Μια ήσυχη φωνή, μια περήφανη δασκάλα

Ήταν πριν πέντε χρόνια που γνωρίσαμε τη Δέσποινα- Σοφία Στάμος, Ελληνοαμερικανίδα χορεύτρια και χορογράφο που ζει στη Νέα Υόρκη και είχε έρθει να στήσει μια παράσταση στη χώρα καταγωγής της. Αναζητούσε χορευτές απ' όλο τον κόσμο, για την ακρίβεια ανθρώπους που θα ήθελαν να χορέψουν, όχι επαγγελματίες απαραίτητα.
Προσφέραμε από τότε μαθήματα ελληνικών σε μετανάστες στην Αγορά της Κυψέλης, κι αυτό το είχε μάθει, εκεί λοιπόν σκέφτηκε να ρωτήσει αν κάποιος ενδιαφερόταν να χορέψει μαζί της. Μιλήσαμε στους μαθητές και τις μαθήτριές μας, εξήγησε κι η ίδια τι ήθελε, πολλοί θα ήθελαν να δοκιμάσουν, όλοι ντρέπονταν. Παροτρύναμε τους μαθητές να ξεπεράσουν τη συστολή τους, τελικά, μετά από αρκετές προσπάθειες πήγαν αρκετοί στην ομάδα της Δέσποινας- Σοφίας και είδαμε στην Αγορά, λίγους μήνες μετά, μια πολύ ωραία παράσταση με θέμα το πέρασμα από τη χώρα τους στη δική μας. Την ίδια την ιστορία τους δηλαδή, εκφρασμένη από κινήσεις που έμαθαν να κάνουν, ή ανακάλυψαν και εμπιστεύτηκαν μόνοι τους. Ήταν μεγάλη πρόοδος για τα παιδιά αυτά που φοβούνταν ν' ανοίξουν το στόμα τους να μιλήσουν, και βέβαια η σωστότερη προσέγγιση, αφού με τη γλώσσα του σώματος εκφράζονταν πολύ καλύτερα, έχοντας την ευκαιρία να αποταθούν στην ταλαντούχα χορογράφο που ήξερε να καταλαβαίνει και να αναδεικνύει.
Κι ύστερα πολλοί απ' αυτούς συνέχισαν την προσπάθεια να μάθουν χορό και χορευτική έκφραση με διάφορους τρόπους, και μερικοί τα κατάφεραν εξαιρετικά. Και να, που την Τρίτη το βράδυ μπορέσαμε να δούμε δύο απ' αυτούς στην παράσταση του Φεστιβάλ Αθηνών A quiet voice, σε σκηνοθεσία της αλβανίδας χορογράφου Ερμίρα Γκόρο, που είχε θέμα πάλι, κατά κάποιο τρόπο, αυτό το πέρασμα. Αυτή τη σκληρή ιστορία που ζουν προσπαθώντας να φτάσουν, να ζήσουν και να δουλέψουν στην Ελλάδα και στην Ευρώπη οι πρόφυγες και οι μετανάστες, και που τη ζούμε εμείς πεισματικά από την άλλη μπάντα, ως αμυνόμενοι σε εισβολείς.
H παράσταση ήταν εξαιρετική, κι ήταν όπως έλεγε ο τίτλος της: Μια ήσυχη φωνή. Χωρίς κραυγές, χωρίς ούτε μια στιγμή ευκολίας ή κοινοτοπίας, τα σώματα των ανθρώπων είπαν όλη την ιστορία τους κι όχι μόνο τη δική τους, χωρίς τη χρήση ούτε μιας κατανοητής λέξης. Ίσως υπήρχαν μαγικά ξόρκια που επένδυαν τη μουσική του Κυπουργού, άλλο μαγικό έργο, θα έπαιρνα όρκο ότι ήταν κάποια βαλκανικά ή αφρικανικά φολκλόρ μπερδεμένα με την αφέλεια τολμηρού παιδιού. Κι όλ' αυτά χωρίς καν ξεκάθαρες αναφορές σε εικόνες μετανάστευσης. Το θέμα είναι τόσο δραματικό που καλλιτεχνικά στήνει παγίδες εύκολης συγκίνησης, κι όμως στην παράσταση αυτή ήταν σα να το αντιμετώπιζες πρώτη φορά, να ανακάλυπτες πρώτη φορά αυτό που ζεις δίπλα του μια ζωή και το αγνοείς.
Δεν ξέρω πού να κατατάξω το έργο, στο μοντέρνο χορό, σε κάτι άλλο; Ίσως οι θεατές που γέμισαν την αίθουσα και τις δυο βραδιές και χειροκρότησαν θερμά για πολλή ώρα, όλοι αυτοί οι νέοι που, αρέσει δεν αρέσει, ήδη διαμορφώνουν την πολυεθνική πρωτεύουσα, να ξέρουν περισσότερα.
Εμένα με πλημμύριζε συγκίνηση, να βλέπω ανάμεσα στους χορευτές τους παλιούς μαθητές μου, να αναπτύσσουν στη μεγάλη σκηνή το ταλέντο της παρουσίας τους, να καμαρώνω τις κινήσεις τους, την έμφυτη και την επίκτητη αρμονία τους, να αναλογίζομαι την πορεία που κατάφεραν να διανύσουν, τόσο διαφορετική από άλλων συντρόφων τους που ακόμα δεν βρίσκουν μέσα έκφρασης, και τόσο ίδια με όλων βέβαια αφού ακόμα δουλεύουν στις πιο βαριές κι ανθυγιεινές δουλειές. Ανήκουν πια στο δυναμικό της (αθηναϊκής; ελληνικής; ευρωπαϊκής; παγκόσμιας;) τέχνης, κι αυτό χάρις στην Ελληνοαμερικανίδα Δέσποινα -Σοφία που τους είχε αναζητήσει πριν πέντε χρόνια, και χάρις στο Σχολείο της Αγοράς όπου μπόρεσε να έρθει να τους συναντήσει. (Και χάρις σ' εμάς τις δασκάλες που πιέζαμε να δοκιμάσουν. Να τα λέμε κι αυτά!)
Κάπου διάβασα ότι το Φεστιβάλ Αθηνών επειδή φέτος προσπαθεί να κάνει οικονομία, στρέφεται περισσότερο προς τις ντόπιες δυνάμεις. Κι έτσι ανακαλύπτουμε πράγματα που μπορεί να χάνουμε ενώ βρίσκονται δίπλα μας, και ζουν ανάμεσά μας, αλλά δεν βρίσκουν τρόπο να μας προσεγγίσουν. Ένα τέτοιο ρόλο αν καταφέρει να παίξει το Φεστιβάλ Αθηνών, με τόλμη και φαντασία, χαλάλι όλα τα διεθνή αστέρια που μπορούμε να τα βλέπουμε και στις οθόνες.

