Κυνηγοί ταλέντων

Τι λαμπερό κορίτσι, είπαν όλοι για την δωδεκάχρονη Αφγανή Αζουρέ, και η πρόεδρος της Δημοκρατίας την κάλεσε στο Προεδρικό Μέγαρο. Τι σπουδαία, να ξεκινήσει από τη Μόρια, να καταφέρει να πάει στο Σχολείο της Μυτιλήνης, να πάρει υποτροφία για την Αμερική. Ίσως το πρώτο κατόρθωμα να ήταν και το μεγαλύτερο, ή αυτό που οδήγησε στα άλλα.

Οι Αμερικάνοι πώς τη βρήκαν; Κυνηγούν ταλέντα ακόμα και σε στρατόπεδα προσφύγων; Σε δημοτικά της επαρχίας; Ε, όχι ακριβώς. Η μάνα της, άνθρωπος με μόρφωση, το κυνήγησε, έστειλε επιστολές σε όλες τις ξένες πρεσβείες, ψάχνοντας τρόπους να μορφωθεί η κόρη της. Δεν της αρκούσε λοιπόν της μάνας αυτής το Γυμνάσιο στη Λέσβο; Βλέποντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά πρόσφυγες στα ελληνικά σχολεία, είπε η μητέρα,  σκέφτηκα να γράψω τις επιστολές. Πόσο απίθανο, πόσο τρελό, μια πρόσφυγας στη Λέσβο να γράψει επιστολές στις ξένες πρεσβείες; Το έκανε. Η καρδιά της μάνας περνάει βουνά. Να που πέρασαν κι οι λέξεις της. Υπάρχει ταχυδρομείο στη Μυτιλήνη. Τα γράμματα πάνε κι έρχονται. Γράφεις και σου απαντούν. Κι από τη στιγμή που κάποιοι διάβασαν αυτό που γράφεις και σου απαντούν, έρχεται χιονοστιβάδα η αναγνώριση, ο σεβασμός, η αλλαγή στο βλέμμα.

Κρίμα που οι αμερικάνοι δεν στέλνουν κυνηγούς ταλέντων στα ελληνικά σχολεία, ούτε στα στρατόπεδα προσφύγων, και περιμένουν επιστολές. Σίγουρα θα έχει εκεί πολλά ταλέντα, τόσα παιδιά μαζεμένα, στριμωγμένα, πληγωμένα, ταλαιπωρημένα, πυριτιδαποθήκη εκρηκτικών ταλέντων θα είναι εκεί μέσα. Θα μπορούσαν και οι Άγγλοι να το κάνουν δηλαδή, μη σου πω κι οι Γερμανοί, οι Σουηδοί, οι Πορτογάλοι; Γιατί όχι; Οι Έλληνες; Μπα, εμείς οι καημένοι οι Έλληνες είμαστε πολύ απασχολημένοι να βογκάμε για το βάρος που δεν μπορούμε να σηκώσουμε, των τόσο πολλών προσφύγων και μεταναστών, η Ελλάδα δεν αντέχει άλλοι φωνάζουμε παραπονεμένοι εδώ και είκοσι χρόνια. Δεν έχουμε καιρό και διάθεση να ξεχωρίζουμε ταλέντα από το σωρό, άσε που μπορεί να έχουν και ξένα ονόματα και να μας μολύνουν το Ντιενέι.  Έχουμε υπογεννητικότητα, εμείς οι καημένοι. Και δεν έχουμε προσχήματα. Επίσημα δεν είμαστε ρατσιστές, αλίμονο δα, έχουμε και αντιρατσιστικό νόμο, αλλά από προσχήματα μείον. Τα ελάχιστα που παλεύουμε να στήσουμε τα γκρεμίζουν χαρούμενα οι άνθρωποι που στο όνομα τους απόκτησαν εξουσία, οι ίδιοι οι βουλευτές. Θα έπρεπε κάπως να ντρεπόμαστε, αλλά έχουμε ξεχάσει πώς γίνεται.

 

Δέκα χρόνια Polyphonica

 Η Polyphonica είναι το μικρό θαύμα που συμβαίνει στην Αθήνα. Μικρό το λέω επειδή έχει λίγα παιδιά σχετικά με το πόσα θα μπορούσε να έχει, αν το ήξεραν τα παιδιά, αν το άντεχαν οι δάσκαλοι, αν στηνόταν σε κάθε γειτονιά, αν οι γονείς που τη χρειάζονται μπορούσαν να την αναγνωρίσουν, αν και αν. Είναι μικρό, για μένα που μένω στην Κυψέλη και τα βλέπω κάθε μέρα, τα παιδιά του κόσμου, να βολοδέρνουν στην πλήξη, την κλεισούρα, στα πεζοδρόμια και στα κλιμακοστάσια των πολυκατοικιών. Πώς να βρεις επαφή με τις ανάγκες τους, πώς να ανοίξεις τρυπούλες στο αόρατο τείχος που μας χωρίζει; Μια φορά ένα γειτονόπουλο έκλαιγε γοερά, άνοιξα τα χέρια, με είδε, ήρθε τρεχάτο στην αγκαλιά μου. Το κράτησα, το παρηγόρησα, σταμάτησε το κλάμα. Να ήταν τόσο απλό πάντα. Να μπορείς να δώσεις κάτι παραπάνω, κάτι που δεν πιέζει, κάτι που δίνει χαρά, που είναι σα γιορτή, και που όμως μορφώνει, εξοπλίζει με γνώση. Να βρεις χώρο, δασκάλους, να φτιάξεις πρόγραμμα. Να σε εμπιστευτούν οι γονείς, να εκτιμήσουν αυτό που κάνεις, να συμμετέχουν.

