Επιστολή σε νέους

Αγαπημένα νεαρά κορίτσια
και λιγότερα αγόρια
Εσείς που σας γνωρίζω και είμαστε ακόμα φίλοι εδώ, και είμαι σίγουρη ότι σας έχω τσαντίσει (και με έχετε βεβαίως, αλλά κρατιόμαστε εκατέρωθεν επειδή αγαπιόμαστε)
Ξέρετε εσείς ποια λέω.
Συμμετέχετε σε κάτι ομάδες, "Έρανος για τα παιδιά του Ρουβά" και "Αποχαιρετισμός στον Μπογδάνο" και δεν ξέρω τι άλλο, νομίζοντας πως είναι αστείο. Θέλω να σας υπενθυμίσω, σα γριά φίλη που θα μπορούσα να είμαι μαμά σας, ή γιαγιά σας, ότι πια δεν είστε απλοί πολίτες, όχι μόνο. Είστε πια με τους νικητές, είστε με το κόμμα που κυβερνά, είστε, κατά κάποιο τρόπο, καθεστώς. Κι αυτές οι ομάδες είναι, κατά κάποιο τρόπο πάλι, καθεστωτικές. Και ο -έστω διαδικτυακός- τραμπουκισμός, είναι κι αυτός καθεστωτικός.
Θα ήθελα να σκεφτείτε αν αυτή η συμμετοχή θα μπορούσε να σας κάνει κάποτε να ντραπείτε. Επειδή σας πονάω.

Πρώτη φορά αριστερά

Θελουν δραχμη αλλα να φανει οτι φταινε οι ξενοι. Ισως και οι ντοπιοι εθνοπροδοτες, ξερετεποιοι. Ονειρευονται φτωχο καλο καγαθο λαο που κυβερναται σιωπηλα, προσφερει τη ζωη του θυσια στην καθαροτητα των ουρανων. Για το γκρεμισμα του καπιταλισμου και το χτισιμο του θαυμαστου νεου κοσμου

Δημοψήφισμα, η επόμενη μέρα

Παραιτείται ο Βαρουφάκης; Και τώρα ποιος θα τείνει χείρα βοηθείας στους Ευρωπαίους;

Πάντως, αν είχα ψηφίσει ΟΧΙ, θα ένιωθα προδομένη. Πάλι διαπραγμάτευση; Πάλι προσπάθεια να μείνουμε στο ευρώ; Κι όλες αυτές οι φάτσες οι τοιχοκολλημένες και σβησμένες με ΟΧΙ, πάλι ξανά μανά να πιάνουν τον Τσίπρα αγκαλιά;

Εισαγγελικη ερευνα για την καλυψη του δημοψηφισματος απο καναλια και εφημερίδες.
Προωθημένα στάδια δημοκρατίας ου μην αλλά και ελευθεροτυπίας

If
Aν οι πολιτικοί αρχηγοί είχαν αποφασίσει να συναντηθούν νωρίτερα,
Αν ο Σαμαράς δεν είχε λυσσάξει με το Μνημόνιο που είχε υπογράψει ο ΓΑΠ
Αν ο Τσίπρας δεν είχε λυσσάξει με το Μνημόνιο που είχαν υπογράψει ο Σαμαράς, ο Βενιζέλος, ο Κουβέλης
Αν ο Κουβέλης δεν έφευγε νωρίς
Δεν θα είχαμε πτωχεύσει, θα είχαμε χάσει τη μοναδική ελληνική ορθόδοξη μάγκικη ανάδελφη παραπονιάρα μεγαλομανιακή αδικημένη ιδιαιτερότητα μας, θα ήμασταν πολύ ξενέρωτοι και δεν θα σκεφτόμασταν να βρίζουμε το Σάκη Ρουβά και τον Πυρρο Δημα. Βλέπετε από τι γλιτώσαμε;

