Στο βάθος κήπος

Είχαμε πάει επίσκεψη σε κάποιο σπίτι με κήπο. Υπάρχουν  φωτογραφίες, εγώ πολύ μικρή με τους γονείς μου σε καρέκλες πλιάν, γύρω μας τα δέντρα, κάτω πλακάκια και παρτέρια. Μα τίνος ήταν αυτός ο κήπος; Δεν σκέφτηκα να ρωτήσω τους γονείς μου όσο ζούσαν αν και οι φωτογραφίες εκείνες με πλημμύριζαν θαυμασμό και απορία. Είχα πατήσει εγώ η ίδια το πόδι μου σε τέτοιο κήπο; Είχα παίξει εγώ η στερημένη από κήπους, από χώμα, από δέντρα, πάνω σε τέτοιο πλακάκι; Οι φωτογραφίες το επιβεβαίωναν. Και ποιοι ήταν αυτοί που είχαν το σπίτι αυτό; Γιατί δεν τους θυμόμουν, γιατί δεν ξαναπήγαμε ποτέ ξανά επίσκεψη, σε εποχή μεταγενέστερη, που θα μπορούσα να καταγράψω την ανάμνηση;

Περπατώντας αυτούς τους μήνες στην Αθήνα σε μέρη που δεν συνήθιζα, επιστρέφοντας τρόπον τινα σε γειτονιές απαρνημένες, στα Πατήσια και πιο νότια και πιο δυτικά, περνάω μπροστά από μονοκατοικίες που μπορεί να έχουν κήπο. Δεν φαίνεται πάντα ο κήπος, δεν έχει κάποια ταμπέλα στην πόρτα που να γράφει «Στο βάθος κήπος» όπως είχαν κάποτε μερικές ταβέρνες και ήθελα πάντα να προχωρήσω μέσα, να δω τον κήπο στο βάθος, αλλά δεν γινόταν. Ή έτσι νόμιζα, γιατί τι θα πείραζε να προχωρούσα λίγο και να έλεγα, «συγγνώμη, μπορώ να δω τον κήπο;» Θα έβρισκα κάποια δικαιολογία, ότι θέλω να φέρω την παρέα μου που είναι λίγο παράξενη με τους κήπους. Πάνε χρόνια που δεν έχω δει τέτοια ταμπέλα, οπότε μάλλον καθυστερημένα μου ήρθε η ιδέα.

 Μερικές από τις μονοκατοικίες της οδού Νάξου, που διασχίζω από τη μια άκρη στην άλλη, είναι παρατημένες και η στενή πορτούλα του κήπου χτισμένη έτσι που δεν μπορείς να δεις μέσα. Μερικά δέντρα όμως έχουν ψηλώσει πάνω από τις πόρτες, πάνω από τους φράχτες, καμιά φορά και πάνω από το ίδιο το σπίτι. Μαντεύεις ότι εκεί πέρα υπάρχει κήπος, κρυμμένος, αποκλειστικός, για τους κατοίκους του σπιτιού και για τους γύρω ακάλυπτους. Το πολεοδομικό της Αθήνας σ’ αυτούς στηρίχτηκε εξάλλου,  σχεδίασε τετράγωνα πολυκατοικιών με φάτσα μπαλκόνια και στο βάθος κήπο, κάποιου σπιτιού που είχε κήπο ήδη, και κάπως οι τριγύρω τον εκμεταλλεύονταν ενώ ταυτόχρονα τον κατέθλιβαν με το ύψος τους. Ο ξένος κήπος καθώς έφθινε και χανόταν μετονομάστηκε σε ‘ακάλυπτο’, ίσως να είχε  από την αρχή αυτό το όνομα, δεν ξέρω ιστορία πολεοδομικής ορολογίας. Θα ήταν ενδιαφέρον να την έγραφε κάποτε κάποιος ειδικός, μαζί με όλη αυτή την αλλαγή που έχουμε ζήσει στον τρόπο που κατοικούμε μέσα στην πόλη.

Αναρωτιέμαι πώς κατάφεραν οι άνθρωποι που είχαν τέτοιο προνόμιο, κήπο στο σπίτι τους, να τον απαρνηθούν και να μετακομίσουν σε διαμερίσματα. Βέβαια υπήρχαν προβλήματα πολύ πιο σοβαρά, έπρεπε ο κόσμος να χωρέσει, κάποιοι χρειάζονταν χρήματα, διαμερίσματα, ορόφους, αλλά και πάλι. Ομολογώ ότι θα ήθελα κάποτε να αναλύσει κάποιος τόσο πολυτελή τραύματα, τη μετακόμιση από τις μονοκατοικίες στις πολυκατοικίες, αλλά πέρα από τα συνήθη κλισέ. To πώς νιώθει μια γυναίκα που είχε συνηθίσει να πίνει καφέ στον κήπο της, ας πούμε, να δέχεται επισκέψεις το απόγευμα και να μιλά για ποικιλίες τριανταφυλλιών, όταν μετακομίζει σε διαμέρισμα με μπαλκόνι.

