άγνοιας, τότε που τα πράγματα ήταν απλά και ξεκάθαρα. Στο Παρίσι ζούσε ο Χομεϊνι με τιμές, ως εκπρόσωπος της ιρανικής επανάστασης, αντιπολίτευσης, ξέρω γωτι. Τον είχανε σαν ένα είδος αγίου, ακόμα θυμάμαι ένα ρεπορτάζ που πήγαιναν στο σπίτι του σαν προσκυνητές περίπου, ν’ ακούσουν τον ογκόλιθο αυτόν της σκέψης. Ύστερα τον συνόδεψαν στο αεροπλάνο, διάφοροι φιλόσοφοι και ερευνητές της ελευθερίας, να πάει στο Ιράν και να ντύσει τις γυναίκες όλες καλόγριες, με το που μπαίνουν στην εφηβεία. Από τον παράδεισο του Παρισιού, την πρωτεύουσα της ελευθερίας, της ανοχής, του διαλόγου, της πρωτοπορίας, από κει ξεκίνησε ο άνθρωπος που ξανάφερε τη θεοκρατία στην Περσία, που ανάγκασε τις γυναίκες να ζουν σε καθεστώς σαρίας. Σπάνια τραγική ειρωνεία της Ιστορίας, στιγμή που καγχάζει τις σιγουριές και τις διακηρύξεις, που θέτει ερωτήματα και διαρκείς αβεβαιότητες και απορίες.

Πόσο επηρέασε η απελευθέρωση των δυτικών γυναικών την υποδούλωση των ανατολικών γυναικών, θα μάθουμε άραγε ποτέ; Υπάρχει μια σχέση ανάμεσα στα δυο; Ας πάρουμε τον Χομεϊνί και τους Ιρανούς, η ζωή στο Παρίσι, η χειραφέτηση των γυναικών τους έκανε άραγε να αποφασίσουν την αδιαλλαξία στο θεοκρατικό καθεστώς που κήρυξαν, ή ήταν κάτι εντελώς άσχετο; Θα τα καταλάβουμε άραγε ποτέ όλ’ αυτά; Θα μπορέσουμε να μετρήσουμε αληθινή πρόοδο; Κι αν αυτό που βλέπουμε εμείς εδώ σαν μόνιμη υποδούλωση των γυναικών σε πολλές ισλαμιστικές ή απλώς φτωχές χώρες είναι καλύτερη κατάσταση από πριν, θα το μάθουμε ποτέ, θα το νιώσουμε, θα το μετρήσει κάποιος (ή κάποια; Ή κάποιες;) Μπορεί παλιότερα τα πράγματα να ήταν χειρότερα, κι απλώς να μην το ξέραμε. Μπορεί αυτά που βλέπουμε και μαθαίνουμε τώρα να είναι καλύτερα από πριν, (εξαιρούνται σίγουρα οι ελευθερίες των Περσίδων) αλλά να μην το συνειδητοποιούμε.

Έχουν ακόμα πολύ δρόμο οι γυναίκες. Έχουμε, ας το βάλω στο πρώτο πληθυντικό μέρα που είναι.

Από το Protagonhttp://www.protagon.gr/?i=protagon.el.8emata&id=13277

Οι γυναίκες μπροστά

Φέρνουν οι νεαροί Αιγύπτιοι φωτογραφίες από το Κάιρο. Είναι εικόνες χωρίς αίµατα αυτή τη φορά, δείχνουν πλήθος διαδηλωτών, άοπλων, υποµονετικών, απέναντι σε πλήθος αστυνοµικών. Αντοχή και υποµονή διαφαίνονται πια σε αυτές τις ακίνητες πόζες. ∆εν υπάρχει σύγκρουση, πού και πού βλέπεις κάποια χέρια υψωµένα, αλλά στις περισσότερες µοιάζει όλοι να έχουν πάρει απόφαση ότι θα µείνουν εκεί ακίνητοι για µερικές µέρες, να καλογνωριστούν, να κουραστούν, να είναι παρόντες σε ό,τι ακολουθήσει. Το πλήθος είναι ανδρικό κυρίως, αλλά υπάρχουν και γυναίκες. Λίγες γυναίκες, οι πιο µεγάλες µε µαντίλες και µαύρα φορέµατα, οι νεώτερες µισές µισές, άλλες µε ελεύθερα µαλλιά, άλλες µε χρωµατιστές µαντίλες. Ελάχιστες σε σχέση µε τους άντρες και µαζεµένες κοντά στους πάνοπλους αστυνοµικούς. Σαν να δηµιουργούν ένα ενδιάµεσο στρώµα µεταξύ πολιτών και αστυνοµίας. Μια σειρά από µαντίλες και γυναικεία µαλλιά, σαν λεπτή στρώση κρέµας ανάµεσα σε φέτες παντεσπάνι. Ενθεν και ένθεν οι άντρες, τα µαύρα κράνη από τη µια, τα απροστάτευτα κεφάλια από την άλλη.