Πολιτική και συναισθηματική εκ πατρός αγωγή

Σαν σήμερα, το 1987, πέθανε ο πατέρας μου στο μεσημεριανό του ύπνο. Είχε γεννηθεί στα Σπάρτα Πισιδίας και δέκα χρονών περπάτησε με τις αδερφές, τη μάνα του, και τ' άλλα γυναικόπαιδα της πόλης τους, ως την Αττάλεια, απ' όπου μπήκαν στο καράβι για τον Πειραιά. Ο πατέρας του, στην εξορία με το μεγαλύτερο γιο, του είχε δάσκαλο γαλλικών μέχρι τα βάθη της Τουρκίας, όπου τους είχαν στείλει.
Ποτέ δεν κατηγόρησε τους Αγγλογάλλους ή οποιονδήποτε άλλον για όσα τους έτυχαν, ούτε καν τους Τούρκους.
Με τους δικούς του μιλούσε τούρκικα, νομίζω ότι γι αυτό προσπάθησα κι εγώ να μάθω τη γλώσσα όταν τους έχασα όλους τους απο εκεί.
Στον πόλεμο πήγε στην Αίγυπτο, κι έλαβε μέρος στο κίνημα του Απρίλη, έμεινε 20 μήνες στο στρατόπεδο του Ντεκαμερέ, όπου προσπάθησε να φτιάξει σχολείο και να στήσει θεατρικές παραστάσεις. Ήταν γεννημένος ηθοποιός, αλλά ο πατέρας του το είχε ξεκόψει απο την αρχή. Έγινε δικηγόρος και ξέδινε όπου μπορούσε, στις αγορεύσεις, στις απαγγελίες κατ' οίκον.
Μ' έμαθε γαλλικά απο μικρό παιδάκι, είχε λατρεία στη Γαλλία, τη χώρα του ανθρωπισμού, όπως τη θεωρούσε. Στις 21 Απριλίου του 67 έκλαιγε που θα ζούσαμε κι εμείς δικτατορία. Στη μεταπολίτευση ήταν με το ΠαΣοΚ και τσακωνόμασταν. Έλεγε ότι έπρεπε η δημοκρατική αριστερά να είναι ενωμένη. Είχε δίκιο, επί της ουσίας.
Ήταν ελκυστικός, γοητευτικός άνθρωπος, για μένα ακαταμάχητος. Με έμαθε να θεωρώ τη δημοκρατία ύψιστο αγαθό. Οι άνθρωποι, έλεγε, γεννιούνται όλοι το ίδιο γυμνοί και ανυπεράσπιστοι. Πρέπει να έχουν ίσες ευκαιρίες.
Δεν ξέφυγα ποτέ από το δίδαγμά του, να παλεύεις για την ισότητα μέσα στη δημοκρατία, να προσπαθείς για άνοδο, για εξευγενισμό, όχι για ισότητα ισοπεδωτική, να καταλαβαίνεις την ανθρώπινη φύση αλλά να μην υποχωρείς στα σκοτεινά της ένστικτα.
Στις εκλογές ξυπνούσε χαράματα κι έκανε θόρυβο να σηκωθούμε όλοι, μην τυχόν και περάσει η μέρα και δεν προλάβουμε να ψηφίσουμε. Δεν τη χόρταινε τη δημοκρατία.
Ήταν 75 χρονών, και πιστεύαμε βλακωδώς ότι θα ζούσε άλλα 20 χρόνια επειδή στο σόι του ξεπερνούσαν συνήθως τα 90. Ακόμα και τώρα κλαίω με την ψυχή μου όποτε τον θυμάμαι.
Ίσως να ήταν πιο μεγάλος, σκέφτομαι για να παρηγορηθώ. Ήρθαν χωρίς χαρτιά οι πρόσφυγες από εκεί κάτω.
Νάτος εδώ στα νιάτα του και με τη θεία του Μάνη (Γεθσημανή) και τ' ανηψάκια του από την αδερφή του, επίσης Γεθσημανή, τα Εφραιμογλάκια, διακοπές στα Μέθανα.
Όσο και να προσγειώθηκε, όσο και να πικράθηκε, δεν έχασε ποτέ την ευγενική ιδέα που είχε για την Ελλάδα. Κι εγώ από κοντά. Όσο και να πικραίνομαι, όσο και να αποθαρρύνομαι, δεν τη χάνω.

Συνειρμοί στις πεζούλες

Ισως όμως να ήταν πιο ευτυχισμένοι, λέει νοσταλγικά η νεαρή μου φίλη καθώς κοιτάμε τους λόφους της Τήνου ριγωμένους απ' άκρη σ' άκρη απο πέτρινες πεζούλες κι αναρωτιόμαστε πώς ήταν η καθημερινότητα των ανθρώπων που τις έφτιαξαν. Ζούσαν στα χωριά που επισκεπτόμαστε τώρα εμείς με το αυτοκίνητο,  τα περπατάμε και λαχανιάζουμε σε πέντε λεπτά, πανέμορφα για το σημερινό επισκέπτη. Καλλιεργούσαν  τις πεζούλες που είχαν χτίσει με τα χέρια τους, διασκέδαζαν στις θρησκευτικές γιορτές,  παντρεύονταν μικροί, πέθαιναν νέοι. Δεν ξέρουμε πολλά για τη ζωή τους, αλλά τη φανταζόμαστε απλή, χωρίς επιλογές. Αυτό μπορεί να φαίνεται  ανακουφιστικό, να κάνει σημερινούς ανθρώπους να νοσταλγούν μια ζωή που δεν θα μπορούσαν ν' αντέξουν ούτε μισή μέρα. 

