Στιγμιότυπα μεγαλούπολης

Είμαι στο Λονδίνο, στο σούπερ μάρκετ της γειτονιάς με τον εγγονό μου που θέλει να αγοράσει τα πάντα, και προσπαθώ να τον συγκρατήσω. Έχουμε σπίτι φράουλες, του λέω, και όχι αυτά δεν είναι καλά, τέτοια, οπότε μας ακούει ένας Έλληνας και μας πλησιάζει.

-Αγόρι είναι; ρωτάει για το νήπιο. Λέω ναι.

-Να σας ζήσει!

-Ευχαριστώ !

Πάω να φύγω, αλλά έχει να μου πει κι άλλα.

-Η Αγγλία πέθανε, μου λέει με σκοτεινό ύφος. Πέθανε, ψόφησε, δεν υπάρχει!

Κοιτάζω γύρω μου τον κόσμο που ψωνίζει με πάθος.

-Εμένα μια χαρά μου φαίνεται, λέω χωρίς πολλή όρεξη για κουβέντα.

-Μα δεν βλέπετε; Έχει μαζέψει όλη τη σαβούρα της υφηλίου! Δεν υπάρχει Αγγλία πια!

Κάνω λίγα δευτερόλεπτα να καταλάβω τι εννοεί. Τη σαβούρα; Κοιτάζω τον κόσμο στο σούπερ μάρκετ, είναι κυρίως μετανάστες, όπως οι περισσότεροι κάτοικοι της περιοχής, σκούροι Ινδοί, Πακιστανοί, σκουρότεροι Αφρικανοί, σκουρόχρωμα ντυμένοι και ταλαιπωρημένοι.

Κι εμείς τι είμαστε; θέλω  να του πω, αλλά αποφασίζω ότι δεν θα συνεχίσω μπροστά στο εγγονάκι μου την κουβέντα. Εμείς δεν είμαστε μετανάστες, εμείς δεν είμαστε σαβούρα; Εμένα πάντως τα παιδιά μου εδώ μετανάστες είναι, αυτοί οι Ευρωπαίοι που για να τους διώξουν ψήφισαν Brexit κάτι τύποι σαν εσένα. Οι αντίστοιχοι Άγγλοι. Αλλά δεν τους έδιωξαν. Γιατί αυτή η σαβούρα είναι η δύναμη της Αγγλίας, όλη αυτή η εργατική δύναμη, όλη αυτή η ανθρώπινη ποικιλομορφία είναι ο πλούτος της. Και τι είναι αυτό που λες χωρίς καμία αιδώ σε άνθρωπο που δεν ξέρεις, μόνο επειδή τον άκουσες να μιλάει τη γλώσσα σου; Γιατί τα ελληνικά μου είναι εγγύηση ότι θα συμφωνήσω με το ρατσισμό σου;

Πιάνω το χεράκι του παιδιού και απομακρύνομαι, να χωθώ ανάμεσα στους ανθρώπους που εκείνο έχει συνηθίσει να ζει και που μπορεί να τους κοιτάζει χωρίς να ξεχωρίζει άσπρους, μαύρους, καφετί, κίτρινους, μαντιλοδεμένους, καπελωμένους, με ράσα, με μπουκλίτσες, με γένια, με κιπά, με φέσι, με περούκες, με σάρι, με ό,τι θέλεις τέλος πάντων. Στο νηπιαγωγείο του οι μισές γυναίκες φοράνε μαντίλα και μακρύ ράσο (λέγεται χιτζάμπ και όχι μπούρκα, μπούρκα δεν έχω δει ποτέ ούτε στην Ελλάδα που λένε ότι θα την απαγορεύσουν, ούτε στο Λονδίνο) μερικές σκέτη μαντίλα, οι περισσότερες δεν φοράνε τίποτε, υπάρχουν όμως μαύρες διαφόρων αποχρώσεων και Ασιάτισσες εξίσου. Έμαθε με αυτές να μεγαλώνει και να μιλάει τα αγγλικά του, τις λέει όλες κυρίες, όπως και τις περαστικές, όπως και τους περαστικούς, όλοι είναι κύριοι. Και είναι πράγματι, κύριοι: μας βοηθούν να ανέβουμε στο λεωφορείο με το καρότσι, να κατέβουμε, να το σταθεροποιήσουμε, να μπούμε και να βγούμε από τα βαγόνια του μετρό, να περάσουμε απέναντι το δρόμο. Κύριοι διαφόρων χρωμάτων μας σηκώνουν το καρότσι σε κυλιόμενες ή μη σκάλες, μας το κρατούν μέχρι να φτάσουμε, μας χαμογελούν φεύγοντας, ενθουσιασμένοι που μπόρεσαν να μας βοηθήσουν. Κύριοι και κυρίες σηκώνονται να μας δώσουν τη θέση τους μόλις μπούμε σε μέσο συγκοινωνίας. Εγώ μπορεί να δυσκολεύομαι με όλες αυτές τις μαντίλες, σίγουρα με χαλάει να τις βλέπω, το εγγόνι μου όμως δεν προσέχει τίποτε απ’ αυτά, κι έχει δίκιο. Οι άνθρωποι είναι κύριοι (έστω, κύ_ιοι, δυσκολευόμαστε ακόμα με το ρο) και κυ_ίες, διότι φέρονται σαν κύριοι και σαν κυρίες. Σαβούρα είσαι αν φέρεσαι σαν σαβούρα, ή φέρεσαι στους άλλους σα να είναι σαβούρα. Η σαβούρα είναι σαν τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες, τη συναντάς αν την κουβαλάς εντός σου.

