Αντίο Σταύρο

Ο Μόλυβος και λίγα ερείπια της αρχαίας Μήθυμνας

Ταξιδέψαμε στο Μόλυβο για την κηδεία του Σταύρου Τσακυράκη, και συναντούσαμε φίλους του στο πλοίο, στο λιμάνι, στο ξενοδοχείο, παντού. Κόσμος πολύ στη μικρή εκκλησία του χωριού του (αλλά είναι χωριό ο Μόλυβος;) στο μικρό νεκροταφείο του (είδαμε και τον τάφο του Βενέζη με τη λέξη ΓΑΛΗΝΗ γραμμένη επάνω, και τίποτε άλλο, ούτε όνομα, ούτε τίποτε), και στο αποχαιρετιστήριο τραπέζι. Οι φοιτητές του, φοιτητές από πολλά έτη της Νομικής, μερικοί είναι πια καθηγητές και σε άλλες χώρες, σε γνωστά Πανεπιστήμια, έδωσαν ζωντάνια στις συνάξεις αυτές, ένας μάλιστα, ο Γιώργος Νικολού, πέρασε ώρες αργά το βράδυ, να τον μιμείται σε συζητήσεις με συναδέλφους του, και να μας κάνει να γελάμε ασταμάτητα, όπως πρέπει να γελά κανείς στις κηδείες. Του άξιζε του Σταύρου η αγάπη και η ενθύμηση, αγαπούσε κι αυτός τους νέους πολύ, τους φρόντιζε όλους, συνέχεια βρισκόταν με τους φοιτητές του.
Τον θυμάμαι στη Δράκεια, μερικές χρονιές συνεχόμενες που έτυχε και πηγαίναμε για λίγες μέρες στις διακοπές της Πρωτοχρονιάς, πόσο καλή παρέα έκανε με όλα τα πιτσιρίκια που ήταν τότε τα παιδιά μας. Μαζεύονταν γύρω του λες κι είχε μέλι, ήταν ο μεγάλος που δεν βαριόταν να παίξει μαζί τους, να τα πειράξει, να τους δώσει σημασία. Τους έβγαζε παρατσούκλια, κι είχε κι εκείνος το δικό του. Αν ήθελες να κουβεντιάσεις μαζί του σχέδια για το μέλλον και τις σπουδές τους, δεν υπήρχε περίπτωση να κουραστεί πρώτος, θα επέμενε ως το τέλος να δίνει τη συμβουλή του, που ήταν πάντα η πιο φιλόδοξη, αυτή που πίστευε περισσότερο στις ικανότητές τους.

Στον ξενώνα της Δράκειας πριν κάμποσα χρόνια, με παιδιά
της παρέας

Ταίριαζε η αγάπη που είχε για τα παιδιά με το ενδιαφέρον του για την πολιτική, για την Πολιτεία. Το μέλλον θα ήταν καλύτερο. Αυτό πίστευε νομίζω, γι αυτό πάλευε, έφερνε ανθρώπους σε επαφή, συζητούσε, έδινε τη συμβουλή και τη γνώμη του, συνέχεια τη ζητούσαμε εξάλλου. Προσπαθούσε συνέχεια, για πολιτικούς σχηματισμούς, για κινητοποίηση ανθρώπων που θεωρούσε ικανούς, τιμούσε και εκτιμούσε αυτούς που συναντούσε.
Η επιστροφή στο Μόλυβο με κάνει να συνειδητοποιώ ότι κι η τιμή προς το γενέθλιο τόπο έδειχνε ένα πρότυπο ταυτότητας, αυτό το πράγμα που τόσο μας παιδεύει. Είμαστε αυτοί που είμαστε, από τα μέρη που είμαστε, έτσι όπως είμαστε μπορούμε να ζητάμε το καλύτερο, και μπορούμε να υπάρχουμε ως άνθρωποι με δικαιώματα και ως Ευρωπαίοι. Και να καλυτερεύουμε συνέχεια, να αλλάζουμε χωρίς να αλλοτριωνόμαστε.. Ο ίδιος ας πούμε έγινε φεμινιστής στην Αμερική, κι ενώ ένιωθες πως είχε μεγαλώσει με τα παραδοσιακά κλισέ της ελληνικής ανδροκρατίας, έβλεπες καθημερινά ότι το πάλευε να δεχτεί τις καθημερινές εκφάνσεις του φεμινισμού, με τη γυναίκα του ας πούμε, έναν άνθρωπο με πάμπολλα ενδιαφέροντα και υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό της.
Προσπαθούσε για κάτι θετικό ως την τελευταία στιγμή. Η στάση αυτή αντανακλούνταν σε όσους τον γνώριζαν, σε όσους τον είχαν δάσκαλο, σε όσους τον διάβαζαν ή τον άκουσαν. Αν μπορούσαμε να κρατήσουμε το βλέμμα και το γέλιο του, την αγάπη του και την πίστη του, να μη σταματήσουμε να ελπίζουμε και να προσπαθούμε, να βλέπουμε στους ανθρώπους το καλό που έχουν να δώσουν, να μοιραστούμε το ταλέντο του...