Έχει ησυχία, περπατώντας, καθώς προσπαθώ να μαντέψω σε ποιο βάθος απ’ όλους κρύβεται κήπος, μου φαίνεται ότι κάνω κάτι σαν ψυχαναλυτική καταβύθιση στο δικό μου παρελθόν. Αυτό που δεν θυμάμαι κι ας έχω τεκμήρια. Λες κι είναι κρυμμένοι στον κήπο που ψάχνω οι γονείς μου και θα φανούν να με καλέσουν μέσα, γελαστοί και νέοι, να μου τον δείξουν επιτέλους αυτό το μυστικό κήπο που δεν μπορώ να θυμηθώ, να τον δω με όλα του τα χρώματα, τον ήλιο του και τη σκιά του, τη ζέστη του και τη δροσιά του.

Περιορισμένες μετακινήσεις

Κάποτε ονειρευόμουν να κάνω τις πεζοπορίες του Ρουσώ με παπούτσια όμως καλύτερα από αυτά τα σατινένια γοβάκια που περιγράφει ότι φορούσαν οι φίλες που τον συνόδευαν, και ρούχα πιο βολικά από τις φούστες τους με τα φουρώ. Όχι ότι δεν είναι υπέροχο να περπατάς σε γαλλική εξοχή- και ελβετική και γαλλική και γερμανική και όλες τέλος πάντων τις ευρωπαϊκές εξοχές- με σατέν γόβες και ανοιχτόχρωμα κρινολίνα, αλλά ας μην το παρακάνουμε.

Και με τα αθλητικά παπούτσια και τις σύγχρονες φόρμες καλά τα πήγαμε τις μέρες του περιορισμού μετακινήσεων. Όσο πιο πολύ περιορίζονταν οι μετακινήσεις με αυτοκίνητο, τόσο άνοιγαν οι ορίζοντες με τα πόδια, και εξερευνήσαμε μέρη που δεν ξέραμε ενώ είναι δίπλα μας, τόσο πολύ το αυτοκίνητο τα δείχνει αδιάφορα και αφιλόξενα, ενώ με τα πόδια είναι αλλιώς. Περιμένοντας το ξεκίνημα για τα μονοπάτια του Ρουσώ, αρκέστηκα κι εγώ στα αθηναϊκά πεζοδρόμια, το μεγάλο εχθρό μου, τη μεγάλη αγάπη μου. Γνωριστήκαμε καλύτερα, κι είχα όπως ο Ρουσώ κι εγώ παρέα.  Έζησα το πάρτι που ονειρεύομαι, να περπατώ με φίλες μου και φίλους σε ένα φαρδύ πεζοδρόμιο και να κουβεντιάζουμε, και να διασχίζουμε συνοικίες, και να φτάνουμε σ’ ένα πάρκο, σ’ ένα πεζόδρομο, να καθόμαστε να ξεκουραστούμε.

Ανακάλυψα ότι σε πολλές γειτονιές που δεν ήξερα πολύ καλά πού πέφτουν, υπάρχουν πεζόδρομοι, ποδηλατόδρομοι, μικρά παρκάκια, μικρά σπιτάκια, περισσότερη ησυχία από τα μέρη τα δικά μας και το κέντρο που το έχω λειώσει στο περπάτημα. Δεν είναι ακριβώς η εξερεύνηση της Πάρνηθας που διαρκώς με καλεί όπως άλλους τους κράζει η θάλασσα, αλλά κάτι καινούργιο ως απασχόληση και διασκέδαση που δεν ξέρω ακόμα πού να κατατάξω. Ιδανικά χρειάζεται συνδυασμό προσώπων, ένας να ξέρει τα μέρη, ή τουλάχιστον να ξέρει να θέτει καίριες ερωτήσεις στους περαστικούς, κάποιος να έχει μαζί του λίγο νερό, κάποιος να μην κουράζεται ποτέ, κι ένας με καλό προσανατολισμό. Αυτά τα πάρτι ονειρεύομαι.

Ο δρόμος  δίνει χαρά από μόνος του. Με παρέα πια γίνεται κανονική γιορτή, γεμάτη έξτρα εμφανίσεις που κανένας δεν κουράστηκε να ετοιμάσει. Είναι εκεί και μας περιμένουν. Ενίοτε προσφέρουν θλίψη οι αθηναϊκές γειτονιές, αναπόφευκτα, αλλά η χαρά της αναγνώρισης, της επίσκεψης των ονομάτων, συνοικιών, τοποθεσιών, δρόμων και πλατειών, αυτή πάντα υπάρχει στο βάθος.