Το εγγόνι μου καταλαβαίνει ελληνικά, αλλά δεν ενδιαφέρθηκε να καταλάβει τον συγκεκριμένο κύ-ιο, ήταν και απολύτως δυσάρεστος, φύγαμε και τον αφήσαμε στο θρήνο του. Το να καλλιεργείς σε ένα παιδί προκαταλήψεις για οποιαδήποτε ανθρώπινη ομάδα είναι απολύτως τραυματικό, το ξέρω, το θυμάμαι. Χαίρομαι που μεγαλώνει στην πόλη αυτή, μέσα στην ανθρώπινη ποικιλομορφία της, που το παίρνουν αγκαλιά γυναίκες από όλο τον κόσμο. Κακιά σκουριά της προκατάληψης και του ρατσισμού δεν θα πιάσει επάνω του, σκέφτομαι και παρηγοριέμαι για την απόσταση που μας χωρίζει, για τη στέρηση της καθημερινότητας μαζί του, για την ξενιτιά. Δεν είναι πάντα κακούργα η ξενιτιά, η αλήθεια είναι.

Μετανάστες στην αγγλική γλώσσα

 Τέλειωνα το βιβλίο της Ιρανής Σανάμ Μαλουτζί, λίγες σελίδες μου είχαν μείνει και έτσι δεν άνοιξα εφημερίδες για πρωινή ενημέρωση, έμαθα το μεσημέρι για την επίθεση στο Ιράν, αφού το είχα τελειώσει το βιβλίο και σκεφτόμουν τις ηρωίδες του, Περσίδες της υψηλής κοινωνίας που έχουν μεταναστεύσει στις ΗΠΑ και προσπαθούν να ξαναβρούν το μεγαλείο που έχασαν, ή έστω τον αληθινό τους εαυτό, ενώ αποκαλύπτουν διάφορα τρομερά του παρελθόντος τους. Γραμμένο στα αγγλικά από την μεγαλωμένη στις ΗΠΑ, κόρη εμιγκρέδων Ιρανών συγγραφέα, όπως και πολλά γοητευτικά μυθιστορήματα άλλων μεταναστών εξ ανατολής, ή παιδιών μεταναστών, του Αφγανού Χαλέντ Χοσέινι, της Παλαιστίνιας Σούζαν Αμπουλάβα, της Ινδής Τζούμπα Λαχίρι, της Τουρκάλας Ελίφ Σαφάκ. Δεν ξέρω πού να τα ταχτοποιήσω στη βιβλιοθήκη μου αυτά τα βιβλία. Κανονικά πρέπει να μπουν στην αγγλόφωνη λογοτεχνία, το σε διαρκή επέκταση κομμάτι της βιβλιοθήκης, όπου επέκταση σημαίνει πρωτίστως στρίμωγμα, διότι ένα διαμέρισμα έχουμε, δεν μπορούμε να επεκταθούμε και στους γείτονες. Αλλά δεν θα αδικήσω έτσι την καταγωγή των συγγραφέων που είναι και το βασικό θέμα των βιβλίων τους; Ιστορίες Ινδών, Ιρανών, Αφγανών, Τούρκων, Παλαιστινίων, ακόμα και Σαουδαράβων, αν υπολογίσω και την Μούντι Αλ Ρασίντ που γράφει για την αρχαία Μεσοποταμία αλλά πέφτει συχνά στον πειρασμό να αναφέρει περιστατικά από τη ζωή της;

Και την Κορεάτισσα Χαν Κανγκ, που πήρε και το Νόμπελ πρόπερσι, να τη βάλω στην παρέα; Ε, όχι, ας μην το βλέπουμε πια τελείως γεωγραφικά, αυτή εξάλλου δεν γράφει αγγλικά και δεν ασχολείται με χαμένες πατρίδες, εκτός αν θεωρήσουμε τη Χορτοφάγο της ειδικά, μετανάστρια από τον ανθρώπινο κόσμο, που έχει καταστεί αβίωτος, σε κάποιον άλλον, όπου δεν μπορεί να ζήσει. 