Βίος ανεόρταστος

Αχ να ήξερα να χορεύω έτσι...

1. Όταν ήμουν δέκα χρονών κάποια φίλη μεγαλύτερη είχε προσπαθήσει να με μάθει τσατσά. Έτσι το λέγαμε τότε, όπως η Βουγιουκλάκη στη μεγάλη επιτυχία "Νιάου νιάου βρε γατούλα". Θυμάμαι ακόμα τα βήματα πάνω κάτω σ' ένα δωμάτιο, στην αρχή λάθος, ύστερα σωστά, την απόλαυση να χορεύεις με τη σειρά που σου όριζαν. Τα πόδια σιγά σιγά αυτονομούνται, το κορμί λικνίζεται με κείνη τη μικρή συγκράτηση που δίνει χάρη στις κινήσεις. Δυστυχώς δεν το χόρεψα ποτέ στ' αλήθεια, δηλαδή σε  πάρτι με αγόρια, εκείνο το τσατσά. Μέχρι να μεγαλώσω όσο έπρεπε είχε περάσει η μόδα του. Κι όχι μόνο του τσατσά αλλά όλων των χορών με βήματα. Για δεκαετίες χορεύαμε μόνο σέικ και μπλουζ, χορούς χωρίς βήματα που θεωρούνταν εξόχως απελευθερωτικοί. Το σέικ απελευθέρωνε τις αρθρώσεις προς πάσα κατεύθυνση, το μπλουζ τις ερωτικές επιθυμίες. Τι  χρειάζονταν τα βήματα;

