Δευτέρα 17 Αυγούστου 2026

Οδύσσειες της στεριάς

Θυμήθηκα τώρα, καθώς βάφω αυτά τα κάγκελα και έρχονται παλιές εικόνες σαν στρώσεις μπογιάς που αποκαλύπτονται αντί απλώς να καλύπτονται, θυμήθηκα εκείνον τον εργάτη που είχε έρθει σπίτι μας κι έκανε δουλειές στον κήπο τότε που ήταν κατάξερος, καμιά σχέση με το τώρα, μέσα στο λιοπύρι. Ήταν τα nineties και κατέβαιναν οι Αλβανοί αποστεωμένοι από τη διαλυμένη χώρα τους, πρόθυμοι για κάθε είδους εργασία. Το άγχος που είχα τι να φτιάξω να φάει και να χορτάσει. Έφτιαχνα μπιφτέκια με μακαρόνια, λουκάνικα με πατάτες, έβαζα ένα βουνό στο πιάτο και ρωτούσα αν ήθελε κι άλλο, πάντα ήθελε. Κι άντε ξανά το επόμενο πρωί να συσκεπτομαστε με τη μαμά μου τι χορταστικό να φτιάξουμε κι όλο να καταλήγουμε στα ίδια, κρέατα και ζυμαρικά, να τον πιάσουν τον άνθρωπο, να συνέλθει από τη μεγάλη πείνα. 

Και να πώς έγινε ο κήπος 35 χρόνια μετά, κι ακόμα στέκεται το σπίτι χαρις στη δουλειά άλλων Αλβανών και Αλβανιδων, που δεν χρειάζονται πια θρεπτικά γεύματα, ευτυχώς. Δούλεψαν και δουλεύουν και νοικοκυρεύτηκαν, μόνο την εποποιία τους δεν έγραψαν ακόμα εντελώς, την Οδύσσεια εκείνης της καθόδου από ξηράς, αν εξαιρέσεις τον Gazmend M. Kapllani, που τον τιμήσαμε δια της αρνήσεως του ελληνικού κράτους να του δώσει υπηκοότητα και πήρε των ομματιών του και πήγε  στην Αμερική και διαπρέπει. Δίπλα μας, ανάμεσά μας αγωνίστηκαν αυτοί οι ήρωες, κι εμείς τους λέγαμε αλήτες, κατά την ποιητική διατύπωση Ελυτη.

Σάββατο 15 Αυγούστου 2026

Τελεφερίκ στο Πήλιο!

Χρειαζόμαστε τελεφερίκ!

O βοριάς καθάρισε την ατμόσφαιρα και βλέπουμε από τη Δράκεια καθαρά μέχρι τα βουνά της Εύβοιας. Δίπλα φαίνεται η θάλασσα, να, θα ανοίξεις την πόρτα και θα βρεθείς κοντά της. Αλλά είναι 10 χιλιόμετρα ο δρόμος με στροφές, και κάθε φορά κατεβαίνοντας και ανεβαίνοντας τα, σκέφτομαι κι ονειρεύομαι τι ωραία θα ήταν να υπήρχε τελεφερίκ για τη συγκοινωνία με τα χωριά του Πηλίου, και να μπορούμε να φτάνουμε σε λίγα λεπτά, χωρίς έγνοια για την οδήγηση, θαυμάζοντας τη θέα. 

Συμπληρώνω το σχέδιο με γραμμή τραμ στην παραλία που θα κάνει όλο το γύρο, μέχρι την άλλη πλευρά στο Χορευτό, οπότε, κατεβαίνοντας από κάθε χωριό με τελεφερίκ, παίρνεις το τραμ και πας σε όποια παραλία θέλεις.

Τα όνειρα δεν απαγορεύονται, ακόμα και σε αυτή την αυστηρή χώρα, αυστηρή με τη συμβιβασμένη της πραγματικότητα. Τώρα, πάρτε βαθιά ανάσα όσοι περιμένετε στις ουρές των αυτοκινήτων στον παραλιακό, και κάντε υπομονή ανασαίνοντας τα καυσαέρια των συντρόφων του μαρτυρίου.