Κάποτε στην Κίνα ο Μάο Τσετουνγκ αποφάσισε ότι οι διανοούμενοι έπρεπε να δουλεύουν σαν αγρότες για να επέλθει ισότητα στην κοινωνία. Εστειλε μερικές χιλιάδες φοιτητές στα χωράφια, κίνηση γοητευτική  στα μάτια των δυτικών. Ο Σαρτρ κι άλλοι τολμηροί διανοούμενοι τον θαύμασαν για καιρό πριν καταλάβουν πόσο δολοφονικές ήταν οι ιδέες του. Νομίζω  και ο Τσίπρας είχε κάποτε δηλώσει το θαυμασμό του. Οι φοιτητές εκείνοι  εξοντώθηκαν, όχι μεταφορικά, κυριολεκτικά, άμαθοι καθώς ήταν στον σκληρό αγροτικό τρόπο ζωής της εποχής. Δεν ξέρω πόσο καιρό έκαναν οι δυτικοί να καταλάβουν ότι ο Μάο ήθελε απλώς να εξαφανίσει πιθανούς πολιτικούς αντιπάλους με τον ευφάνταστο αυτό τρόπο.

Υπάρχει ένα είδος νοσταλγίας για την έλλειψη επιλογών στη ροπή που δείχνουμε προς τον αυταρχισμό τα τελευταία χρόνια. Η ελευθερία είναι αληθινός πονοκέφαλος, να πρέπει να αποφασίζεις για τη ζωή σου. Να σου λένε οι άλλοι, οι γονείς, οι στρατηγοί, οι οδηγητές, οι παπάδες, είναι πιο ξεκούραστο. Δεν έχεις παρά να υπακούς, ή να αντιστέκεσαι, πράγμα  ηρωικό. Πολλοί ζηλεύουν τη γενιά του Πολυτεχνείου που είχε να αντισταθεί σε κάτι. Λένε ότι μια χούντα μας χρειάζεται, όχι τόσο για να βάλει τάξη, όσο για να προσφέρει ευκαιρίες ηρωισμου. Ελλείψει χούντας, βρίσκουμε την τρόικα, τη Μέρκελ, τον Σόιμπλε, το σύστημα γενικώς, κάτι που να μοιάζει αυταρχικό για να του αντισταθούμε. Σταδιακά  το κλισέ της αντίστασης γίνεται  πανίσχυρος κομφορμισμός, μια προσευχή που πρέπει να απαγγέλεις παντού για να γίνεσαι αποδεκτός, να περνάς καλά, να μην τσακώνεσαι με τους φίλους σου, να μη σε βρίζουν στο Facebook. Αναποδογύρισαν τα πράγματα.

Αυτός ο κομφορμισμός, κυβερνώντας πλεον, φτάνει  να προτείνει να  πούμε όλοι μαζί Οχι στην  Ευρώπη, απαντώντας στο πολύπλοκο ερώτημα που κατασκεύασε, μακρύ κι ασαφές κι ολίγον διφορούμενο, σα χρησμό που μπορεί να σε γλιτώσει, ή και να σε καταστρέψει αν τον ερμηνεύσεις λάθος. Να γλιτώσουμε  απο την πολύπλοκη σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατική οργάνωση, τις προκλήσεις και τους στόχους της που αφαιρούν εξουσία απο τους ντόπιους πολιτικούς, να βρουμε τον αληθινό βαθύ εαυτό μας τον ανάδελφο, ίσως και το σοσιαλισμό σε μια μόνη χώρα. 

Αδικώ τις νησιώτικες πεζούλες με τους συνειρμούς αυτούς. Φταίει η επικαιρότητα . Θα μπορούσαν, υποθέτω, μια χαρά να καλλιεργηθούν με μεθόδους πολυ πιο ξεκούραστες απο εκείνες της εποχής που φτιάχτηκαν. Υπάρχει τεχνογνωσία, στις όχθες των ευρωπαϊκών ποταμών, ξέρετε.