Η Polyphonica είναι το μεγάλο θαύμα που συμβαίνει στην Αθήνα, σύνθετο όσο φαίνεται απλό, δύσκολο όσο φαίνεται εύκολο. Να βάλεις τα παιδιά να τραγουδήσουν μαζί, παιδιά με διάφορες καταγωγές, από διαφορετικές χώρες. Να συντονιστούν, να μάθουν το τραγούδι του άλλου, σε ξένη γλώσσα, να διδάξουν το δικό τους. Να μαζεύονται με συνέπεια μια φορά την εβδομάδα, κι η συνέπεια να γίνεται λαχτάρα, και η διδασκαλία να γίνεται χαρά. Να αποκτούν μουσική μόρφωση χωρίς να καταλαβαίνουν ότι κάτι τόσο σοβαρό τους συμβαίνει. Η Polyphonica έχει βρει τρόπους, έχει ανοίξει ρωγμές στο τείχος. Πώς γίνεται; Πώς το κατόρθωσαν; Πώς το είχαν στήσει και πώς το συνεχίζουν;

Στο εκκλησάκι της σχολής Χιλλ, τα απογεύματα της Τρίτης. Εκεί ξεκίνησαν. Τους γνώρισα Τετάρτες, όταν άρχισε η ομάδα ντραμς. «Ας έρθουν όσα παιδιά θέλουν» είχα διαβάσει στο ίντερνετ. Μαζέψαμε μερικά γειτονόπουλα από την Κυψέλη. Περιμένοντας στο προαύλιο ακούγαμε τα ντραμς και τα γέλια τους. Αυτός ο τρόπος να πλησιάζεις, να διδάσκεις τα παιδιά, να τα γλιτώνεις από την πλήξη και τη θλίψη, να τους ανοίγεις τη χώρα των θαυμάτων που είναι η μουσική, τόσο απλός, τόσο σοφός και τόσο σπάνιος, γιατί να μην είναι παντού; Γιατί να μην τον ξέρουμε όλοι;

Γνώρισα την Έφη εκεί, μάλλον τη θυμήθηκα. Την είχα δει στα κυριακάτικα πρωινά για παιδιά στο Μέγαρο Μουσικής, να εξηγεί αυτό που θα ακούγαμε, να βοηθάει τα παιδιά να καταλάβουν, να χαρούν τη μουσική, να συμμετέχει στον Πέτρο και το Λύκο του Προκόφιεβ. Μουσικοπαιδαγωγός, όπως και οι συνεργάτες της, είχε την ιδέα για την Polyphonica. Την ξεκίνησε με μερικούς ακόμα ταλαντούχους και ενθουσιώδεις μουσικούς. Άκουσα τη χορωδία, είδα τις μαέστρους να πάλλονται από ενθουσιασμό διευθύνοντας τα παιδιά στα τραγούδια, ελληνικά και ξένα. Από το ένα περνούσαν στο άλλο με μια κίνηση του κεφαλιού, ένα χαμόγελο, σαν πουλάκια που πετούν πάνω από τις χώρες μαζεύοντας τους πιο ωραίους ήχους. Ένα θαύμα τόσο πέρα από τη γκρίνια, τη δυσπιστία, τη μιζέρια, την άρνηση, τον αποκλεισμό της καθημερινότητας, που μου φαινόταν εύθραυστο, ανάλαφρο σαν εκείνο το αγριολούλουδο που το φυσάς και οι σπόροι του φεύγουν με τον πιο ελαφρύ αέρα. Θα μπορούσε αυτό το θαύμα να πιάσει ρίζες, να συνεχιστεί, ή θα χανόταν με το τραγούδι, με το τέλος της χρονιάς;

Δέκα χρόνια μετά το θαύμα συνεχίζεται και μεγαλώνει. Μετά τη χορωδία και τα ντραμς η Polyphonica έχει τμήμα θεάτρου και χορού και γιουκαλίλι. Έχει τμήμα στη Μυτιλήνη. Κατάφερε να βρει λύσεις για την περίοδο της πανδημίας, που τα παιδιά δεν μπορούσαν να συναντηθούν. Η αγκαλιά της μένει ανοιχτή.

(Kείμενο που δημοσιεύτηκε στο εορταστικό τεύχος για τα Δέκα χρόνια της Polyphonica)