Με μισό εμβόλιο, με μάσκες, κάναμε κάμποσα χιλιόμετρα. Με πλήρη εμβολιασμό άραγε θα συνεχίσουμε, ή θα πιάσουμε τραπέζι στην εστίαση με τα κλειδιά του αυτοκινήτου στο χέρι;

Μικρότητες

Πού διδάσκονται ελληνικά  οι μετανάστες; Όχι σε επίσημα κέντρα εκπαίδευσης, διότι δεν υπάρχουν. Και λίγα που στήνονταν με ευρωπαϊκά προγράμματα, σύντομα ξεστήνονταν. Σε σπίτια όπου προσέχουν ηλικιωμένους όταν κοιμούνται οι ηλικιωμένοι; Ή σε  σπίτια με μωρά, όταν κοιμούνται τα μωρά. Ή τις ελεύθερες ώρες από δουλειές σκληρές, με μεγάλο ωράριο; Στην κουκέτα που μοιράζονται με τον αδερφό τους; Κανείς δεν ξέρει. Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να μάθει πώς καταφέρνουν οι μετανάστες να μάθουν ελληνικά. Μόνοι τους, εργαζόμενοι σκληρά, προλετάριοι, με ελάχιστα μέσα, με την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο, χωρίς τετράδια, χωρίς σχολεία. Κι όμως θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον μια τέτοια έρευνα. Τι τρόπους βρίσκουν, πώς μπορούν, όχι τα παιδιά, αυτά αμέσως τα καταφέρνουν, οι μεγάλοι, με ποιο τρόπο μαθαίνουν ελληνικά, και να μιλούν και να γράφουν. Ποιες γλώσσες διευκολύνουν, ποιες είναι δύσκολες. Πότε μελετούν, με ποια φορά γράφουν όσοι έχουν συνηθίσει  γραφές που ξεκινούν από δεξιά, τι κοινές λέξεις βρίσκουν. Πόσα πράγματα θα μπορούσαμε να έχουμε μάθει, αφού ζούμε το προνόμιο να έχουμε μετανάστες από όλον τον κόσμο σε αυτό το σταυροδρόμι, και παρόλη την κρίση  και την αναχώρηση  χιλιάδων, να υπάρχουν μερικοί ακόμα που ρίζωσαν εδώ και θέλουν να μείνουν.

Α, ωραίο υλικό για πολιτική αυτό, οι μετανάστες που ζητούν πολιτογράφηση. Το φθινόπωρο κυκλοφορεί μια τράπεζα θεμάτων με ένα σωρό ερωτήσεις, δύσκολες, περίπλοκες, γεμάτες παγίδες, και με μερικά λάθη στα κείμενα. Πλούσια ύλη,  και οι εξετάσεις θα γίνονται γραπτά, αδιάβλητες.  Ευκαιρία να μάθουν κάτι παραπάνω για την ένδοξη χώρα μας όσοι έκαναν την εξαιρετική επιλογή να θέλουν να ζήσουν εδώ. Μια χώρα που γιορτάζει διακόσια χρόνια ζωής, ελευθερίας, επεκτάσεων, επιτευγμάτων, δημοκρατικών αγώνων κλπ.

Στα μυστήρια μέρη που διδάσκονται οι μετανάστες, ρίχνονται στη μελέτη να αφομοιώσουν όλο αυτό το υλικό. Και τώρα, ένα μήνα πριν τις πανελλήνιες αυτές εξετάσεις, βγαίνει και υπουργική απόφαση ότι πρέπει και να αποδείξουν πως δούλευαν συνέχεια τα τελευταία χρόνια, με αξιοπρεπές εισόδημα. Δεν φτάνει να μαθαίνετε, πρέπει και να δουλεύετε, με αποδείξεις, ταμεία, κρατήσεις.  Δεν φτάνει να δουλεύετε, πρέπει και να μαθαίνετε: ελληνική Ιστορία, γλώσσα, Γεωγραφία, πολιτικούς θεσμούς και πολιτισμό.

Δύσκολο πολύ να καταφέρετε να πολιτογραφηθείτε, αλλά τουλάχιστον αυτή τη φορά θα πάρετε μια γεύση του ελληνικού μεγαλείου σε όλη τη μικρότητά του. Θα είναι συμπυκνωμένο μάθημα ιστορίας, των νεωτέρων χρόνων βέβαια. Για τους αρχαίους, θα πρέπει να βολευτείτε όπως ξέρετε, στις κουκέτες, τις κουζίνες των ξένων σπιτιών, διαδρόμους, πάρκα και λοιπές εγκαταστάσεις.

 

Κυψέλη- Φάληρο με τα πόδια

 Καθώς τα όμορφα παπούτσια σκονίζονται στην πάντα άβολη θέση τους μέσα στο σπίτι και φθείρονται τα αθλητικά στους δρόμους, απλώνεται η πόλη με νέες προοπτικές μπροστά στις δυνάμεις μας. Και ποιος τα λέει αυτά, εγώ που παρίστανα ότι την ξέρω, έχοντας περάσει άπειρες ώρες να την περπατώ σε όλες τις κατευθύνσεις, νόμιζα. Ντρέπομαι που το λέω, αλλά προσπερνούσα τις αναγγελίες του Τύπου για ποδηλατόδρομους από το κέντρο στην παραλία, δεν τα πίστευα, δελτία τύπου των δημάρχων χωρίς αντίκρισμα είναι αυτά, έλεγα, έχοντας καταναλώσει υπερβολική ποσότητα δελτίων τύπου στην καριέρα μου.