Τοξικότητα

Νιώσατε ποτέ, πείτε με το χέρι στην καρδιά, στον εαυτό σας προπάντων, ότι οι Ευρωπαίοι θέλουν να ταπεινώσουν τους Ελληνες; Ταξιδεύοντας, σπουδάζοντας, πουλώντας ή αγοράζοντας, συζητώντας ή διεκδικώντας; Σε ποιες εμπειρίες απευθύνονται οι πολιτικοί, και όχι μόνο, ρήτορες που τους κατηγορούν για κάτι τόσο βαρύ;

Στις μέρες μας λίγο-πολύ οι περισσότεροι Ελληνες ταξιδεύουν στην Ευρώπη, ή απλώς γνωρίζουν τουρίστες στην Ελλάδα. Δεν συνάντησα στη ζωή μου κανέναν που να ταπεινώθηκε ως Ελληνας από Ευρωπαίο, ούτε μου έτυχε ποτέ να αισθανθώ τέτοια πρόθεση. Σε τι είδους ψυχολογικό έδαφος προσπαθεί να πιάσει ο σπόρος αυτής της καχυποψίας;

Είναι τρομερό να προσπαθείς να κάνεις διάλογο με ανθρώπους και θεσμούς για τους οποίους σκέφτεσαι ότι θέλουν να σε ρίξουν, να σε υποτάξουν, να σε ταπεινώσουν, να σε κάνουν πειραματόζωο. Αν πάλι καταφέρνεις να το ξεχνάς όταν βρίσκεσαι μαζί τους και πατάς τα ωραία χαλιά των ευρωπαϊκών μεγάρων, είναι εξίσου τρομερό να μιλάς γι’ αυτούς έτσι στον Τύπο του τόπου σου, σαν να θέλεις να εξαναγκάσεις τους αναγνώστες να μισήσουν τους συνομιλητές σου. Να επιθυμείς να νιώσει ταπεινωμένος ένας ολόκληρος λαός, να ενορχηστρώνεις συναισθήματα, ενώ υποτίθεται ότι διαπραγματεύεσαι χρήματα.

Την περασμένη εβδομάδα ούτε και ξέρω πόσες φορές κι από πόσους κυβερνητικούς, με λιγότερο ή περισσότερο υψηλή θέση, άκουσα τις φράσεις αυτές που κανοναρχούν το μίσος. Κι αν δεν υπάρχει, θέλουν να το γεννήσουν. Κι αν δεν το νιώθετε όσοι τ’ ακούτε, φταίτε εσείς. Θα έπρεπε να μισείτε. Μάλιστα την ίδια βδομάδα η Εκκλησία κατακεραύνωνε, πρώτα τους ομοφυλόφιλους κι ύστερα μέχρι και τη γιόγκα. Η χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας έσταζε μίσος ολούθε. Λες και θα το μαζέψει σαν το ρετσίνι κανείς, να κάνει από δαύτο εξαγωγές.

Αν είχα μικρό παιδί, θα το κουκούλωνα σε μια γωνία να μην ακούει και να μη βλέπει. Δεν υπάρχει πιο αντιπαιδαγωγικό πράγμα από το να καλλιεργείς το μίσος, τίποτε δεν μπερδεύει και δεν πληγώνει περισσότερο τα παιδιά από το να κατηγορείς με ακατανόητο τρόπο, για ακατανόητους λόγους, ανθρώπους με τους οποίους ζει μαζί, αντικρίζει κάποτε ή θα συνεργαστεί στο μέλλον. Στεγνώνει την ψυχή, τυφλώνει, ευνουχίζει. Κάθε επαφή, κάθε γνώση, κάθε δημιουργική ικανότητα απειλείται.

Δευτέρα βράδυ, πολλοστή κρίσιμη μέρα που περνάμε, θα τα βρουν ή δεν θα τα βρουν τέλος πάντων οι μεγάλοι μας ταπεινωμένοι και καταφρονεμένοι με τους Ευρωπαίους, στο βάθος η αγωνία είναι αυτή που ξεκίνησε αφότου βγήκε στον αφρό όλο αυτό το δηλητήριο του μίσους. Πώς θα απαλλαγούμε από αυτή την τοξικότητα.

Σε κείνα εκεί τα μάρμαρα

Την ημέρα που οι κυβερνήτες μας επώαζαν τη ρήξη με τους Ευρωπαίους, εγώ παρακολουθούσα την ένωση με τα δεσμά του γάμου ενός ζεύγους αγαπημένων παιδιών, στη Σύρο. Εβλεπα με συγκίνηση, με βαθιά αναψυχή, αν μου επιτρέπετε το λογοπαίγνιο, Σκοτσέζους με τα κιλτ τους να ανεβαίνουν τα σκαλιά του Δημαρχείου της Ερμούπολης παρέα με Ολλανδούς, Κουβανούς, Νεοζηλανδούς, Ευρωπαίους πάσης φύσεως, Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων.