Υπήρξαμε γενιά υπερβολική σε ολόκληρη τη Δύση, και όχι μόνο. Γενιά που τα είχε όλα και κατέπληξε τους γονείς της απορρίπτοντας ανέμελα τα πάντα. Μεταξύ αυτών και τους χορούς. Κι έτσι μεγαλώσαμε και ωριμάσαμε χορεύοντας τρελά και ασυγκράτητα, χωρίς βήματα. Ήταν ο τρόπος της γενιάς μας, το μεγάλο όχι στους κανόνες πάσης φύσεως, και τα πήρε όλα παραμάζωμα. Στα σκουπίδια το βαλς του παππού και της γιαγιάς, το ταγκό και το φοξτρότ της μαμάς και του μπαμπά. Μάθαμε βέβαια στο σχολείο καλαματιανό και πεντοζάλη με το στανιό και γκρινιάζοντας, κι αυτό ήταν όλο. Πάλι καλά, με βγάζουν ασπροπρόσωπη στα πανηγύρια. Εχει καταντήσει μόνο τέτοια να χορεύουμε, λες και μεγαλώσαμε σε πλατείες χοριών με σειρές φλουριά στη φορεσιά μας.
Ήμασταν η γενιά που θέλησε να καταργήσει τους κανόνες από παντού κι ακόμα από παντού μαζεύει τα κομμάτια της ορμής και της οργής της. Μία απο τις τιμωρίες μας είναι που γερνάμε και δεν ξέρουμε να χορεύουμε κανέναν χορό της προκοπής, κανέναν αληθινό χορό. Σέικ και μπλουζ δεν είναι αληθινοί χοροί, το ξέρουμε κατά βάθος τώρα πια. Εκφράζουν την έκρηξη της νιότης, όταν περάσει η νιότη δεν έχουν νόημα. Πώς όμως να  κάνεις πίσω; Πώς να απαρνηθείς τα νιάτα σου, που θεωρούνται κιόλας γεμάτα νοήματα, ακριβώς επειδή καταργούσαν από παντού τα σωστά βήματα; Πώς να πεις: συγγνώμη, κάναμε λάθος, μάθετε μας κανονικό ροκ, αυτό με τα πέντε βήματα, σουίνγκ και μάμπο παρακαλούμε, ρούμπα κι ό,τι άλλο μπορείτε. Σε ποιον να το πεις; Μόνο σε δασκάλους χορού, αλλά δεν μαθαίνονται ποτέ καλά χοροί που σταμάτησες να διδάσκεσαι στα δέκα σου χρόνια.
Μεγάλη έλλειψη αυτή σε δύσκολους καιρούς, να μη μπορείς να μερακλώσεις και να σηκωθείς για κάτι που αλήθεια σε συντρόφεψε με τα βήματα του να διασχίσεις δεκαετίες. Μένει μόνο ο Καλαματιανός, κι άντε να τον ευχαριστηθείς όταν σε τραβούν θριαμβευτές της ελληνοκεντρικής κουλτούρας βεβαιώνοντας σε, διότι το ξέρουν καλύτερα κι απο σένα, ότι αυτός είναι ο αληθινός χορός που επιθυμεί η καρδιά σου, μ' αυτόν μεγάλωσες και σε εκφράζει πλήρως.

http://www.efsyn.gr/?p=30856

Αν ήμουν είκοσι χρονών

Η υπέροχη δασκάλα μου χορού σε πόζα τάνγκο

Αν ήταν είκοσι χρονών ο φίλος μου ο Πέτρος που είναι συνομήλικός μου, θα ξεκινούσε να ξεσηκώσει τον κόσμο. Ανάρτησε στο διαδίκτυο ένα κείμενο της Λιλής Ζωγράφου που αρχίζει έτσι, «Αν ήμουν είκοσι χρονών θα ξεκινούσα να ξεσηκώσω τον κόσμο…» Δεν ξέρω σε ποια ηλικία το έγραψε η Λιλή Ζωγράφου, ούτε σε ποια εποχή, γιατί και οι ηλικίες είναι συνάρτηση των εποχών, αλλιώς ήμασταν νέοι στα σέβεντις κι αλλιώς είναι νέοι τα παιδιά μας. Μ’ έβαλε στον πειρασμό πάντως να σκεφτώ, ή μάλλον να απαντήσω ακαριαία, γιατί πολλές φορές σκέπτομαι τι θα έκανα αν ήμουν είκοσι χρονών.