Δευτέρα 10 Αυγούστου 2026

Ο φράχτης χαλάει

 O φράχτης χαλάει. Ξύλινος φράχτης από καστανιά, ετών 35. Θέλει νέα στηρίγματα και κάμποσα ξύλα, παρακαλάω τους μαραγκούς, κι όλοι μου λένε να βάλω κάγκελα μεταλλικά, τι τον θέλω τον μπελά με τα ξύλα; 

Ομως κοιτάζω αυτή την παράταξη από απλές σανίδες καστανιάς και μου φαίνεται τόσο όμορφη, τόσο παραμυθένια, ίδια δηλαδή με τις εικονογραφήσεις των παιδικών μου βιβλίων, και λέω όχι. Σπάνια μου συμβαίνει να λέω όχι. Τώρα το λέω εδώ για το φράχτη αυτόν. Δεν θα βάλω μεταλλικό. Όσο αντέχω θα επιμένω να διατηρώ αυτό τον φράχτη, κι ας λένε οι σοφοί πως δεν συμφέρει



Τετάρτη 5 Αυγούστου 2026

Κολυμπι, κολύμπι, κολύμπ


Βάζω στο νερό το ποδαράκι μου, προσεχτικά, είμαι μεγάλη γυναίκα, κάνω δυο βήματα, φτάνει η δροσιά ως την καρδιά. Ταυτόχρονα είμαι έξι χρονών και πηγαίνουμε στην Πάτρα με το αυτοκίνητο του θείου, με αφήνουν να βάλω στο νερό τα πόδια μου όταν σταματούν για φαγητό σε μια ταβέρνα χτισμένη πάνω στη θάλασσα, πάνω σε πασάλους, σαν προϊστορική κατοικία. Συνεχίζω να προχωράω, στραφταλίζει πράσινη η θάλασσα, χρυσαφιά, διάφανη, κρύα είναι φωνάζουν δίπλα μου, αλλά εγώ ξέρω ότι είναι όπως πρέπει, πέφτω αποφασιστικά και είμαι δέκα χρονών στην Ερμιόνη όπου κάναμε διακοπές με τους γονείς μου και μου φωνάζουν να βγω πια,  έμεινα μέσα στο νερό τέσσερις ώρες, πράγμα που είμαι πια σίγουρη ότι δεν ήταν αλήθεια.

Κολυμπάω γρήγορα και είμαι έφηβη που ανακαλύπτει τις καταπληκτικές δυνατότητες του κορμιού μέσα στο νερό, κρόουλ, ύπτιο, βουτιές, βυθός κιτρινωπός, επιφάνεια γαλάζια ως τα σκούρα βουνά, χάδια του νερού στο πρόσωπο, και είμαι ταυτόχρονα νήπιο και ενήλικη, είναι η διαφάνεια καινούργια όπως μου την προσφέρουν οι γονείς μου και μαζί γνώριμη και παλιά, πόσες φορές, πόσα χρόνια, κάθε καλοκαίρι το ίδιο ξάφνιασμα, η ίδια απόφαση, τα ίδια χρώματα, οι ίδιες λάμψεις. Σηκώνω σταγόνες με τα πόδια που αστράφτουν στον ήλιο, βουτάω βαθιά και ξαναβγαίνω, εκεί μαζί μου είναι μπαμπάς, μαμά, μικρός αδερφός και θείοι, και ξαδέρφια, και η γιαγιά με την κομπινεζόν και το καπέλο που μπαίνει πολύ δισταχτικά στα ρηχά. Μαζί όλοι, ίδια η γεύση, επανάληψη στην επανάληψη, τα αγόρια που ρίχνουν βουτιές από το μαδέρι, τα κορίτσια που γνωρίζουν την ελευθερία, όλα μαζί και όλα ένα. Τα χρόνια έχουν διαλυθεί στο νερό, σαν τους πάγους των πόλων, με σηκώνουν αγκαλιά, αβαρή, ελαφριά, χαϊδεμένη.