Από την Ελλάδα η νύφη, από τη Σκοτία ο γαμπρός και γύρω τους συμφοιτητές απ’ όλο τον κόσμο που είχαν ταξιδέψει για δυο ή τρεις μέρες για να τους δουν και να γευτούν ελληνικό νησί πολυτραγουδισμένο, με λαχτάρα να γνωρίσουν τον τόπο, να δουν, να καταλάβουν, χωρίς προκαταλήψεις, να χαρούν και να συναντηθούν ξανά.

Μπορεί να έχουν ξανανεβεί τα σκαλιά του επιβλητικού και χαριτωμένου αυτού κτιρίου σκοτσέζικα κιλτ ή και ινδικά φουλάρια, μαντίλες, αφρικάνικοι χιτώνες και δεν ξέρω τι άλλο ρούχο. Διεθνής η Ερμούπολη υπήρξε από τη στιγμή που πήρε την πρώτη αναπνοή της.

Γάλλοι είχαν εγγυηθεί την ειρηνική ζωή στο νησί όταν ακόμα είχε μόνο ένα μικρό χωριό καθολικών ψηλά στον λόφο, Αγγλοι έδωσαν τα πρώτα δάνεια στους εμπόρους που έφτασαν ρακένδυτοι στο λιμάνι, κατεστραμμένοι και πενθούντες μετά τη σφαγή της Χίου κι έφτιαξαν την πόλη μέσα σε λίγους μήνες.

Σ’ όλο τον κόσμο, σ’ όλη την τότε καταναλωτική κοινωνία πούλησαν οι έμποροι ό,τι έφτιαξαν κι ονόμασαν την πόλη τους Ερμούπολη «προς τιμήν του κερδώου Ερμού». Ωραία ιστορία να τη διηγηθείς στους ξένους, που διψούν να ακούσουν ιστορίες από την Ελλάδα, καθώς τους δείχνεις τα πέτρινα νεοκλασικά. Καλύτερα να μη σκέφτεσαι βέβαια το παρόν και το πώς επιβιώνει μια τέτοια πόλη σε συνθήκες διαφορετικής νοοτροπίας. Ισως οι νοοτροπίες να μην κανονίζουν τα πάντα. Ελπίζω ακόμα.

Με δυο λόγια, την ώρα που οι οφειλέτες μας έστηναν σκηνικό ρήξης, το πολλοστό πλέον σκηνικό ρήξης που παρακολουθήσαμε να στήνεται, τόσο που πια έχουμε συνηθίσει τη διαρκή ταραχή κι έχουμε αρχίσει να ονειρευόμαστε καταστροφές μπας και ηρεμήσει η ψυχή μας, φαντασιωνόμαστε μάλιστα επιστροφή σε αγροτικές γαλήνιες καταστάσεις που δεν υπήρξαν ποτέ, την ίδια αυτή ώρα οι νέοι μας αντιμετωπίζουν προκλήσεις συνύπαρξης με το πιο θετικό, το πιο ανοιχτό πνεύμα που μπορεί κανείς να φανταστεί, προκλήσεις συνδυασμού και σύγκρισης παραδόσεων και συνηθειών, διαφορετικών έως αντίθετων τελείως νοοτροπιών, με αισιοδοξία και αποφασιστικότητα.

Μιλάνε τα αγγλικά τους στο διεθνές περιβάλλον, καταλαβαίνουν όλου του κόσμου τα αγγλικά και καλλιεργούν επιπροσθέτως ισπανικά και γαλλικά κι ένα σωρό ακόμα γλώσσες. Βρίσκουν θέματα και τρόπους σύγκλισης με άλλα παιδιά, από τους πιο μακρινούς πολιτισμούς. Εχουν βρει τρόπους, θάρρος, κέφι που πάει παντού. Βοηθήσαμε κι εμείς, τα στήσαμε στα πόδια τους με την κλασική μανία μας για εκπαίδευση.

Ζουν σε άλλο κόσμο τα παιδιά μας

Θα εχουμε πάντα το Παρίσι

Θα έχουμε πάντα το Παρίσι, έλεγε ο άλλος, κι εγώ, επειδή δεν το έχω πάντα το Παρίσι, αν κι έχω πάντα την έλλειψη του Παρισιού, έλεγα: θα έχω πάντα το Πεδίον του Αρεως. Θα μπορώ να περνάω, έλεγα, κάθε πρωί από μέσα, θα παίρνω βαθιές ανάσες κάτω από τα δέντρα, θα παίρνω δύναμη κι ύστερα θα παίρνω δρόμο και θα αφήνω δρόμο για να αντιμετωπίσω τη μέρα.