Κενά Δημοτικού

 Τα δίδυμα της γειτόνισσας πήγαν φέτος νηπιαγωγείο κι εκείνη αναζητεί επειγόντως σχολείο για τον εαυτό της. Πώς θα παρακολουθήσω τα παιδιά μου από του χρόνου, αναρωτιέται με αγωνία. Η αδερφή της προσπαθεί μάταια να την παρηγορήσει. Θα μάθεις μαζί τους, της λέει, αλλά εκείνη είναι σοφότερη και δεν την πιστεύει. Αν και ζει μόνο πέντε χρόνια στην Ελλάδα, έχει καταλάβει περισσότερα για το εκπαιδευτικό σύστημα από πολλούς άλλους απονήρευτους γονείς που νομίζουν ότι θα στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο κι εκεί θα μάθουν γράμματα. Βλέπει καλά ότι τα πράγματα έχουν αντιστραφεί. Δεν βοηθούν απλώς οι γονείς το παιδί για το σχολείο, στην πραγματικότητα είναι οι ουσιαστικοί εκπαιδευτές σε ένα σύστημα όπου το σχολείο βγάζει απλώς φετφάδες ύλης. Αν οι γονείς δεν είναι σε θέση να συμπαρίστανται καθημερινά στον αγώνα παρακολούθησης αυτής της ύλης, το παιδί είναι χαμένο. Αποκτά τα περίφημα «κενά» τα οποία μεγαλώνουν όσο περνούν τα χρόνια και στο Λύκειο δεν καλύπτονται με τίποτε.

Ισως αυτοί που ονόμασα απονήρευτους γονείς να είναι ελάχιστοι έως ανύπαρκτοι. Κατά βάθος όλοι ξέρουν την απλή αλήθεια, ότι αν δεν μπορείς να διαβάζεις με τα παιδιά, ή να τους παρέχεις βοηθούς στο διάβασμα, ουσιαστικά δεν καταφέρνουν να τελειώσουν σχολείο, εκτός αν είναι κάποια σπάνια ταλέντα, αλλά δεν πιστεύω ότι υπάρχουν τέτοια πια. Από την Α' Δημοτικού ώς το Λύκειο τα παιδιά χρειάζονται ενισχυτική διδασκαλία, βοήθεια, διευκρινίσεις, ιδιαίτερα μαθήματα. Στην ουσία τα παιδιά των μορφωμένων ανθρώπων μπορούν να μορφωθούν, οι δικοί τους γονείς έχουν τα μέσα να καταλάβουν τις ανάγκες τους και να τις εξυπηρετήσουν. Δεν είναι πια το μέσο κοινωνικής ανόδου το σχολείο, αλλά κοινωνικής καθήλωσης. Πότε έγινε αυτό και πόσο φταίνε οι δάσκαλοι, οι γονείς, το κράτος, δεν το βρίσκει εύκολα κανείς.

Πώς να βοηθήσω τη μητέρα των δίδυμων που δεν έχει πουθενά να παρακολουθήσει έκτακτα μαθήματα επιμόρφωσης για στήριξη παιδιών Α' Δημοτικού; Αν καταφέρουν τα παιδιά να είναι επιμελή στο Δημοτικό, μπορεί να κάνει μετά αιτήσεις σε ξένα σχολεία, όπως η Αφγανή μητέρα στη Λέσβο που έγραψε σε πρεσβείες κι ύστερα σε ξένα σχολεία ώσπου βρέθηκε υποτροφία για τη μαθήτρια κόρη της από τη Βοστόνη. Της το λέω για να χαρεί, αλλά το κενό της στήριξης στο Δημοτικό πώς να το καλύψει;

Ποτάμι μέσα μου πικρό

Δεν ήταν μακρινές οι εκδρομές. Μια φορά στο Μαραθώνα, φωτογραφία στον Τύμβο, μια άλλη στο Πόρτο Γερμενό. Στριμωχνόμασταν στο Όπελ Καραβάν του θείου Κλείτου, καραβάνι σε γιωταχί. Η θεία Αφρώ τραγουδούσε. Στα παραθύρια τα πλατιά χαμογελούσε μια μυρτιά. Η ευτυχία εκεί μέσα ήταν κάτι το ανείπωτο. Και το βράδυ πάντα σε ταβέρνες, μέχρι κι ο μπαμπάς μου έπιανε το τραγούδι, Ποτάμι μέσα μου πικρό το αίμα της πληγής σου.

Αβάσταχτα λυπητερά τραγούδια σε αβάσταχτα ευτυχισμένες- για μένα – στιγμές. Λες κι η ευτυχία δεν μπορούσε να υπάρξει μόνη της, δεν είχε δικαίωμα να ολοκληρωθεί παρά μόνο λαμβάνοντας υπόψη το βάρος της θλίψης, της πληγής, το αίμα, τον καημό. Σα να χρειαζόταν απαραιτήτως την τελετή της, η ευτυχία, αλλιώς δεν εμφανιζόταν. Ναι, η αποθέωση της χαράς ήταν ο καημός που σαν φιλοσοφική απόφανση ξεκινούσε το τραγούδι: Είναι μεγάλος ο καημός, είναι πικρό το κρίμα. Και κοντά στη θάλασσα ακουγόταν το κύμα, το φλιτς φλιτς στα πόδια μας, επιβεβαιωνόταν το συμπέρασμα: είναι μεγάλος ο γιαλός, είναι μακρύ το κύμα.