Κι αμέσως βέβαια άρχισα να σκέφτομαι τι θα κάνουν τώρα οι Περσίδες του βιβλίου, λες και είναι αληθινές, τι θα σκέφτονται, πώς θα αντιδράσουν, σε τι κινδύνους θα μπουν. Ταξίδεψα νοερά σε όλες τις πατρίδες των συγγραφέων και γνώρισα ανθρώπους στα ταραγμένα μέρη που τα λέμε Μέση Ανατολή, ενώ είναι βέβαια Εγγύς Ανατολή, κοντινή μας, κι ας στρέφουμε την πλάτη μας όσο μπορούμε. 

Πορεία για τα Τέμπη

Να έχουν γίνει τα τραίνα άψογα μέσα στα τρία  χρόνια που πέρασαν από το δυστύχημα στα Τέμπη. Αυτό θα ήταν το σωστό μνημόσυνο, να λειτουργούσαν τέλεια, να είχαν δουλέψει όλοι όσοι τα κρατούν στα χέρια τους σιωπηλά για να αλλάξουν όλα από φιλότιμο, την αμετάφραστη λέξη (πώς να μεταφραστεί έτσι που τη βιώνουμε;) κι από ενοχή. Να είχε γίνει η επανάσταση στα τραίνα, δηλαδή απλώς να λειτουργούσαν κανονικά, και στον τοίχο του ανακαινισμένου σταθμού Λαρίσης ή Θεσσαλονίκης, να μνημονεύονταν τα ονόματα των νεκρών και να λέγαμε, πάλι κλαίγοντας όπως τώρα, να, έπρεπε να γίνει αυτό για να αλλάξουν όλα;

Αντί γι αυτό, έχουμε ξανά τις ίδιες ιερουργίες, πορείες, κλπ, πιασμένοι σαν τα χάμστερ στο κλουβί που ξεγελιούνται να τρέχουν ασταμάτητα σε ένα κυκλικό παιχνίδι

Η στοά

 Μια υποτιμημένη κατάκτηση του δημόσιου χώρου της ΑΘήνας είναι η στοά που έπρεπε να αφήσει η πολυκατοικία στο πεζοδρόμιο για να πάρει ύψος. Μαύρες κι άραχλες πλέον οι στοές, βρωμερές, και απομονωμένες η μία από την άλλη. Για να δούμε εδώ τι συμβαίνει. Χτίζεται μεγάλη πολυκατοικία στην Κυψέλης και Ιθάκης, δεν φαντάζομαι να μην αφήσει στοά. Θα πρέπει λοιπόν ο τοίχος αυτός να γκρεμιστεί, για να συνεχίζεται κανονικά το πεζοδρόμιο. Προσέχει η Πολεοδομία;

Τι σας λέω τώρα ε; Ιστορίες για το χώρο που ζούμε και κινούμαστε, τον πραγματικό, ενώ εμείς υπεριπτάμεθα εν γένει σε σφαίρες θεωρητικές, λίγο πιο πάνω.

Πρωινή καλησπερα

 Χτύπησε το τηλέφωνο και μου είπαν καλησπέρα. Η ώρα ήταν 10.38 π.μ.

Αυτή η "καλησπέρα" που έχει κανονικά αντικαταστήσει την "καλημέρα", έχει κάποια ψυχαναλυτική εξήγηση; Αυτή η βιασύνη για την εσπέρα, για το πέρας της ημέρας από το ζωηρό πρωί, μήπως δείχνει βαθύτερη κούραση των ελληνικά ομιλούντων απέναντι στο ίδιο το φως; Δεν ξέρω, αναρωτιέμαι. Τι μανία, τι πάθος, τι προσήλωση στην εσπέρα, στο "τέλος της μέρας", άλλη αγγλική έκφραση που μας κατσικώθηκε παθιασμένα επίσης, πρωί, μεσημέρι, βράδυ. Η μέρα είναι ακόμα νέα ωστόσο και πρέπει να τη ζήσουμε, για να το πω και με τρόπο αναγνωρίσιμο, the day is still young, αλλά όχι, κι αυτό για τη νύχτα το λένε. 