Είμαι τεσσάρων και σκύβω από την κουπαστή του πλοίου που μας πηγαίνει στην Αίγινα, μα γιατί ως τώρα εγώ να μην το ξέρω αυτό, αναρωτιέμαι πικραμένη, αλλά κάνω λάθος, οι φωτογραφίες το αποδεικνύουν, με είχαν πάει και το προηγούμενο καλοκαίρι στην Αίγινα, και το προ-προηγούμενο, αλλά τα ξέχασα στον ατέλειωτο χειμώνα της Αθήνας. Δεν είναι λοιπόν η πρώτη φορά, αλλά μάλλον η πρώτη φορά που η ανάμνηση θα μείνει ζωντανή ως την επόμενη και τη μεθεπόμενη και στο εξής για όλα τα καλοκαίρια. Κι όλα σαν ένα κάθε φορά, συμπυκνωμένα  και παρόντα.

Καλός αγωγός των αναμνήσεων είναι η θάλασσα. Δεν είναι καν αναμνήσεις, είναι παρόν, οι φίλες όλες μαζί βουτάμε τολμηρά, μάθαμε πια όλα τα αγορίστικα κόλπα, μακροβούτια, μάσκες, αναπνευστήρες, βγαίνουμε περήφανες, τα μαλλιά μας κολλάνε, δεν μας νοιάζει, υπεράνω μακιγιάζ και κομμωτηρίου, σίγουρες, πανέμορφες, και αγαπημένες, όλες μαζί, πάντα. Δεξαμενή, όχι αγωγός. Εκει χωράμε, άχρονες, αιώνιες. Οι άνθρωποι κατάγονται από το νερό, όπως κάθε ζωή. Στη δροσερή αγκαλιά της αναγνωρίζουν το παρελθόν τους. Να και το μέλλον, μωράκια που τα μαθαίνουν οι γονείς το νερό, τα κρατάνε απαλά, χαμογελούν με το φόβο, τους δείχνουν. Είναι μαζί τους εκεί μωρά ξανά κι εκείνοι, τους κατέχει το ξάφνιασμα και το θαύμα. Βγάλτε φωτογραφίες, σκέφτομαι, θα χρειαστούν για απόδειξη ότι δεν παραλείψατε τη μύηση αυτή, τα παιδιά είναι έτοιμα να παραπονεθούν για τα πάντα.




Παρασκευή 31 Ιουλίου 2026

Η Οδύσσεια του Νόλαν

 H Οδύσσεια (στο Τριανόν την είδα), δεν με απογοήτευσε, ήμουν σίγουρη ότι θα έχει πολύ ξύλο, πάντα έχουν αυτές οι ταινίες, αλλά και κάποιες ενδιαφέρουσες ιδέες πάνω στα σύμβολα και τα πρόσωπα του έργου. Η σκηνή με την κουρασμένη και πικρόχολη Ελένη δίπλα στον Μενέλαο μου άρεσε περισσότερο από όλες. Το ζευγάρι Πηνελόπη- Οδυσσέας παραήταν σύγχρονο αμερικανικό ζευγάρι, από αυτά που έχουν καταλάβει το κινηματογραφικό σύμπαν. Ο νόμος του Δία, που έλεγαν και ξανάλεγαν όλοι, νόμος της φιλοξενίας αν κατάλαβα καλά, και γενικά κάποιων ορίων και σεβασμού, άφηνε μια γεύση μονοθεϊσμού, τέλος πάντων. Εκεί που οι νεκροί κυνηγούν τον Οδυσσέα που δεν τους έθαψε- τίμησε, άλλη εμμονή με την ταφή- τιμή, θα είδε την Αντιγόνη στα νιάτα του ο Νόλαν, ε, θα προτιμούσα τη σκηνή με τον Αχιλλέα που λέει πόσο μάταιη είναι η δόξα και πόσο γλυκιά η ζωή, (κι ο θάνατος μαυρίλα), θα ήταν και μια απάντηση στο πρόσωπο του Αχιλλέα που είχε ενσαρκώσει ο Μπραντ Πητ προ ετών στην άλλη υπερπαραγωγή, το Troy, αν θυμάστε, όπου όλο μιλούσε για τη δόξα. 