Χρειάστηκε λοιπόν να με πάρουν από το χέρι οι φίλες μου και να μου δείξουν ότι ο ποδηλατόδρομος υφίσταται κι έχει τη χαλαρή λειτουργία που οφείλει στη χώρα των χαλαρών, δηλαδή περπατιέται κι από πεζούς. Ας όψονται οι κλέφτες ποδηλάτων που με έχουν κάνει δίποδο άτροχο εδώ και δεκαετίες. Δώσαμε λοιπόν ραντεβού στο άγαλμα της Μελίνας που έχει και παγκάκια, για την πρώτη στάση, διότι είχαμε ξεκινήσει ποδαράτο από τις γειτονιές μας, εκείνη Ιλίσσια, Κυψέλη εγώ. Κι από κει με πήγε στου Φιλοπάππου, όπου εγώ της διηγήθηκα την ιστορία του καημένου του άρχοντα που τον άφησε ο παππούς χωρίς βασίλειο, αλλά εκείνος εκεί, Φιλόπαππος με το όνομα, κι εκείνη μου έδειξε τα πέτρινα σπίτια της πρώην συνοικίας το Όνειρο, η οποία από ευφημισμός έχει γίνει αληθινό όνειρο. Κι ευτυχώς είναι τύπος που καταγράφει γεωγραφικά τις ταβέρνες, οπότε οδηγημένη από το αλάθητο αυτό κριτήριο με έβγαλε στα ορεινά Πετράλωνα, απ’ όπου κατηφορίζοντας φτάσαμε στο σταθμό του ΗΣΑΠ. Κι εκεί περνώντας απέναντι μπήκαμε στον επίσημο ποδηλατόδρομο που συνεχίζεται μέχρι το Φάληρο, και γελώντας με την κατάπληξη μου με έβγαλε φωτογραφία να δοκιμάζω τα όργανα γυμναστικής του Δήμου Ταύρου, ή ίσως να ήταν του παρακάτω Δήμου.

Μπέρδεψα λίγο τους Δήμους, οπότε χρειάστηκε να κάνω επανάληψη, στο γυρισμό. Ταύρος, Καλλιθέα, Μοσχάτο, Φάληρο. Από το σταθμό του Ταύρου και μετά αφήνει ο ποδηλατόδρομος τις γραμμές και ακολουθεί τον Ιλισσό, την τσιμεντένια κοίτη δηλαδή, που νερό δεν έχει, έχει όμως δέντρα ένθεν και ένθεν. Ας μην τα θέλουμε όλα δικά μας. Κρίμα που το ποτάμι με το νερό είναι σκεπασμένο, ο Κηφισός λίγο πιο πέρα, λάθος προγραμματισμός για τις βόλτες των ρομαντικών τύπων που είναι πια στις μέρες μας πολιτικό αίτημα πλειοψηφίας. Τότε που τους διευθετούσαν και τους σκέπαζαν τους ποταμούς, και αποφάσιζαν πού θα τους αφήσουν και πού θα τους κλείσουν, δεν ήταν. Τότε ήταν αίτημα να φύγει η βρώμα των ανοιχτών αγωγών και να ανοιχτούν δρόμοι, ή να δημιουργηθούν δρόμοι που να φεύγουν γρήγορα από τα στενάζοντα στενά. Πάλι καλά που περίσσεψε και λίγος περίπατος για το μέλλον, δηλαδή το δικό μας παρόν.

Φτάσαμε ως τη γέφυρα και μπροστά μας ανοίχτηκε αυτό που ονομάσαμε ‘νέες χώρες’, σε πολύ νεανική κατάσταση. Συναντήσαμε μια ντόπια φίλη δηλαδή, η οποία έφερε τις παιδικές μας αναμνήσεις στα ίσα τους: πράγματι, εκεί κάναμε μπάνιο όταν ήμασταν παιδιά, αλλά μετά μεταφέρθηκαν μπάζα και προσχώσεις, πέρασαν δρόμοι, μεγάλωσε η στεριά μέσα στη θάλασσα, κι έκτοτε ακόμα σχηματίζεται ο τόπος, τώρα δε είναι σε οργασμό με λόφους από χώμα που αλλάζουν σχήμα διαρκώς, αδιαμόρφωτο τοπίο.

Τώρα που το μάθαμε, θα ξαναπάμε μόλις διαμορφωθεί. Προς το παρόν επιστρέφουμε και φτάνουμε ως το τέρμα, μέχρι την επίσημη έναρξη του ποδηλατόδρομου, στο Γκάζι. Τα έξυπνα τηλέφωνά μας, που μετρούν βήματα, μας συγχαίρουν με χρυσά κύπελα και μουσική θριάμβου. Κάναμε ρεκόρ. Ζήτω οι διαδημοτικές μετακινήσεις χωρίς αυτοκίνητο!