Ας το έχουν εγκαταλείψει οι κηπουροί και οι φύλακες που για ένα διάστημα φάνηκε να ορίστηκαν να το φροντίζουν. Φαίνεται πως δεν έφταναν τα λεφτά, κατανοητό. Ας χορτάριασαν τα παρτέρια, ας έσπασαν τα μάρμαρα που βάλανε σ’ εκείνο το μοντέρνο σιντριβάνι. Ας έκλεισαν οι παιδικές χαρές «προσωρινά» για πέντε χρόνια τώρα. Στο κάτω κάτω τα παιδιά μου μεγάλωσαν, δεν τις χρειάζονται.

Κι εκείνες οι «διαδρομές νερού» ας έγιναν στάσιμη βρόμα. Και οι πλαστικοί σωλήνες ας κόπηκαν φέτες από το ξεχορτάριασμα που γίνεται κάθε διετία. Κι ας μεταφέρθηκε η πιάτσα ναρκωτικών στο άγαλμα από κάτω. Ας ξεκόλλησαν άγνωστοι μέχρι και τα μεταλλικά στολίδια από το μνημείο του Ιερού Λόχου. Εγώ θα περνάω κάθε πρωί, τα δέντρα δεν παθαίνουν τίποτε. Ας βρομάει ο τόπος στην είσοδο της Ευελπίδων.

Καλοκαίριασε, τα παιδιά της γειτονιάς πάλι βγαίνουν και παίζουν μπάλα, θα έχουμε πάντα το πάρκο.

Αμ δε. Πρώτα έκλεισε η πόρτα του φράχτη δίπλα στο Γκρην Παρκ, άλλη θλίψη κι αυτό. Με βόλευε πολύ, αλλά τι να κάνω, πήγαινα από την άλλη. Υστερα έκλεισε η άλλη πόρτα, δίπλα στη Γεωγραφική Υπηρεσία. Ας είναι, ανέβαινα λίγη ακόμα ανηφόρα.

Τώρα έκλεισε και η άλλη πόρτα στη Μαυροματαίων. Θυμήθηκα πριν από δέκα-δεκαπέντε χρόνια: όταν ανήκε ακόμα στο ΥΠΕΧΩΔΕ, που είχαν χτίσει τις πόρτες κάποιο ωραίο πρωινό κι άρχισε εκείνη η μακρά αντιπαράθεση που οδήγησε στην ανάπλαση και σε άλλη αντιπαράθεση, κι από αντιπαράθεση σε αντιπαράθεση ξοδεύτηκαν του κόσμου τα λεφτά, έμεινε κλειστό τρία χρόνια, κι έχει φτάσει σε σημείο χειρότερο απ’ ό,τι πριν από την ανάπλαση.

Τουλάχιστον να ξέραμε τι γίνεται, θα ήταν σημαντικό. Κάποια στιγμή είχε μπει μια πινακίδα: «Οι πόρτες θα κλείνουν από τις 11 το βράδυ ώς τις 5 το πρωί». Ωραία, σύμφωνοι. Κανόνες, ενημέρωση, σχεδόν Παρίσι. Αλλά δεν ίσχυσαν ποτέ. Οι πόρτες έμειναν ανοιχτές και τώρα άρχισαν να κλείνουν διά παντός. Κανείς δεν ξέρει γιατί και πώς, ψυχή δεν υπάρχει να μιλήσεις, να ρωτήσεις.

Φαίνεται πως δεν θα έχω πάντα το πάρκο. Θα έχω μάλλον την ευκαιρία να διαπιστώνω ότι η αυθαιρεσία σε καθημερινή βάση εξαντλεί τη συνείδηση του πολίτη, ταπεινώνει και απελπίζει, έτσι που να μπορεί να χτίσει τον αυταρχισμό πάνω στην περιφρόνηση των αναγκών και των απαιτήσεών του.

Αλλά βέβαια, θα έχουμε πάντα το Παρίσι να μας θυμίζει ότι θα μπορούσαμε να ζούμε καλύτερα.

Αφίξεις σε νησιά

 Πριν 41 χρονια, καλοκαιρι, ειχαμε μολις φτασει στην Αμοργο με δυο φιλους, κοιμηθηκαμε στην αμμουδια, οπως καναμε τοτε, και μολις ξυπνησαμε ακουσαμε οτι ειχε γινει επιστρατευση.

Γυρισαμε αναυλοι, δεν ειδα ποτε την Αμοργο.