Και στη µέση οι γυναίκες; Απορώ. Οι νεαροί χαµογελούν. Ε, βέβαια, έτσι είναι ειρηνικά.

∆ηλαδή πώς έτσι; Κανείς δεν τολµά να πειράξει τις γυναίκες, εξηγούν. Οι γυναίκες είναι απούσες, δεν βγαίνουν εύκολα από το σπίτι, δεν κυκλοφορούν πολύ. Αλλες φοβούνται, οι γονείς δεν τις αφήνουν, η κοινωνία είναι συντηρητική. Αλλά υπάρχουν αυτές που βγαίνουν. Αυτές οι εκλεκτές των φωτογραφιών, οι πιο τολµηρές, πιο αστικοποιηµένες, ίσως χειραφετηµένες, ίσως παρέα µε την οικογένεια ή µε τους φίλους, τρέχουν στους δρόµους και περιµένουν µαζί µε το πλήθος των αντρών. Και µπαίνουν δίπλα στην αστυνοµία επειδή κανένας αστυνοµικός δεν διανοείται να απλώσει το χέρι σε γυναίκα. Είναι ένα είδος αυθόρµητης ασπίδας. Ετσι είναι εκεί. Ετσι είµαστε εµείς.

Να λοιπόν που το άλλοθι της συντηρητικής κοινωνίας, αυτή η άποψη περί προστασίας των γυναικών, για µια φορά, σε αυτή τη δηµόσια αναµέτρηση, έχει την αξία της. Οι γυναίκες µοιάζουν στην εικόνα σαν πρωτοπορία. Τους εύχοµαι από µακριά να καταφέρουνε να βρουν τη φωνή τους µέσα σε αυτό το πέρασµα.

Στα ΝΕΑ http://www.tanea.gr/default.asp?pid=10&ct=13&artid=4616915

 Μέρα μιας μαροκινής γυναίκας


ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ στις 8 Μαρτίου 2010

http://www.tanea.gr/gnomes/?aid=4563933

Μέρα της γυναίκας στην Αθήνα, όπου η Καρίμα και η Χάφσα προσπαθούν να μάθουν ελληνικά και διαρκώς τις πιάνουν τα γέλια επειδή ίσως δεν έχουν δει τον εαυτό τους στον ρόλο μαθήτριας, να σκύβουν πάνω από βιβλία και τετράδια. Η μια είναι γιαγιά στα 34, παντρεύτηκε στα 16 και η κόρη της παντρεύτηκε στα 18.
Είναι πρόοδος, όπως και να το κάνεις.
Μου δείχνει τη φωτογραφία του εγγονιού, νεογέννητο στην αγκαλιά της μάνας του, που φορά σφιχτή λευκή μαντίλα.
Η γιαγιά Καρίμα πάντως βάφει τα μαλλιά της ξανθά και τα έχει ελεύθερα, με το λευκό της δέρμα μοιάζει Ευρωπαία. Έχει αφήσει πίσω της παιδιά και μαντίλες, εδώ στην Ελλάδα είναι μια ακόμα προλετάρια διαθέσιμη για φτηνές εργασίες, αλλά μαζί και χειραφετημένη γυναίκα, έστω μια σταλιά. Μπορεί το γέλιο της να μου βάζει τέτοιες ιδέες. Γελά με τον εαυτό της προφανώς, εγώ είμαι που βάφω τα μαλλιά μου, φοράω τζιν και περπατάω σε μια πόλη όπου κανένας δεν με ξέρει, είμαι γιαγιά εδώ όπου στα 34 πολλές γυναίκες που θέλουν να γίνουν μητέρες δεν το αποφασίζουν ακόμα, θα σκέφτεται και θα της φαίνονται όλα αυτά τόσο εξωφρενικά, τόσο αστεία.
Δεν ξέρω πώς βρέθηκε στην Ελλάδα χωρίς μαντίλα και χωρίς οικογένεια, μου είπε ότι χώρισε, δεν επεκτάθηκε σε λεπτομέρειες. Δεν είναι αξιοζήλευτη η κατάστασή της, μετανάστρια στο άγνωστο και χωρίς δουλειά, να αναζητά μεροκάματα, αλλά μέσα στην ανάγκη και ακολουθώντας δρόμους μεταναστευτικούς πέρασε από έναν κόσμο σε έναν άλλον, και σαν γιαγιά με το εγγόνι μακριά μπορεί να ζήσει μια καινούργια ζωή.
Σκύψε, Καρίμα, στο βιβλίο σου ξανά, μαζί με το εγγόνι μάθε κι εσύ να γράφεις, και γέλα όσο θες, τα γέλια είναι υγεία.