Αποφάσισα ότι δεν θα ξαναπάω σινεμά χωρίς ωτοασπίδες, ο ήχος πλέον είναι είτε για νεαρούς που σίγουρα έχουν κάπως κουφαθεί από την ένταση ήχου που συνηθίζουν, είτε για υπερήλικες που έχουν κανονικά κουφαθεί. 

Οι τροβαδούροι που κρατούσαν το ρυθμό κοπανώντας παλούκια στο πάτωμα των ανακτόρων είναι ενδιαφέρουσα πρόταση για την ερμηνεία του ιστορικού αινίγματος περί του τι ήταν αυτό που κατέστρεψε τα μυκηναϊκά ανάκτορα. Αληθοφανής. Ευτυχώς τα σινεμά είναι με οπλισμένο μπετόν κι αντέχουν κάθε είδους επίθεση από τα μέσα.

Θα ήθελα να έχω πειστεί περισσότερο για τις τύψεις του Οδυσσέα, θα το ήθελα, αν είχε προτιμήσει λιγότερες μάχες και λίγο Φαίακες, όπου ακούει τον ραψωδό (σίγουρα όχι κοπανώντας το πάτωμα, πώς να νιώσεις τύψεις με τέτοιο θρίαμβο;) ίσως τα κατάφερνε. 

Εντάξει, διάφορα ακόμα πραγματάκια με ενόχλησαν, ενώ προσπαθούσα να απολαύσω το έργο. Αλλά πώς να γίνει;  Διδαχτήκαμε την Οδύσσεια σε μετάφραση Σιδέρη στην Α Γυμνασίου. Μας πήρε όλη τη σχολική χρονιά, την αναλύσαμε, τη συζητήσαμε, ήταν η ύλη μας για τα Νέα Ελληνικά και ταυτόχρονα μαθαίναμε και Ιστορία, και Μυθολογία, και κυρίως να συγκινούμαστε από τη Λογοτεχνία, να μη μας φοβίζουν τα κείμενα. Είμαστε προνομιούχα φουρνιά, και κάπως μοναχική, γιατί κράτησε τόσο λίγο εκείνο το πρόγραμμα, τόσο γρήγορα και οριστικά πετάχτηκε στην άκρη η μεταρρύθμιση του Παπανούτσου…

Παρασκευή 24 Ιουλίου 2026

«Το νησί με τα χαμένα δέντρα»

Κοίτα κάτι συμπτώσεις. Ξεκίνησα τυχαία ένα βιβλίο που είχα για ρεζέρβα καλοκαιρινή, «The island of missing trees», της Ελιφ Σαφακ, ακριβώς τη μέρα που δημοσιεύονταν οι πρώτες φωτογραφίες της επετείου του πραξικοπήματος στην Κύπρο. Δεν ήξερα ότι το νησί με τα χαμένα δέντρα είναι η Κύπρος, η δε ιστορία διαδραματίζεται στην ταραγμένη εκείνη περίοδο. Δύο ζευγάρια εραστών, απαγορευμένοι έρωτες ανάμεσα σε Έλληνες και Τούρκους και οι βαριές τους συνέπειες εποχές πολέμου. Η καθημερινότητα, η ζωή που μπορούσε να μοιράζεται και πλήττεται φρικτά από τον πόλεμο, αυτή την καταπληκτική ιδέα του Ιωαννιδη. Άνθρωποι σκοτώνονται στο διαβα των οπλισμένων ομάδων, ορφανεύουν, ξεσπιτώνονται, καταστρέφονται, γίνονται πρόσφυγες καθώς κατεβαίνουν τα άρματα μάχης. Η ζωή συνεχίζεται βέβαια, τραυματισμένη όμως. 

Το τελείωσα σήμερα, που ακόμα διαβάζω ρεπορτάζ και σχόλια για την γιορτή της Δημοκρατίας στο Προεδρικό, κι ομολογώ σκέφτηκα κι εγώ ότι ο αναστοχασμός μας λείπει. 

Τη θαύμασα και ζήλεψα αυτή την απίθανη (και πανέμορφη) Τουρκάλα, για την αφήγηση αυτού του τραύματος που πιστεύω ότι δεν έχουμε εμβαθύνει. 

Έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά το βιβλίο της.