Το εμβόλιο

Η κυρία που εμβολιαζόταν μετά από μένα ήταν όπως θα ήθελα να είμαι εγώ, και έκανε όσα θα ήθελα να κάνω: είχε τα ωραία γαλάζια μάτια της μαμάς μου, που δεν κατάλαβα ποτέ γιατί δεν τα έχω εγώ,  τέλος πάντων. Είχε την ευγένεια, την ετοιμότητα της ευγένειας που θέλω να έχω, και πάντα την ψάχνω. Ρώτησε τι μάρκα εμβόλιο κάνουμε, πρόλαβε να ευχαριστήσει τις γιατρούς πριν ανοίξω το στόμα μου, να ευχηθεί καλό Πάσχα σε όλους, να αποχαιρετήσει το προσωπικό χαμογελώντας. Η παρουσία της θα ήταν, σκεφτόμουν αργότερα, που με έκανε να νιώσω σαν παιδί που το φροντίζουν, το οδηγούν στο σωστό δρόμο, στις σωστές πράξεις, χωρίς εκείνο να κοπιάζει. Βυθίστηκα για λίγο στην προνομιούχα εποχή των παιδικών μου χρόνων. Μας οδηγούσαν τότε με εμπιστοσύνη, με χαρά, στους μαζικούς εμβολιασμούς, δεν υπήρχε αμφισβήτηση, αντίθετα υπήρχαν γύρω μας άνθρωποι χτυπημένοι από τις αρρώστιες που εμείς θα γλιτώναμε. Το ατροφικό πόδι της αγαπημένης μου φίλης, που την είχε βγάλει ελαφρά, την πολιομυελίτιδα. Θείοι και θείες χαμένες στο άνθος της ηλικίας από φυματίωση. Πρόσωπα σκαμμένα από ευλογιά, οι τυχεροί επιζήσαντες. Και τα εμβόλια είχαν υπέροχα, εξωτικά ονόματα. Δαμαλισμός. Μαντού. Διαδικασίες παράξενες, σοφίες που εισάγονταν από μακριά, σφραγίδα ελπιδοφόρας νέας εποχής. Για να σταθούμε γενναία στην ένεση ακούγαμε επαίνους. Στο σχολείο που γινόταν κάποιο από τα εμβόλια, κάναμε διαγωνισμό θάρρους, ενώ στην πραγματικότητα φοβόμασταν τις ενέσεις. Δεν μπορούσες να βάλεις τα κλάματα και να ρεζιλευτείς για κάτι που ήταν με τόσο κόπο και τόση επιστήμη αποκτημένο. Ντρεπόμασταν λοιπόν και για λογαριασμό εκείνων που γκρίνιαζαν, τους κοιτούσαμε αφ’ υψηλού, σοκαρισμένοι.

Κάτι απ’ αυτήν την αισιοδοξία και την πίστη στο ανθρώπινο είδος, συναισθήματα που τα νόμιζα προ πολλού ξεπερασμένα, με ξύπνησαν τα επόμενα πρωινά. Ξαναβρήκα σιγά- σιγά την όρεξη να οργανώσω καλύτερα τις μέρες μου, που είχα αρχίσει τους τελευταίους μήνες να χάνω. Ομολόγησα στον εαυτό μου ότι κατά βάθος, ό,τι και να λέω, όσο και να διαμαρτύρομαι, δεν αλλάζω από το παιδί που γεμάτο εμπιστοσύνη μάθαινε ότι οι άνθρωποι παλεύουν την αρρώστια, τη φθορά, τα γηρατειά, την ανισότητα, την πείνα, δεν θέλουν πολέμους, προσπαθούν για ειρήνη, και λοιπά και λοιπά. Ίσως είναι η γενιά μου, ίσως είναι όλες οι γενιές. Πρέπει κάπως να εμπιστεύεσαι την ανθρωπότητα, αλλιώς δεν παλεύεται η ζωή.

Το πάρκο μας

 

Όλα τα πάρκα είναι όμορφα κι όλα είναι παινεμένα

Μα σαν το πάρκο τούτο εδώ,  δεν έχει στην Ελλάδα

Του Άρεως το ονόμασαν, της Αφροδίτης βγήκε

Στον έρωτα ξεχώρισε και στη χαρά διαπρέπει

Έρχονται εδώ μάνες, παιδιά, γέροι και νέοι τρέχουν

Φάνηκαν κι οι γειτόνισες οι μαντιλοφορούσες

Που ζούσαν χρόνια γύρω εδώ κι ο ήλιος δεν τις είδε

Ξεθάρρεψαν και βγήκανε, φέραν και τα μωρά τους

Πικνίκ εδώ, πικνίκ εκεί, πικνίκ και παραπέρα

Μπαλέτο και γυμναστική αλλά και καποέιρα

Και μια χορεύτρια στη γωνιά μαζεύει τα κορίτσια

Τους δείχνει νέα βήματα, βάζει και μουσικούλαl

Ζηλεύουν οι περαστικές και μένουν να χορέψουν

Κι όλο παρέες αγοριών πηγαίνουν πέρα -δώθε

Που τα βαρά ανελέητα μαύρη τεστοστερόνη

Και βγαίνουν να συνέλθουνε στον καθαρό αέρα

Γέροι και νέοι και παιδιά, όλοι ευτυχισμένοι

Είναι ένα πάρκο διάσημο σ όλη την Οικουμένη

Στη Γερμανία, στο Ιράν, μα και στην Υεμένη

Παίζουν δεξά τα νήπια, ζερβά οι χαρτοπαίχτες

Κι οι ήρωες από ψηλά με μαρμαρένια μάτια

Μας βλέπουν και ζηλεύουνε, να ζωντανέψουν θέλουν

 