Φοιτήτρια ξανά

Για λίγο θα ήθελα να ξεχαστώ στο αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής, όπου πήγα να παρακολουθήσω το μάθημα του συνταγματολόγου Σταύρου Τσακυράκη, το τελευταίο του πριν βγει στη σύνταξη.

Να νιώσω σαν φοιτήτρια ανάμεσα στους φοιτητές κι εγώ, που συζητάμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την πηγή τους κι ακούμε τις απόψεις και αντιλαμβανόμαστε αργά και απολαυστικά, με την απόλαυση που δίνει η αντίληψη των πραγμάτων δηλαδή, το τι σημαίνει η κάθε μία.

Θα ήθελα να νιώσω εικοσάχρονη, όπως τότε που ήμουν στ' αλήθεια φοιτήτρια της Νομικής και καθόμουν στ' αμφιθέατρα με το στυλό μου και τα βιβλία μου, αλλά δεν τα κατάφερα. Μοιραία, αντί για την ωραία ψευδαίσθηση, με πλημμύρισε ζήλια.

Ανθρώπινα δικαιώματα, ποτέ δεν είχαμε ασχοληθεί με τέτοια θέματα τα χρόνια εκείνα. Κινέζικα θα ακούγονταν στα δικά μας έδρανα και άκρως υποκριτικά, αφού είχαμε καθεστώς περιστολής των ατομικών ελευθεριών λόγω των μεγάλων κινδύνων που διέτρεχε η πατρίς, η θρησκεία και η οικογένεια.

Ετσι γίνεται με τις περιστολές, βρίσκονται οι κίνδυνοι και εμφανίζονται οι σωτήρες. Ο τότε καθηγητής του Συνταγματικού είχε συνεργαστεί στο Σύνταγμα της χούντας, το ηθικό μας πρόβλημα, πολύ εσωτερικό κι απολύτως πολυτελές, ήταν ό,τι έπρεπε να μελετήσουμε το βιβλίο του και να περάσουμε το μάθημα, αν θέλαμε να συνεχίσουμε τις σπουδές μας. Ασκούμασταν στην αντοχή της σιωπής, στην καχυποψία έναντι των πάντων, στην ιχνηλάτηση κρυφών νοημάτων.

Εβλεπα το Δίκαιο σαν ξένο ένδυμα, σαν πανί ταυρομάχου που σαλεύει προκλητικά για να μας παγιδεύσει. Πώς να είχε νόημα; Πώς να συμμετέχεις σ’ αυτό, αν όχι με εξέγερση, όπως έκανε τότε και ο Τσακυράκης;

Ο οποίος, ως καθηγητής πια που αποχαιρέτησε χτες τη Νομική μετά από τριάντα έξι χρόνια διδασκαλίας, συνταγματολόγος κι αυτός, κατάφερε ώς και στο τελευταίο του μάθημα να φωτίσει ιδέες προστασίας των ελευθεριών, ισότητας, συμμετοχής στη Δικαιοσύνη.

Στο τωρινό αμφιθέατρο σχεδόν έσχιζαν τον αέρα οι αστραπές της σκέψης, οι προκλήσεις των καινούργιων ιδεών, αυτές οι πνευματικές ηδονές της ελευθερίας. Καμία σχέση με το πνευματικό μαράγκιασμα που ζήσαμε επί χούντας. Τι κρίμα να μην υπάρχει ανθρώπινο δικαίωμα επιστροφής στη νεότητα, επανάληψης των φοιτητικών χρόνων. Δικαίωμα στις σπουδές, στη διά βίου μάθηση δεν αρκεί, δεκαοχτάρης να γίνεσαι και ν' ακούς τους σοφούς με το μυαλό ολόφρεσκο ξανά, αυτό να κατοχυρωνόταν!

http://www.efsyn.gr/arthro/oi-idees-kai-ta-hronia