Αρα δεν έχουμε ελπίδες εμείς οι πιστοί της ημέρας. Θα μείνουμε στο σκότος των λέξεων. Δεν υπάρχουμε. Πάω να βαδίσω στον ήλιο.

Η λέξη που αναγνώρισα

Στη συγκέντρωση έξω από την πρεσβεία του Ιράν ένιωσα σα να ταξιδεύω στο χρόνο και στο χώρο, σα να ήμουν με τους Έλληνες εξόριστους στο Παρίσι επί χούντας και να διαδηλώνω με ψήγματα ελπίδας και πολλή απελπισία, έστω κι αν δεν το είχα ζήσει στ αλήθεια αυτό. Άλλοι με το γιο του Σαχη κι άλλοι με άγνωστους ηγέτες, όλοι με το ίδιο πάθος να φωνάζουν συνθήματα στη γλώσσα τους από τα οποία καταλαβαίναμε τη λέξη Τζουμχουριετ, Δημοκρατία. Και τη λέξη Ινσαλαχ, με τη βοήθεια του θεού, μακάρι, αμήν, διότι βέβαια το να θες να γλιτώσεις από το θεοκρατικό καθεστώς δεν σημαίνει ότι έχεις γίνει άθεος ή ότι άλλαξες τη γλώσσα σου για να ταιριάζει σε αθεοσυνη. 

Στο λεωφορείο του γυρισμού ήταν μέσα και κάμποσοι από αυτούς τους νέους, κι ήταν σα να συνεχιζόταν το ταξίδι στο χρόνο μαζί τους. Μόνο που η τυραννία της δικής τους χώρας είναι πολύ χειρότερη, μακροχρόνια και αιματηρή. Τι να πω; Κουράγιο, θα πέσει, τι θα κάνει; Ελπίδα και ινσαλαχ…

Καφάο

Δουλειά για δημάρχους. Αναρωτιέμαι αν αυτά τα ΚΑΦΑΟ χρησιμεύουν σε κάτι ακομα@περα από το να αχρηστεύουν πεζοδρόμια. Επίσης αναρωτιέμαι αν επίτηδες τα έχουν βάλει στα πιο στενά σημεία των πεζοδρομίων, από καθαρό σαδισμό. Γιατί όχι; Δεν βρίσκω αλλη λογικη εξήγηση. Θα συγκινούνταν οι δημότες αν ο δήμαρχος ξεκινούσε εκστρατεία απομάκρυνσης τους;

Καλή φώτιση

 Απόψε στη Δράκια θα χτυπά τις πόρτες των σπιτιών μια παρέα αντρών για να πει τα κάλαντα των Φώτων. Έχουν περάσει χρόνια που τ' άκουσα πρώτη φορά: χτύπησαν την πόρτα του εξοχικού μας, κι άνοιξα χωρίς να ξέρω, κι άρχισαν να τραγουδούν εκεί στην αυλή, δέκα τουλάχιστον άντρες. Πώς ανεβαίναν οι φωνές, τραχιές όμως καθαρές και σωστές στην κρύα νύχτα, κι οι πρωτευουσιάνοι να μην πιστεύουμε τα μάτια και τ' αυτιά μας που ζούσαμε τέτοιο δρώμενο. Τύχαινε για χρόνια μετά να πηγαίνουμε των Φώτων στο χωριό, και κάθε φορά είχαμε τη χαρά να τ' ακούμε, μέχρι που αρχίσαμε άλλα πηγαινέλα, με τη Βρετανία την πολυτράγουδη, που έγινε μετά Βρεξιτανία.  Κι έτσι δεν είμαι στο σπιτάκι μου απόψε, ν' ανοίξω στην κομπανία και ν' ακούσω την ωραία αντρική χορωδία, κι η ηχογράφηση δεν αποδίδει σωστά την ανάπτυξη των φωνών στον κρύο αέρα του βουνού. Αχ...

https://youtu.be/CswQszENhiI

Η κινητή εγκυκλοπαίδεια

Περιμένοντας να κολλήσει το γόνατο σκέφτομαι πολύ το θείο μου, τον μεγάλο αδερφό της μητέρας μου που σε όλη του τη ζωή έπρεπε να περπατάει όπως εγώ τώρα, με το ένα πόδι αλύγιστο. Πρώτη φορά καταλαβαίνω τις δυσκολίες που πέρασε, τον τρόπο που έζησε. Μου μιλούσε γι αυτόν, για τα παιδικά του χρόνια, η μαμά μου που τον λάτρευε, και μου φαινόταν απλώς λίγο παράξενος. Όλο διάβαζε, έλεγε η μαμά μου, δεν μπορούσε να παίξει με τα άλλα παιδιά. Έμαθε τόσα πράγματα που τον λέγαμε «κινητή εγκυκλοπαίδεια»!