 

 

 

 

 

 

 

Η πόλη μετέωρη

 Τώρα που μαζεύονται όλοι στην Κυψέλη, εγώ εξερευνώ άλλες γειτονιές, κάτω από την Πατησίων, πέρα από το ποτάμι, κάτω από τις γραμμές του τραίνου. Βρίσκω ήσυχες και καθαρές πλατείες, γαλήνη σχεδόν επαρχιακή, ωραία δέντρα με φρέσκο φύλλωμα, μικρά παλιά σπιτάκια που ήσυχα ερειπώνονται. Δυο βήματα από εκεί που μένω, αλλά σε άλλη κατεύθυνση από τις συνήθεις διαδρομές. Πάντα πηγαίναμε προς το κέντρο, όπως πάντα ταξιδεύαμε προς την Ευρώπη. Και να μην έχω δει ποτέ τις Πυραμίδες στην Αίγυπτο, να μην έχω πάει ποτέ για καφέ στο λόφο Σκουζέ.

Φυσικό είναι, έτσι είμαστε οι άνθρωποι, μας έλκει το καλύτερο, ή αυτό που νομίζουμε καλύτερο. Για να φτιάξει το κέφι μου έκανα συνήθως βόλτα στην Ερμού, στο κέντρο, στο Κολωνάκι, μέχρι που το φάρμακο μας φαρμάκωσε. Εξερευνήσεις βέβαια κάθε τόσο επιχειρούσα, κι όπως είχα περάσει πολλές φορές τις γραμμές, ας πούμε ότι προσπαθούσα να περάσω κι από την άλλη μεριά της θλίψης. Γιατί δεν είναι κι εύκολο να βλέπεις, για παράδειγμα, το σταθμό Πελοποννήσου και να μη σου σφίγγεται η καρδιά. Αυτές δεν ήταν οι εγκαταστάσεις που στοίχισαν κάποτε την πτώχευση του κράτους και την πολιτική μοίρα του Τρικούπη; Το δυστυχώς επτωχεύσαμεν; Είχαμε πτωχεύσει για να αποκτηθούν τρένα και σταθμοί που γρήγορα αφέθηκαν στη φθορά, κι ενώ στοίχιζαν πάντα πολλά, δεν προλάβαιναν τις προσδοκίες.

Πάντως, περνάω τις γραμμές και περιδιαβαίνω τον Κολωνό με το λόφο του, όπου ο Οιδίπους είχε πατήσει σε τόπο ιερό χωρίς να το ξέρει, και οι αθλητές σκοποβολής του προηγούμενου αιώνα είχαν βάλει σημάδι τη λήκυθο με την καρδιά του Λενορμάν, γάλλου αρχαιολόγου που ανέσκαψε και την Αίγυπτο και την Πελοπόννησο πριν γίνει λοξή λεωφόρος στην Αθήνα. Φωτογραφίζω ξανά τα μικρά σπιτάκια που είχα φωτογραφήσει πριν δέκα χρόνια, ή πριν δέκα μέρες. Μερικά τα έχουν ανακαινίσει, άλλα τα έχουν εντελώς εγκαταλείψει. Γιατί δεν έπιασε η πόλη εδώ κάτω; Γιατί δεν έρχεται κανείς να μείνει εδώ, να πάει βόλτα εδώ, να συναντήσει φίλους εδώ; Γιατί δεν περίσσεψε φιλοδοξία για τέτοια μέρη, γιατί την κατάπιαν ολόκληρη τα βόρεια προάστεια;

Ονόματα, αιτήματα, περιγραφές, συζήτηση, ρεπορτάζ, όλα βρίσκονται αλλού. Μήπως είναι για καλό αυτό ωστόσο; Μήπως τόσο κραυγαλέα και άγρια που έχουν γίνει τα ονόματα, τα αιτήματα, τα ρεπορτάζ, οι συζητήσεις, περάσει σε άλλη εποχή αλώβητος ο Κολωνός και κάμποσα παρόμοια; Μήπως αναδυθούν ως πόλη από τη βίαιη και φωνακλάδικη φάση μας σε κάποια καλύτερη;

 

 

 

Κυπριάδου

Στην Κυπριάδου το σπίτι της γλύπτριας Φρόσως Ευθυμιάδη-Μενεγάκη, που ονειρευόταν να γίνει μουσείο, μεταξύ άλλων σπιτιών που κάποτε κατοίκησαν καλλιτέχνες και άνθρωποι με φιλοδοξίες για ωραίο περιβάλλον. Αλλά δεν έγινε της μόδας η περιοχή και αργά αλλά σταθερά ξεπέφτει. Αν γινόταν της μόδας όμως, μήπως θα καταστρεφόταν στα γρήγορα; Δεν ξέρω, η σχέση των νεοελλήνων με την πόλη τους είναι για μένα άλυτο μυστήριο.