Σάββατο 27 Ιουνίου 2026

Μια παρουσία…

Βράδυ στο Λαύριο. Στην προβλήτα του ρολογιού έχει ωραίο καφενείο, φυσάει, καθόμαστε. Αρχίζει ένα μηχανάκι να πηγαινοέρχεται μαρσάροντας. Σε λίγο έρχεται κι άλλο. Βρουμ, βρουμ, πάνω κάτω, συνέχεια. Σε λίγο έρχεται κι ένα αυτοκίνητο με στερεοφωνικό στη διαπασών, πάνω κάτω κι αυτό. Ρωτάω το γκαρσόνι, έτσι γίνεται εδώ, μου λέει. Τηλεφωνώ στο Λιμεναρχείο, θα  τελειώσουμε τις δουλειές μας και θα κάνουμε μια παρουσία, μου λένε. Ας φύγουμε, λέμε, καλύτερα, η ώρα πέρασε και έκαναν μια απουσία. Πάμε μια βόλτα στην προκυμαία. Από το εξωτικό ζαχαροπλαστείο με τους πλαστικούς φοίνικες αντηχεί η προκυμαία από σουξέ μέχρι πέρα, στην ερημιά, όπου έχουν στήσει μια καντίνα κι εκεί είναι στέκι νεανικό, μουσική ροκ. Ελπίζω να περνάνε καλά οι ένοικοι των σκαφών εδώ πέρα. Κοστίζουν πολύ οι διακοπές τους. Ευτυχώς εμείς μένουμε σε ένα ήσυχο μέρος, κι ευχαριστώ τον τοπικό θεό που μας προστατεύει.


 

Τρίτη 16 Ιουνίου 2026

Σόου ανθέων

 Όταν ήμουν στο Λονδίνο, πήγα μόνη μου στο Τσέλσι ένα πρωινό πριν πιάσει ο καύσωνας, για να δω αν άξιζε τον κόπο να πάω με τον εγγονό μου στο σόου λουλουδιών για το οποίο μου έρχονταν συνέχεια διαφημίσεις. Μέχρι και ο Κάρολος είχε πάει εκεί, με την Καμίλα. 

Στα φαρδιά πεζοδρόμια της οδού Σλόαν περπατούσα με κόπο, τόσο κόσμο είχε, και από λουλούδια κάτι στολίσματα βιτρινών μόνο.  Πλήθη έβγαζαν συνεχώς φωτογραφίες, τουρίστες πλούσιοι, εμφανώς πλούσιοι, λες και είχαν γράψει στο μέτωπο το ετήσιο εισόδημα τους. Κάτι που μοιράζονταν και δεν κατάφερνα να εντοπίσω, ανοιχτόχρωμα ρούχα, φιγουρατζίδικα γυαλιά, γυαλιστερά πρόσωπα, ένα είδος αποφασιστικότητας στις πόζες, να πρέπει να βγάλουν τη φωτογραφία ακόμα κι αν είχαν δημιουργήσει μποτιλιάρισμα; Μια και είχα βάλει κι εγώ στόχο την πλατεία με τις λουλουδένιες κατασκευές, συνέχισα, αλλά κάποια στιγμή πραγματικά ένιωσα να μπουχτίζει το μάτι μου από όλο αυτό το πήξιμο, και μπήκα σε μια εκκλησία να ξεκουραστώ. Στο Λονδίνο δεν τις βρίσκεις τόσο συχνά τις ανοιχτές εκκλησίες όπως στις χώρες που είναι κυρίως Καθολικές, οπότε πολύ το εκτίμησα. Μέσα τα βιτρώ και η ησυχία με ηρέμησαν, τόσο ανακουφιστικά, τόσο γαλήνια. Εδώ ήταν η  ανάπαυση του τουρίστα, η ωραία ανταμοιβή των κόπων του. Καλύτερα να περπατώ σε δρόμους συνηθισμένους και να μπαίνω σε εκκλησίες έτσι απλά, χωρίς τους προθαλάμους που συνηθίζονται στην Αγγλία, παρά να στριμώχνομαι σε κραυγαλέα καλοζωισμένα πλήθη για μια πόζα δήθεν σε πλατεία. 