Με τέτοιες βεβαιότητες μεγαλώνοντας, θα μπορούσαμε να αρκεστούμε στα παραπονεμένα λόγια των τραγουδιών ως μόνιμη κατακλείδα της ευφορίας που ανήκε στη γενιά μας, να μη χρειαστεί να μπλέξουμε περισσότερο με περασμένα πάθη και λάθη, με δυο λόγια να μη χρειαστεί ν’ αλλάξουμε ζωή. Έλα όμως που είχαν άλλη γνώμη οι συνταγματαρχαίοι και μας βύθισαν στο πικρό ποτάμι με το που μπήκαμε στην εφηβεία, έτοιμοι για μεγάλους καημούς και τρανές κατακτήσεις. Το νόημα της ιεροτελεστίας ανατράπηκε, έγινε κυριολεξία και εμβατήριο μάχης. Χωρίστηκαν σκληρά η ευτυχία από τη δυστυχία, δίδυμες αδερφές που σπάραζαν καθώς τις τραβολογούσαν. Θυμός και πίκρα πλημμύρισαν τα τραγούδια. Αλλάξαμε ζωή υποχρεωτικά.  Σαν κακοπαιγμένη τραγωδία η δική μας τελευταία πράξη του εμφυλίου, δεν μπορούσε να ξαναβρεί στο τέλος τη χαμένη ώσμωση, εκείνη τη γλύκα του καημού, την αποδοχή της μελαγχολίας. Κολλήσαμε στις κυριολεξίες και στα εμβατήρια, ψεύτικο πάθος έντυνε εμφανίσεις θριάμβου. Η χαρά με τη χαρά και η λύπη με τη λύπη. Κι ο θυμός να ξεχειλίζει άνευ λόγου, η πίκρα ομοίως. Όλα με μεγάλη φασαρία, να μην μπορείς να ξεφύγεις.

Σε πολύ καλύτερες εκδρομές, σε σπάνια γαλήνη, ακούγοντας το κυματάκι ξανά, προσπάθησα να μεταδώσω την παλιά παράξενη συγκίνηση σε  σημερινά παιδιά, ελπίζοντας να απολαύσουν τη μελαγχολία της χωρίς περαιτέρω συνέπειες.

 

 

Αντίο μακρινό Πολυτεχνείο

Αν διακρίνω ένα προσόν στην εντυπωσιακή προσπάθεια εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης που δεν ονομάστηκε έτσι αλλά κατάφερε να αφήσει εκτός Ανωτάτων Σχολών μερικές δεκάδες χιλιάδες υποψηφίων φοιτητών, είναι ότι είναι τόσο μπερδεμένη που δεν καταλαβαίνει κανείς τίποτε άλλο αυτή τη στιγμή, πέρα από αυτό: κάποιες δεκάδες χιλιάδες υποψηφίων μένουν εκτός Σχολών. Ναι, αλλά αυτό δεν ακούγεται πια τόσο άσχημο όσο παλιότερα. Στην εποχή μας δεν πιστεύουμε πια στην αγαθή συμβολή της μόρφωσης, περισσότερο μας τρώει το άγχος των πολλών πτυχιούχων και την πιθανών ψυχολογικών συνεπειών που θα έχει ο συμβιβασμός τους με εργασίες κατώτερες των προσδοκιών τους. Οπότε, μήπως είναι καλύτερα με κάποια μυστήρια κόλπα όπως είναι αυτό το ΕΒΕ, που δεν είναι καν εκείνο το φετίχ, η βάση του 10, αλλά κάποιο άλλο ξόρκι, να μένουν εκτός νυμφώνος κάμποσοι ώστε να συμβιβάζονται εγκαίρως και να ψάχνουν κάτι που να τους ταιριάζει περισσότερο, να μη γίνονται και αιώνιοι φοιτητές;

Τάιμ άουτ: μόλις διάβασα για μια έρευνα που απέδειξε ότι οι αιώνιοι φοιτητές (λιμνάζοντες είναι ο νέος όρος) δεν είναι αυτοί που νομίζουμε, δηλαδή αυτοί που έμπαιναν με πολύ χαμηλό βαθμό σε σχολές χαμηλής ζήτησης, αλλά κυρίως αυτοί που μπαίνουν σε καλές σχολές όπως η Νομική, ανακαλύπτουν πως δεν τους ενδιαφέρει και δεν βρίσκουν το θάρρος να εγκαταλείψουν.

Σε κάθε περίπτωση, εγώ θα ψάλλω ένα μικρό Ρέκβιεμ για το Πολυτεχνείο Θράκης και άλλες χαμηλής ζήτησης σχολές που ίσως αναγκαστούν να κλείσουν λόγω έλλειψης φοιτητών, εκτός αν καταφέρουν οι εργαζόμενοι σε αυτές να τις κρατήσουν ανοιχτές ως μουσεία φοιτητικής ζωής, ή κάτι τέτοιο (ιδέες δίνουμε). Γιατί από αυτές τις περιφρονημένες Σχολές μπορούσε κάποιος που το έψαχνε το πράγμα και είχε τα κότσια να φτιάξει μόνος του τη ρότα των σπουδών του, να κατευθυνθεί χωρίς αναστολές σε κάτι που  ήθελε στ’ αλήθεια. Σε τέτοιες σχολές μπορούσε να είναι πιο ελεύθερος να βάλει στόχους άλλης κατεύθυνσης, αφού πρώτα έβρισκε το χρόνο να ρωτήσει τον εαυτό του, μακριά από το κέντρο τα πρέπει και τα καθωσπρέπει. Έτυχε να γνωρίσω πολλά τέτοια παιδιά και θαύμαζα την προσωπική τους πορεία, που περιλάμβανε συχνά κάποιο Εράσμους που τους άνοιγε τα μάτια και τους ορίζοντες, και κάποια φαινομενικά χαμένα χρόνια, που ήταν στο βάθος απολύτως κερδισμένα. Αυτή την πολυτέλεια μπορούσε να δίνει ένα ανοργάνωτο εκπαιδευτικό σύστημα, χωρίς καν να το επιδιώκει. Τώρα, να πεις ότι θα οργανωθεί και θα αξίζει η θυσία των φετινών υποψηφίων; Δεν το λες.