Κινητή, ναι, με δυσκολία όμως, γιατί πρέπει όλες οι κινήσεις να γίνονται αλλιώς, πιο αργά, με άλλο ρυθμό, άλλες προτεραιότητες. Και οι άλλοι γύρω τρέχουν, βιάζονται, ειδικά στην Αθήνα νομίζω ότι πρέπει να είμαστε οι πιο βιαστικοί άνθρωποι στον κόσμο. Λογικό, γρήγορα να πάμε σπιτάκι μας, να φύγουμε από τον άσχημο και εχθρικό δημόσιο χώρο, οπότε αυτός που αναγκαστικά περπατά αργά, υποφέρει περισσότερο. 

Εδώ η μαμά μου με τον αδερφό της λίγα χρόνια πριν το γάμο της, σε βόλτα στο πάρκο, όπου θα είχαν βρει σίγουρα το μέσο όρο της ταχύτητας.

Γενική υπό διωγμόν

  Φέτος κατέγραψα κι εγώ τα βιβλία που διάβασα, επειδή κάθε Δεκέμβριο διαβάζω απολογισμούς και ζήλεψα. Σύνολο 72 βιβλία, από τα οποία δυσκολεύομαι να βρω ποιο μου άρεσε περισσότερο, και δεν σκοπεύω να πω ποια βαρέθηκα, γιατί είναι τα πιο τρέντι που βαρέθηκα και φοβάμαι ότι θα με θεωρήσουν πολύ ντεμοντέ. (να μια λέξη που χρησιμοποιούμε μόνο οι μπούμερ) Ξεχωρίζω αυτό που μου άρεσε και που χάρηκα το εξώφυλλο του με το όνομα της Φελίσας στη γενική, στα ωραία ελληνικά που μάθαμε εμείς οι μπούμερ στο σχολείο, και που υπερασπίστηκε εδώ ο Achilleas KyriakidisΤα θηλυκά ονόματα κλίνονται όταν μπορούν τόσο απλά να εξελληνιστούν, όπως όλα όσα τελειώνουν σε -α. Μέχρι και την Άννα έχω δει άκλιτη, σε παιδικό μάλιστα. 

Καλή χρονιά λοιπόν, με περισσότερη σωστή γραμματική, εύχομαι εγώ που δεν τη χώνευα στο σχολείο. Ξέρω, είναι εξίσου ουτοπικό με την ευχή για παγκόσμια ειρήνη, αλλά δεν παύουμε να ευχόμαστε.

Advent

Κάποτε σε ένα ευτυχισμένο ταξίδι στο Βέλγιο, είχαμε βρει ένα ξύλινο παιχνίδι, γερμανική σπεσιαλιτέ μάθαμε μετά. Φτιάχνουν τέτοια ανθρωπάκια ξύλινα τα Χριστούγεννα και αυτός ο πύργος σε σχήμα δέντρου είναι μια εκδοχή των αντικειμένων που βοηθούν να περάσουν οι μέρες και προπάντων οι νύχτες, περιμένοντας τα Χριστούγεννα. Είναι η περίοδος που λέγεται Advent, και γίνεται καλαντάρι, γίνεται σειρά από κεράκια, γίνεται κυρίως τραγούδι, όπως αυτό το μεσαιωνικό με τους λατινικούς στίχους που έχει επεξεργαστεί ο Kodaly και τραγουδάμε με τη Μικτή Χορωδία του Ωδείου Κόνταλυ κάθε χρόνο.

Γιατί τόση ανυπομονησία για τα Χριστούγεννα; Μα επειδή ακόμα οι μέρες μικραίνουν και οι νύχτες μεγαλώνουν, έτσι νιώθω εγώ και τη Μαύρη Παρασκευή και τις υπόλοιπες μαυρίλες, ο δε Χριστούλης πήρε τη θέση των θεών του φωτός, γεννιέται τη μεγαλύτερη νύχτα του χρόνου και φέρνει τ' απάνω κάτω: η μέρα αρχίζει μετά να μεγαλώνει