Χτες βραδυ εφτασα στην Ικαρια, συγκοινωνια δεν ειχε, μας λυπηθηκε ενας νεαρος με βαν, μας φορτωσε με κατι αλλους νεαρους που ταξιδευαν οπως εγω πριν 40 χρονια, , φτασαμε τσουβαληδον στον προορισμο μας. Πεφτω για υπνο, με ξυπναει ο γιος μου, δημοψηφισμα την Κυριακη!

Ωστοσο τα πραγματα δεν ειναι ιδια. Νομιζω οτι θα δω την Ικαρια.

Εντιμος νά' ναι, προπαντός

Ελπίζω το τέλος αυτής της εβδομάδας που άρχισε πολύ ήσυχα, με τους αθηναίους να λείπουν σε παραλίες και κήπους απ' όπου ανέβαζαν ωραίες φωτογραφίες βοηθώντας να οραματιζόμαστε το καλοκαίρι, να μας βρεί με κάποια συμφωνία, να έχει γίνει επιτέλους ο έντιμος συμβιβασμός. Ήδη η συνοδεία αυτού του συμπαθητικού επιθέτου στη φοβερή και τρομερή λέξη φετίχ είναι τεράστια πρόοδος. Υπονοεί βεβαίως ότι ο συμβιβασμός καθεαυτού δεν μπορεί παρά να είναι άτιμος, αλήτης, απατεώνας, πουλημένος, ξεφτιλισμένος, γουρούνι -δολοφόνος. Αλλά αυτό το ξέρουμε. Στα πέντε χρόνια της κρίσης εμπεδώσαμε το ασυμβίβαστο -με την πραγματικότητα- σε όλα τα επίπεδα. Δεν υπήρχε τίποτε χειρότερο από το συμβιβασμό, γι αυτό ήταν ασυμβίβαστοι οι πάντες, ακόμα και όσοι συμβιβάζονταν.

Φυσικά και πριν την κρίση το φορούσαμε το κλισέ του ασυμβίβαστου, του άντρα του ασίκη που φοράει παντελόνια και δε σηκώνει μύγα στο σπαθί του, αλλά με την κρίση πια το παντελόνι έγινε μεταλλικός σωλήνας και ο συμβιβασμός δράκος που πετάει φωτιές. Αηγιώργηδες οι παντελονοφορούντες ηγέτες ορμούσαν να τον σκοτώσουν, αλλά εκείνος ξαναζωντάνευε με κάθε χτύπημα και απειλούσε τον επόμενο. Οπότε φτάσαμε στην ανάγκη του πιο ασυμβίβαστου (μέχρι στιγμής, μην ξεχνάμε την απειλή της Ζωής περί Χρυσής Αυγής, αυτοί είναι όντως οι πιο ασυμβίβαστοι απ' όλους) να πρέπει να ντύσει το συμβιβασμό με κάτι σε ροζ και να τον παρουσιάσει εξημερωμένο. Τραγικό, αφού αυτός ο ίδιος τον εξέθρεψε έτσι αιμοβόρο, με κόκκινα μάτια, με πράσινες φολίδες και νύχια κοφτερά, αλλά δεν θα κλάψουμε κιόλας για τη μοίρα των ηρώων της μεταμφίεσης.

Ναι, είναι δύσκολο, μετά από τόση αγανάκτηση, τόσες απειλές, τόσες μεγάλες κουβέντες, τόσες υπερβολικές παρομοιώσεις, τόση σπατάλη επιθέτων και δακρύων, αλλά αυτά έχει η ζωή. Συμβιβάζεται ο άνθρωπος, με το που γεννιέται. Αναπνέει επειδή έχει συμβιβαστεί, μεγαλώνει εάν και εφόσον συμβιβάζεται. Ο συμβιβασμός είναι αναγκαία συνθήκη για να δουλέψει, να ζήσει σε διαμέρισμα, να οδηγήσει αυτοκίνητο, να θεραπευτεί αν αρρωστήσει. Αναγκαία συνθήκη για να γνωριστεί, να συγκινηθεί και ν' αγαπήσει. Ποιο κομμάτι εφηβικής κουλτούρας που ξεμένει σαν κατακάθι σε αδέξιους ενήλικες τον έχει τόσο συκοφαντήσει; Φταίει ο Καζαντζάκης, ο Κάλβος, τίποτε τραγούδια των Ρόλινγκ Στόουνς; Η χούντα, που κράτησε στη φορμόλη τη νεότητα της νυν ώριμης γενιάς; Τι στην ευχή δημιούργησε στον πολιτικό λόγο την απέχθεια της έννοιας του συμβιβασμού; Ο ίδιος ο νόμος, ο κάθε νόμος, είναι συμβιβασμός, η αρχή που δίνει εξουσία είναι συμβιβασμός.