Αυγουστιάτικη πανσέληνος

To φεγγάρι απαθέστατο ανέτειλε, όλη τη νύχτα δεν άφησε ύπνο να ξεγελάσει την ανάγκη για ρουτίνα. Πολλοί έμειναν ξύπνιοι, κάτι τους κάνει η έλξη της σελήνης,  δεν έχει ακόμα μελετηθεί. Οι νέοι κάθονται όλη νύχτα περιμένοντας το μεγάλο σινιάλο, ρουφάνε ασημένια λάμψη, πιστεύουν χωρίς να ερευνούν στη μαγική επίδραση της πανσελήνου, αλλά πάντα κάτι άλλο τους συμβαίνει από αυτό που περιμένουν. Δεν ρουφιέται αυτό το φως, δεν ξεδιψά, ξημερώνεσαι στεγνός και κουρασμένος.

Εδώ θα είμαι να σε βασανίσω, μου είπε το φεγγάρι καταυγάζοντας το σκοτάδι. Κάποτε περπατούσες στα νησιά. Τώρα τραβάς τα ξώφυλλα; Γέρασες και μαζί σου γέρασε ο πλανήτης. Ζεσταίνεται η γη από την ανθρώπινη μανία να ζεστάνει τη γωνιά της. Ούτε ο Αύγουστος δεν ηρεμεί. Το μελτέμι ανάβει φωτιές αντί να δροσίζει. Δεν θα βρείτε άλλον πλανήτη σαν αυτόν, όσα μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας κι αν γραφτούν. Κι όση πανίδα και χλωρίδα κι αν καταστρέψετε ως ανθρωπότης, εγώ θα ανατέλλω απαθές και κάποιο άλλο είδος μπορεί να ακμάζει στο μέλλον, χωρίς γραφή, χωρίς τέχνη. Θα είναι κρίμα, εννοείται. Ίσως δεν θα μπορούν να με βλέπουν, να γράφουν ποιήματα.

Άντε κοιμήσου. Δεν βοηθάει να σκέφτεσαι τη συμφορά του Αφγανιστάν, των γυναικών τα βάσανα. Έχει ωραίο καινούργιο τείχος η Ελλάδα, δημοσιεύτηκαν εξαιρετικές φωτογραφίες την επόμενη μέρα των φωτογραφιών από το αεροδρόμιο της Καμπούλ. Μη φοβάστε, δεν περνούν εδώ της γης οι κολασμένοι. Είμαστε ασφαλείς. Κανένας πολιτικός δεν θα εκφράσει συμπόνοια για φυγάδες, αφού όλοι ξέρουν πόσο κοστίζει στη δημοτικότητά τους. Την όποιαν έχουν, όσοι ακόμα έχουν. Γιατί πρέπει να μετριέται η δημοτικότητα των πολιτικών αλήθεια; Γιατί πρέπει να τους αγαπάμε; Γιατί να μη μετριέται η δουλειά που κάνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια; Ας μην κάνουν δηλώσεις ευσπλαχνίας, ας αφήσουν νόμους παλιούς περί ασύλου να λειτουργήσουν σιωπηλά. Ιδεολογίες και θρησκείες σώπασαν μπροστά στο φόβο και στην ικεσία των ξένων.

Έχουμε τώρα δικούς μας απελπισμένους ανθρώπους, καλλιεργητές εκτάσεων που κάηκαν. Κι η Αθήνα ακόμα πιο άσχημη και πιο μαύρη με τα δάση γύρω της καμένα, ετοιμάζεται να υποδεχτεί πλημμύρες. Δεν κουμαντέρνεται η κατάσταση, δεν γίνεται να γεμίσουν τα παρατημένα διαμερίσματα με άστεγους, οι άδειες ώρες με εθελοντισμό, η πλήξη με συλλογικό καθάρισμα δασών. Δεν ξέρουμε τρόπους. Άντε κοιμήσου.

Στην παραλία βάζουν μουσική και ουρλιάζουν ως το ξημέρωμα, λατρευτές του Διονύσου. Το σινιάλο δεν δόθηκε, ο δρόμος του φεγγαριού μένει απάτητος. Θα ξαναπροσπαθήσουν.