Τέλος πάντων, ξεκουράστηκα λίγο, βγήκα και συνέχισα ως την περίφημη πλατεία, όπου γύρω από κάτι μαδημένες κατασκευές από ψάθα στριμωχνόταν η αφρόκρεμα της ανθρωπότητας, δεν έβγαλα άλλη φωτογραφία, το έβαλα στα πόδια κυριολεκτικά κι έφτασα γρήγορα στο μουσείο V&A όπου μέσα στην πιο ευφάνταστη  πολυτέλεια με δωρεάν είσοδο βλέπεις ανθρώπους πολύ πιο νορμάλ και συμπαθητικότατες φάτσες, κι ήπια ένα ακριβό μακιάτο στο σούπερ εστιατόριο του να συνέλθω. 

Εννοείται ότι δεν το πήγα εκεί το εγγόνι μου. Καλύτερα να μαδάμε αυθορμήτως τα λουλούδια από τα κηπάκια της γειτονιάς του.



Δευτέρα 1 Ιουνίου 2026

Τρίγλωσσα μωρά

 Μου έστειλαν βιντεάκι από τη βόλτα τους σε μια γέφυρα. Ο μικρός, ετών 2,5, πλησιάζει στην άκρη φωνάζοντας στο μπαμπά του «θάλασσα! Θάλασσα!» και ο μπαμπάς τον διορθώνει: Όχι, είναι ποτάμι. «Ποτάμι» επαναλαμβάνει  κι εκείνος δυο τρεις φορές, ύστερα στρέφεται στη Γαλλίδα μαμά του, δείχνοντας πάντα το νερό: «La mer! la mer!» Νon, c’ est le fleuve! διορθώνει και η μαμά. Le fleuve, επαναλαμβάνει. Κι ύστερα τρέχει στη μικρή του φίλη (ιταλό-ισπανό-αγγλίδα) και διεκδικεί τη μπάλα της αγγλιστί. 

Μου λείπει τρομερά ο εγγονός μου, αλλά όσο γίνεται από μακριά το γλεντάω. Και κοίτα που σκέφτηκε πρώτα τη θάλασσα, κι ας μην την είδε πέρσι το καλοκαίρι…

Σάββατο 30 Μαΐου 2026

Πανελλήνιες

 Το θέμα της έκθεσης στις Πανελλήνιες ήταν για τη μοναξιά της εποχής μας που συνδέεται με την υπογεννητικότητα.

Κι αν έγραφε κάποιος στις Πανελλήνιες ότι δεν υπάρχει υπογεννητικότητα αλλά υπερπληθυσμός επί της γης και στο μέλλον πρέπει οι άνθρωποι να σκεφτούν με αυτό τι θα κάνουν; Αλλά θα μου πείτε Πανελλήνιες είναι αυτές, δεν αστειεύονται, πρέπει να γράψεις τα κλισέ που περιμένουν

Παρασκευή 29 Μαΐου 2026

Εάλω η Πόλις

 Αντιλαμβάνομαι τη σημερινή επέτειο πτώσης της Κωνσταντινούπολης ως τελική νίκη της Εκκλησίας επί του κράτους. Έχοντας λοιδορήσει τον αυτοκράτορα Παλαιολογο για την προσπάθεια του να βρει βοήθεια στη Δύση παραδίδοντας τα πρωτεία στους Καθολικούς, οι βυζαντινοί εκκλησιαστικοί προτίμησαν αναφανδόν το τουρκικό σαρικιον που τους έδωσε εξουσία στα πλαίσια του νέου κράτους. Και δεν την άφησαν ποτέ, ας δημιουργήθηκε και η Εκκλησία της Ελλάδος με την Επανάσταση. Κι ακόμα και τώρα δεν ανέχονται να χάσουν προνόμια και αντιστέκονται σθεναρά σε οτιδήποτε τους φανεί ότι τα απειλεί.

Οδύσσειες της στεριάς

Θυμήθηκα τώρα, καθώς βάφω αυτά τα κάγκελα και έρχονται παλιές εικόνες σαν στρώσεις μπογιάς που αποκαλύπτονται αντί απλώς να καλύπτονται, θυμ...