Λοιπόν, αν ήμουν τώρα 20 χρονών θα μάθαινα χορό. Δεν ξέρω για τα υπόλοιπα, σπουδές, δουλειά, έρωτες και τέτοια. Ο καθένας έχει το χρόνο και το δικαίωμα να κάνει τις προσωπικές του βλακείες. Αλλά είμαι σίγουρη για το χορό. Θα πήγαινα να μάθω αργεντίνικο τάνγκο, που όταν εγώ ήμουν είκοσι δεν μπορούσαμε να φανταστούμε πως κάποτε θα διδασκόταν στην Ελλάδα. Επειδή είναι δύσκολο το τάγνκο θα έκανα παράλληλα και σουίνγκ, καθώς και όλους τους λάτιν χορούς που ξεκίνησα να μαθαίνω στα 50 και μου χάρισαν ακόμα και τόσο καθυστερημένα, στιγμές μοναδικής ευτυχίας, η οποία βέβαια συνοδευόταν από τη θλίψη για το πόσο καλύτερα θα ήταν να τους είχα μάθει από τα 20.

Διότι βλέπετε, όταν ήμουν εγώ 20 χρονών χορεύαμε μόνο σέικ. Δηλαδή ένα χορό χωρίς βήματα, ένα χορό που ισοπέδωνε όλους τους άλλους. Ήταν η εποχή που όλα έπρεπε να είναι επανάσταση, δεν δεχόμασταν θεωρητικά δεσμεύσεις σε τίποτε, πρακτικά βέβαια ήταν τα πράγματα αλλιώς. Πάλι καλά που είχε βγει και το σέικ, διαφορετικά δεν θα χορεύαμε καν, γιατί ο χορός έχει κανόνες κι εμείς θεωρούσαμε εαυτούς υπεράνω κανόνων, ήμασταν, νομίζαμε, η γενιά που θα τους καταργούσε, η γενιά που σάλπιζε την απελευθέρωση από κανόνες. Αυτά πληρώνουμε τώρα μεταξύ άλλων, γιατί καταντήσαμε να μη σεβόμαστε ούτε το κόκκινο φανάρι στις διαβάσεις.

Σέικ λοιπόν για να κουνιόμαστε και μπλουζ για να αγκαλιαζόμαστε, μόνο αυτά τα δύο χορεύαμε, και πάλι καλά, το ξαναλέω. Θα είχαμε περάσει τη νιότη μας χωρίς χορό, θα κακοφόρμιζε μέσα μας η επιθυμία του σώματος να δημιουργήσει αυτό το εφήμερο έργο τέχνης, να συμμετάσχει στη μαγική αυτή διαδικασία. Τα αγόρια ήταν χειρότερα, θεωρούσαν το μπλουζ αναγκαίο απλώς για χούφτωμα και το σέικ δεν τους άρεσε πλην εξαιρέσεων, έτσι δεν έμαθαν ποτέ τα καθήκοντα του καβαλιέρου σε μια χορογραφία όπου δυο μέλη του ζεύγους συνεργάζονται και το καθένα έχει το δικό του μέρος να ολοκληρώσει για να φέρει αρμονικό αποτέλεσμα.

Δεν υπάρχει ευτυχία σαν το χορό, τον ωραίο απλό χορό με κάποιον που ξέρει τα βήματα και τα ταιριάζεις μαζί του. Αν η Αθήνα είχε αίθουσες χορού με άπλα και μουσική σε ανθρώπινη ένταση, όπου θα συνήθιζαν να πηγαίνουν όσοι θέλουν έστω και ασυνόδευτοι, νομίζω ότι θα ήμασταν πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι και λιγότερο παλαβοί για δέσιμο.

Αν ήμουν είκοσι χρονών θα χόρευα πολύ, γιατί όλα τα άλλα αναβάλλονται, αλλά ο χορός στα είκοσι είναι μοναδικός, δεν πρέπει να τον αναβάλεις ούτε για μια μέρα.  Μην ακούτε παιδάκια τους διάφορους στρούχτορες που ζούνε ρουφώντας αχόρευτα νεανικά κύτταρα, παρατείστε τους και πηγαίνετε σε μαθήματα λάτιν.