 

Ανιση μάχη

Άλλο πράμα να το ακούς, η φωτιά, κι άλλο να το βλέπεις, να απλώνει ο καπνός κι εκεί που λες πως έσβησε να ξαναφουντώνει. Να εκτείνεται το σημείο απ’ όπου οι φλόγες ξεπετάγονται, κι από πάνω να φαίνονται τα αεροπλάνα και τα ελικόπτερα μικρούτσικα σαν μυρμήγκια. Αυτή η τύχη μας έλαχε τη Δευτέρα το πρωί, να δούμε το μέτωπο του δρυμού από την παραλία του Σουνίου, κι εκεί πέρα από τα λόγια και τις ειδήσεις και τις φωτογραφίες και τις υποθέσεις και τα αναθέματα που είχαμε ακούσει και παρακολουθήσει μέρες τώρα, εκεί καταλάβαμε με τα μάτια μας τη διαφορά των δυνάμεων. Από τη μια η ανέμελη κι αδιάφορη φύση, α ναι, εμείς την αγαπάμε αλλά δεν το ανταποδίδει, να φροντίζει τον εαυτό της μόνη της και να ανταποκρίνεται στα τρυφερά ονόματα που της δίνουμε: καλοκαίρι. Δηλαδή όλα καλά και ο καπετάνιος να κάθεται, όπως δείχνει το καινούργιο φεγγάρι. Απλώς να τον παραλύει η ζέστη τον καπετάνιο, καθώς και το πλήρωμα. Ούτε ανεμοστρόβιλοι, θύελλες, κρύο, τίποτε βίαιο, μόνο αυτό το αποχαυνωτικό, ελκυστικό, χαμογελαστό, απέραντο γαλάζιο καλοκαίρι, που σε υποχρεώνει γλυκά να τα παρατάς όλα και να τρέχεις στη θάλασσα. Μόνο αυτή η ατελείωτη, ήσυχη κι απαθής ζέστη, όλο και πιο σταθερή κι αδιάκοπη η ηλιοφάνεια, όλο και πιο λίγα τα σύννεφα. Μήνες και μήνες ελάχιστα τα σύννεφα, καμία βροχή να μη χαλά τις βόλτες, να μην κατεβάζει το θερμόμετρο, να μην ποτίζει τα μακρινά χώματα, τα πέρα από τη ζωή μας. Τόσο ευχάριστη,  ωραία η χώρα. Η ωραιότερη  του κόσμου.

Και ιδού, από την πολλή καλοκαιρία, την πολλή ομορφιά, τη διαρκή κι αδιάκοπη ηλιοφάνεια, έρχεται η καταστροφή χειρότερη από θύελλες και καταιγίδες και ανεμοστρόβιλους. Από τη μια λοιπόν αυτή η υπέροχη φύση που μας έχει πλάσει ανέμελους, μας έχει ποτίσει με εμπιστοσύνη, αυτήν να εμπιστευόμαστε περισσότερο από κάθε και καθένα, από την άλλη οι πυροσβέστες, τα επιτελεία, τα ελικόπτερα, τα αεροπλάνα, οι εθελοντές, οι αντλίες, οι ξένοι βοηθοί. Τα δέντρα που ποθήσαμε και καμαρώσαμε, τα βουνά που μας παρηγόρησαν, όλα τα αγαπημένα μέρη εχθροί μας. Άνιση μάχη.

Αν τουλάχιστον αρχίζαμε να εκπαιδευόμαστε, αν εκπαιδεύονταν οι νέοι, αντί για στρατιωτική θητεία 12 μηνών να οργανώνονταν σεμινάρια αρχίζοντας από τους πιο ευάλωτους τόπους, μήπως δεν θα ήταν τόσο αργά να τη φέρουμε τη μάχη στα μέτρα μας;

 

 

Πιθανές διαταράξεις

Παλιά υπήρχε ένα περίπτερο αναψυχής στην εθνική οδό προς Θεσσαλονίκη, το μαγαζί πουλούσε μόνο μπακλαβαδάκια σε ατομικές συσκευασίες, αλλά σταματούσα όποτε μπορούσα για να δω λίγο τη θέα. Ήταν σε ένα λοφάκι απέναντι από τη βόρεια Εύβοια, έβλεπες σε όλο του το μεγαλείο το δασωμένο βουνό, παρθένο δάσος, σχεδόν ντρεπόσουν από εκείνη την ανεμπόδιστη θέα στην ομορφιά του. Δεν είχα πάει ποτέ στη βόρεια Εύβοια. Μου έλεγαν οι φίλοι πόσο ωραία είναι κι όλο έλεγα ότι πρέπει να κάνω ένα ταξίδι, να γυρίσω λίγο από χωριό σε χωριό και ιδανικά χωρίς πρόγραμμα, να βρω μονοπάτια και να χωθώ στα δάση. Τα τελευταία χρόνια είχε εγκαταλειφθεί το περίπτερο, έριχνα βλέμματα βιαστικά προς το πράσινο βουνό οδηγώντας, κάποτε θα το επισκεφτώ, υποσχόμουν στον εαυτό μου. Πάει τώρα.  

Λες κι ήταν υπερβολικά ωραίο αυτό το βουνό, λες κι ήταν και υπερβολικά εκτεθειμένο στα βλέμματα μας, των κινούμενων στην ηπειρωτική γραμμή της Εθνικής, βιαστικοί, άλλου κόσμου κάτοικοι. Δυσπρόσιτο κι από τους πυροσβέστες. Δείτε τους ήρωες, έγραφε ένα ρεπορτάζ με φωτογραφίες, αλλά δεν έβλεπες ήρωες, έβλεπες κούραση, αμηχανία και απόγνωση. Τι να σου κάνει κι ο ηρωισμός αν δεν έχει εργαλεία, εκπαίδευση και τρόπους; Η φωτιά προχωρά σταθερά και ανίκητα. Αλίμονο σε όσους έχουν ανάγκη από ήρωες. Εμείς εδώ έχουμε ανάγκη από ήρωες, αλλά κι αυτοί ακόμα χρειάζονται άλλου είδους προετοιμασία.