Η Φρόσω Ευθυμιάδου Μενεγάκη είχε αφήσει το εξοχικό της να πουληθεί για να γίνει μουσείο το σπίτι της στην Κυπριάδου. Το εξοχικό πουλήθηκε, το σπίτι της απλώς καταρρέει. 

Επί βουνού και χάρτου

Εκεί χαμηλά στον Υμηττό, θα μεταφερθούν, διάβασα κάπου χωρίς πολλές λεπτομέρειες, όλα τα κυβερνητικά γραφεία. Θα γίνει κάτι σαν κυβερνητικό πάρκο, κι ήδη ονομάστηκε έτσι, ‘πάρκο’. Τι ωραία. Στο μεταξύ εδώ και κάτι δεκαετίες μιλάμε για την Αθήνα, για το κέντρο της, για την εγκατάλειψη, για το Μινιόν που μολύνει την Πατησίων με την ανάμνηση της άχρηστης βίας και της συγκέντρωσης ρύπων και αμηχανίας, για τα παρατημένα ωραία κτίρια, για το αν αγοράζουν οι Κινέζοι τετράγωνα και τι θα απογίνει η πόλη αυτή που κάποτε ξεκίνησε να γίνει πόλη. Λεπτομέρειες δεν ξέρω, αλλά δεν ακούγονται και πολλές, πρώην ΠΥΡΚΑΛ διάβασα, αλλά το όνομα αυτό με παραπέμπει στον Εμπειρίκο και στα όνειρα του. Εδώ στο ψηφιακό κέντρο όλοι μιλούν για το διάδρομο της Ακρόπολης, έχει τσιμέντο, δεν έχει τσιμέντο; Φαίνονται τα βραχάκια επαρκώς κάτω από το τσιμέντο και τι αραίωση έχει το τσιμέντο; Διότι, πού μας χάνεις, πού μας βρίσκεις, στην Ακρόπολη περνάμε τις μέρες μας. Έτσι είμαστε εμείς, δεν είναι το σώμα μας εδώ, στην πόλη αυτή την αποτυχημένη που γίνεται τώρα καλτ λόγω εξόχου αποτυχίας, δεν βασανίζεται στα πεζοδρόμια της, ένα ολόγραμμα βλέπετε εδώ πέρα, σ’ αυτές τις τσιμεντόπλακες όπου σκοντάφτουμε κάθε τόσο και τρώμε τα μούτρα μας. Ολόγραμμα και τα μούτρα μας. Σαμάνοι, που ταυτόχρονα βρισκόμαστε σε δυο μεριές, κυρίως επί της Ακροπόλεως. Τέσσερα εκατομμύρια αέρινες μετεμψυχώσεις του Περικλέους Ξανθίππου, άντε και μερικές της Ασπασίας. Κατά ριπές ανεμίζουμε τη σημαία επί του βράχου, αυτό κάνουμε. Οπότε ναι, πάρκο στην πύρκαυλη και δασωμένη πλαγιά, μια ωραία παιδική χαρά για τους προνομιούχους που κατακτούν την επίζηλη θέση, και η Αθήνα ως μη κυβερνητική πόλη, ελπίζω  όχι ως ακυβέρνητη πολιτεία.

 Και η Αθήνα τι θα απογίνει; Το κέντρο που όσο απλώνονται το πλοκάμια της ρημάζει και βρυκολακιάζει; Μπορεί να ζήσει χωρίς τα υπουργεία της, χωρίς τις σκιές των ιδεών της εξουσίας; Χωρίς τους υπαλλήλους που παραγγέλνουν τυρόπιττες; Έχει νόημα η πρωτεύουσα χωρίς τους πρωτεύοντες; Μπορεί να γίνει πρωτεύον άλλο είδος ανθρώπων, ή όλοι κρεμόμαστε από τις κυβερνήσεις και τις παραφυάδες τους; υπάρχουμε χωρίς αυτές; Είναι αληθινή πόλη, ή σκηνικό όπου παίζονταν οι εναλλαγές εξουσιών; Πώς θα εξελιχτεί μια πρωτεύουσα που γιγαντώθηκε κυρίως επειδή ήταν κυβερνητικό κέντρο;  Μπορεί να εγκαταλειφθεί χειρότερα; Μπορεί να συνέλθει;  Ποιος ξέρει; Και ποιος ενδιαφέρεται να μάθει;

Πλατεία Τράιμπερ

Oρίστε και άλλες ιδέες για βόλτες: Μιλώντας για Γερμανούς, ιδού άλλος ένας σε πλατεία της Αθήνας, Δήμου Αθηναίων μάλιστα, ο οποίος Δήμος Αθηναίων έχει ανακαινίσει και το υπέροχο κτίριο και το παραχωρεί σε "συλλογικότητες". Ερρίκος Τράιμπερ. Γιατρός φιλέλλην, ξεκίνησε το 1821 από το Λιβόρνο με άλλους 36 φιλέλληνες, με το πλοίο του Ζακυνθινού Βιτάλη «Πήγασος» που ταξίδευε με ρωσική σημαία,  έφτασαν στο Μεσολόγγι μετά από 20 μέρες, για να μετάσχουν στην Ελληνική Επανάσταση. Από την ημέρα εκείνη ο Τράϊμπερ κρατούσε ημερολόγιο τα επόμενα έξι και πλέον χρόνια, ως τον Απρίλιο 1828, που ανέλαβε τη διεύθυνση του στρατιωτικού νοσοκομείου στην Ακροναυπλία, και δεν θα προλάβαινε να γράφει. 