Το μυστικό είναι βέβαια ότι οι ήρωες δεν επαρκούν. Όταν φουντώνουν οι φλόγες έχουν ήδη περάσει πολλοί μη ήρωες με την ανεμελιά τους, τα σκουπίδια τους, τα ξερά τους χόρτα, το θυμό τους που μπορεί να γίνει εμπρηστικός, αφού καίγοντας έρχεται η όρεξη. Υπάρχουν και αυτοί, εμπρηστές χωρίς αιτία.  

Οπότε, η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τις φωτιές είναι εξαιρετικά χρήσιμη για όλους. Βρίζοντας οι μεν τους δε, θα καλλιεργήσουμε το πνεύμα της άμιλλας και θα ξεχαστούμε. Για να μπορέσουμε να ζήσουμε χωρίς μεγάλες διαταράξεις και άβολες αλλαγές στην καθημερινότητα, να φανατιστούμε και να συνεχίσουμε, με τα σκουπίδια παντού, την ανεμελιά, το μίσος στο δημόσιο χώρο, όλη αυτή τη μοναδική κουλτούρα μας. Φαντάζεστε  να αλλάζουμε συνήθειες, να πρέπει να καθαρίσουν οι Δήμοι τα ξερά, τώρα μέσα στη ζέστη, μέσα στις διακοπές; Και πού να τα πάνε τα σκουπίδια; Πού να τρέχουν; Θα κερδίσουν μήπως ψήφους έτσι; Το ένα φέρνει τ’ άλλο, γι αυτό καλύτερα θεωρίες και καυγάδες.

 

Σταμάτα

Σταμάτα να γράφεις για το Πεδίο του Άρεως, μου λέει θυμωμένος πριν κανα μήνα κάποιος γνωστός, και καταπίνω τη γλώσσα μου εκεί που ετοιμαζόμουν να πω για τον ήχο του Άλσους που με τρόμαξε ένα βράδυ. Σταμάτα, τόσα χρόνια γράφεις, εσύ φταις για όλα που έπαθε το πάρκο μας, αυτό δεν το είπε, αλλά σαν ενοχικό άτομο που είμαι αμέσως φορτώθηκα τις ευθύνες. Μήπως φταίω εγώ στ’ αλήθεια; Δεν είμαι βέβαια και καμιά διάσημη πένα, αλλά μήπως σιγά -σιγά υποσκάπτω την υγεία των φυτών και τη θετική στάση των κατοίκων, όλον τον καιρό που γράφω και ξαναγράφω;

Φταίω που έγραφα ότι έμπαιναν αυτοκίνητα και το διέσχιζαν στη μακρινή δεκαετία του 80, καθώς υποβαθμίζονταν σταδιακά οι γειτονιές τριγύρω; Μήπως φταίω που είχα ξαναγράψει όταν αποφάσισαν να μην προσλάβουν άλλους φύλακες για την παιδική χαρά, κι όταν μπάζωσαν τη λιμνούλα με τις πάπιες, κι όταν την ξήλωσαν τελείως;

Λίγα χρόνια μετά, όταν γινόταν η Έκθεση βιβλίου και άρχισαν να διαμαρτύρονται κάτι «ομάδες περιοίκων» για την εμπορευματοποίηση, και κατάφεραν να φύγει η Έκθεση και μετά να φύγει και η άλλη έκθεση με τα φυτά, μήπως φταίω και γι αυτά, αφού είμαι κι εγώ περίοικος, αν και μου άρεσαν οι εκθέσεις, διότι άντε τώρα να βγάζεις άκρη με περιοίκους;

Κι αργότερα, όταν οι περίοικοι μέσα στον επαναστατικό τους οίστρο κατάφεραν να το κρατούν κλειστό τρία χρόνια μετά την ανάπλαση, μήπως φταίω που έγραφα ότι περιμένουμε κάποιοι άλλοι περίοικοι να ανοίξει;

Γενικά, μήπως είναι ύποπτο πράγμα να είσαι περίοικος; Και τώρα που το αναψυκτήριο Άλσος έχει γίνει μέγα και τρανό κέντρο διασκεδάσεως, και κάθε βράδυ παρκάρουν θηριώδη αυτοκίνητα στα δρομάκια του πάρκου, τα οποία συνεχώς μετακινούνται για να χωρέσουν κι άλλα, μάλλον θα φταίω που απορώ γιατί οι άνθρωποι που έχουν ξοδέψει τόσα λεφτά για το αυτοκίνητο τους και για την έξοδο τους, δεν μπορούν να πάνε στο διπλανό πάρκινγκ με δέκα ευρώ; Και γιατί το κανονικό πάρκινγκ έχει κατεβασμένα ρολά από την πλευρά του πάρκου, ενώ ασφυκτιούν τα θηριώδη οχήματα γύρω- τριγύρω; Μετά από τόσες περιπέτειες που πέρασε το πάρκο και πήγαμε φέτος να χαρούμε, καλύτερα να μην πω τίποτε, μην αποφασιστεί επίσημα να γίνει πάρκινγκ ολόκληρο το πάρκο, μια κατάληξη τα χωρίζει εξάλλου, οπότε, ποιος θα φταίει;

Καημένη πλατεία

 Παντέρμη πλατεία Συντάγματος. Ή μάλλον ακριβώς το αντίθετο από το «παντέρμη». Αυτή που μαζεύονται όλοι. Που δεν ησυχάζει άνθρωπος και πολιτική δύναμη, πραγματική ή φανταστική, αν δεν βουίξει εκεί στο κέντρο της, αν δεν το γεμίσει, αν δεν απλώσει τα πανό, αν δεν σταματήσει την κυκλοφορία ή αν δεν καταστρέψει, κάψει, σπάσει και απαθανατιστεί σε λυγερές πόζες να ρίχνει τις μολότοφ ουρλιάζοντας ηρωικά.

Ερμη πλατεία, δυστυχής. Ή μάλλον το αντίθετο του έρμη, γεμάτη προσδοκίες, διεκδικήσεις, πολιτικές φαντασιώσεις, βία και βρόμα, πλατεία όπου μια βόλτα δεν μπορείς να πας με την ψυχή ήρεμη, αν δεν πέσεις σε πολιτικές φιλοδοξίες που σου κόβουν τον δρόμο, που σε τρομοκρατούν, που αν δεν βασανίσουν τους συμπολίτες τους δεν υπάρχουν, σου αρπάζουν τα μπράτσα πλασιέ, ούτε να χαρείς που καταφέρνεις να περάσεις αρτιμελής την Καραγεώργη Σερβίας.

Κι ο δήμαρχος βεβαίως κάνει πρότζεκτ, σου λέει όλο το παιχνίδι της πολιτικής εκεί βρίσκεται, τι να κάνω, να πάω να καθαρίσω την Πατησίων μπροστά στον ΟΤΕ που ζέχνει κατρουλίλα; Οποιος ανακατεύεται με τα κάτουρα τον τρώει η αφάνεια, εκεί κι ο δήμαρχος λοιπόν, στο Σύνταγμα. Εκεί δόξα και αθανασία, φώτα και κάμερες και προβολείς, εκεί η εξουσία ως σύμβολο και πραγματικότητα. Βάρα, χτύπα, ρίξε. Βάλε φωτιά. Ή κάνε σχέδια ρομαντικά, αναμόρφωση της πλατείας, να έχουν να σπάνε καινούργια πράγματα οι εισβολείς, κι όλοι μαζί να χαίρονται.

Αν είχε πινακίδες μνήμης στα γύρω κτίρια δεν θα χωρούσαν οι στιγμές επίθεσης. Κι ένας πόντος να γραφόταν για κάθε φορά που κλείνει η κυκλοφορία και απειλείται να καεί η Βουλή, πάλι θα ξεχείλιζαν από τις προσόψεις οι εγγραφές. Οπότε σωστά δεν μπαίνει αναμνηστική πλάκα για τίποτε και για κανέναν, να είναι κάθε φορά η εμφάνιση μοναδική, σαν να μην υπήρξε άλλη. Να νιώθει ο κάθε μολοτοφόρος σαν πρώτος σημαιοφόρος ενός αγώνα που κανένας άλλος δεν σκέφτηκε ποτέ να κάνει, σαν να εφηύρε ο ίδιος τη μολότοφ και σαν να παίρνει την παρθενιά της πλατείας με τη λυγερή του κίνηση ρίψης ακοντίου. Αέναη κατάσταση, αειφόρος ανάπτυξη α λα ελληνικά.

Ιερός περίβολος της θεάς εξουσίας, πεδίο μαχών συμβολικών αλλά με σώματα και όπλα, ό,τι άλλο θέτε είναι, πλατεία δεν είναι αυτή. Αλλά βέβαια πρέπει να λέγεται πλατεία, αλλιώς δεν έχει γούστο. Να έχει και τα παγκάκια της και τα δεντράκια της κι άλλα προκλητικά αντικείμενα ενός βίου σε δημόσιο χώρο που ποτέ δεν θα ζήσουμε, προσομοίωση για καταστροφή.

Αντοτονκούμπο

Ξέρετε εγώ δεν έχω ιδέα από μπάσκετ, ούτε και από κανένα άλλο τέτοιο σπορ, αλλά είμαι βουρκωμένη από χαρά για την ύπαρξη αυτού του ανθρώπου. Για τα παιδιά μεταναστών που μεγαλώνουν δίπλα μου. Για τη ζωή στα Σεπόλια και τον Άγιο Παντελεήμονα, και όλες τις υποβαθμισμένες γειτονιές που έχουν οι παλιοί τους κάτοικοι εγκαταλείψει και βγαίνουν από πάνω τώρα και κατηγορούν τους μετανάστες που στήνουν τη ζωή τους εκεί. Να το πούμε λοιπόν με τρόπο: Οι γειτονιές αυτές έχουν ζωή πλέον. Με πόσο καλύτερο τρόπο από αυτόν που έχει βρει ο Αντετονκούμπο; Πρέπει να το πάρετε απόφαση. Έχουν οικογένειες, και μαγαζιά, και σχολεία, και συναντήσεις σε πλατείες, και παρέες, και γλώσσες, έχουν Ασιάτες, Αφρικάνους, Ευρωπαίους που μαθαίνουν όλοι ελληνικά και προσπαθούν να ζήσουν μαζί μας. Έχουν παιδιά. Πολλά παιδιά. Αυτά που υποτίθεται ότι μας λείπουν. Και βγάζουν αστέρια, μεταξύ άλλων.