Και τι δεν έζησε: τη μάχη του Πέτα, την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου, τις μάχες του Καραϊσκάκη ο οποίος ξεψύχησε στα χέρια του. Έκανε και τη νεκροψία του Καποδίστρια. Διορίστηκε γιατρός του Όθωνα και πάλαιψε τη χολέρα του 1854 στην Αθήνα. Είχε παντρευτεί την κόρη ενός Κορσικανού αξιωματικού του Ναπολέοντα που είχε καταφύγει στην Αθήνα. Πέθανε εδώ στα 86 του. Πήρε το όνομά του αυτή η άσημη πλατεία. Καθαρή, κι ευχάριστη, όπως είναι τα τελευταία χρόνια οι πλατείες στην υποβαθμισμένη Αθήνα, ίσως χάρις στη δημαρχία Καμίνη. Δεν ξέρω. Ελπίζω να μείνουν έτσι, απλώς.

Οι Φαραώ

 Είδατε τους Φαραώ  να μεταφέρονται μεγαλοπρεπώς από το ένα μουσείο του Καΐρου στο άλλο; Αν το χάσατε, ψάξτε να το βρείτε οπωσδήποτε, είναι το θέαμα της χιλιετίας. Δηλαδή, της δισχιλιετίας, ή μάλλον της τρισχιλιετίας, αφού δεν βγαίνει σε μια λέξη η πεντάκις χιλιετία. Μέσα στη νύχτα βγαίνουν πρώτα οι χορεύτριες με αρχαίες κομμώσεις, και παρελαύνει και λίγος στρατός κρατώντας αποστάσεις, κι ακολουθούν οι τεθωρακισμένες αύρες, ή κάτι οχήματα που τους μοιάζουν τέλος πάντων, με το όνομα του κάθε Φαραώ επάνω γραμμένο με φωτεινά γράμματα. Αμένοφις, ας πούμε, ή Χατσεπσούτ, συγγνώμη, δεν τα συγκράτησα τα ονόματα, δεν τα μάθαμε ποτέ σωστά τα ονόματα των Φαραώ, με τη δικαιολογία ότι ήσαν πολλοί, μόνο τον Τουταγχαμών επειδή βρέθηκε ολόχρυσος και τη Νεφερτίτη. Θα μπορούσαμε, θα άξιζε τον κόπο, κι ίσως θα είχα καταφέρει να κάνω κι ένα ταξίδι στην Αίγυπτο, να δω από κοντά τις πυραμίδες, που δεν αξιώθηκα ακόμα, κι ας είναι δίπλα μας.

Αλλά τουλάχιστον παρακολούθησα την παρέλαση. Τσιγκούνικο ήταν το βίντεο, θα μπορούσε να δείξει λίγο ακόμα. Ένας ένας οι ηγεμόνες του αρχαιότερου πολιτισμού που τόσο επιδόθηκε στην τέχνη της βαλσάμωσης, να ζουν τη στιγμή του θριάμβου τους. Γι αυτό έβαζαν τους γιατρούς τους, πέντε χιλιάδες χρόνια πριν, να ερευνούν τα σώματα, τους υφαντές να φτιάχνουν γάζες, τους συλλέκτες βοτάνων να επινοούν μίγματα αφθαρσίας. Τόση επιστήμη, τόση τέχνη επίσης, τόσο χρώμα στους τοίχους των τάφων, στις μούμιες, σε κάθε περίβλημα του θανάτου. Χιλιάδες χρόνια η ζωή να συγκεντρώνεται γύρω από την ελπίδα της μεταθανάτιας ζωής. Θρόνοι, ανάκτορα, τοιχογραφίες, γλυπτά, πόζες, κοσμήματα, και δουλειά σκληρή για ελεύθερους και σκλάβους. Ίσως οι εργάτες να μην προλάβαιναν να προβληματιστούν πολύ, δεν τους έμενε χρόνος. Τους βασιλιάδες τους έτρωγε η αγωνία μήπως δεν πετύχει κάποια κίνηση του χειρούργου, κάποιο σχέδιο του αρχιτέκτονα. Ιδού λοιπόν τα ονόματα τους στα παράξενα οχήματα, περιφέρονται τελετουργικότατα στους δρόμους του Καΐρου που δεν μοιάζουν με αυτούς που ξέρουμε από το σινεμά. Μεγάλοι δρόμοι, με δενδροστοιχίες, με κτίρια επιβλητικά, παλιά, ωραία. Κι όλη η υφήλιος θαυμάζει την τεθωρακισμένη παρέλαση, κρίμα να μην το ξέρετε ποτέ καημένοι άνθρωποι τι δόξα σας περίμενε, κρίμα να μην το έχουν ποτέ προβλέψει οι μάγοι σας, ότι θα την κερδίζατε τελικά κάποιου είδους αθανασία.