Αυτά τα πέντε ασυμβίβαστα χρόνια, πόσο φτώχυνε ο πολιτικός λόγος, πόσο οχυρώθηκε σε όλο και φτηνότερα κλισέ, πόσο ντενεκεδένιο ήχο παράγει, μόνο και μόνο επειδή επιμένει στο δήθεν ασυμβίβαστο, δήθεν ελληνικό στυλάκι, πόση πλήξη κι έκπτωση και παθητικότητα γέννησε, πόσο μονοδιάστατα καθόρισε τη σκέψη και το διάλογο, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να υπολογίσουμε. Ας τον πουν λοιπόν έντιμο, κι ας τον κάνουν επιτέλους, οι γενναίοι. Εμείς οι δειλοί που τον λέγαμε σκέτο συμβιβασμό, θα τον ζωγραφίσουμε στη γωνιά μας με χρυσομπογιά, θα τον κεντήσουμε με χρυσοκλωστή. Γιατί ξέραμε πάντα την αξία του.

Όσα θα φέρει ο άνεμος

Όταν ήμουν παιδί μιλούσαν καμιά φορά με φρίκη για αγόρια που παίζουν με κούκλες. Το ψιθύριζαν μεταξύ τους οι μεγάλοι, κουνούσαν το κεφάλι, και μέσα στον αποτροπιασμό υπήρχε κάτι σα διεστραμμένη ηδονή που δεν μπορώ να την ερμηνεύσω ακόμα. Τώρα πια δεν χρειάζεται, εξάλλου. Τώρα κάπου είδα έναν τίτλο: “Τι σκέφτεστε αν δείτε ένα αγόρι να παίζει με κούκλες;” Η απάντηση ήταν “ότι θα γίνει καλός πατέρας”. Μόνο που το διάβασα ένιωσα λίγο βάρος να φεύγει από πάνω μου. Περίεργο ακόμα να βαραίνουν όλα εκείνα τα βαριά πράγματα που μας φόρτωναν στην παιδική μας ηλικία. Κι όμως.

Κοιτάξτε τους Ιρλανδούς που πανηγυρίζουν για το δημοψήφισμα περί του γάμου ομοφυλοφίλων. Τι συγκίνηση έχουν τα πρόσωπά τους, πώς δακρύζουν οι μεγαλύτεροι. Πόσοι τόνοι βάρος σηκώνεται από πάνω τους. Εντάξει, συμφωνώ ότι δεν πρέπει τα ανθρώπινα δικαιώματα να μπαίνουν σε δημοψήφισμα, και πράγματι υπάρχει κίνδυνος να έγινε μια κακή αρχή, αλλά πάλι πώς να μην καταλάβεις και τη συγκίνηση των ανθρώπων που αισθάνονται την κοινωνία να ανοίγει για να τους δεχτεί; Δεν είναι ανεκτίμητη κι αυτή η στιγμή;

Εδώ στην Ελλάδα δεν έχουμε ακόμα συζητήσει καν αν θα επεκταθεί το σύμφωνο συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια. Οι πολιτικοί μας δεν θέλουν να χαλάνε καρδιές, από το 1821. Άμα το φέρει ο άνεμος θα' ρθει. Εδώ ο άνεμος όμως φέρνει άμμο της Αφρικής, οπότε ας μην το ζορίζουμε το πράγμα. Μπορεί σε λίγο να φέρει και σκόνη της Παλμύρας. Όχι πολύ μακριά από την Ευρώπη που ριγά στους ανέμους της ελευθερίας, οι τζιχαντιστές σφάζουν και καταστρέφουν για πολύ λιγότερο από την επιθυμία να ελευθερώσεις την ερωτική σου ταυτότητα. Ίσως να είμαστε εδώ πέρα κάτι ενδιάμεσο, ένα σταυροδρόμι φόβων και προκαταλήψεων, όχι πολύ ευρωπαίοι κι ούτε εντελώς κάτι άλλο. Θα δείξει.

Μπορεί να ζούμε μια σπάνια στιγμή, κάτι που να μην είναι ακριβώς πόλεμος πολιτισμών αλλά το αποκορύφωμα της αντίδρασης στην ανθρώπινη πρόοδο που φάνηκε να σαρώνει τον πλανήτη. Μπορεί να μην είναι η μισανθρωπία που κερδίζει έδαφος στην Ανατολή και φλέγεται από επιθυμία καταστροφής της Δύσης το σημαντικό που συμβαίνει, αλλά η ατομική απελευθέρωση που απειλεί καταπιεστικά καθεστώτα τα οποία δεν παραδίδουν το πνεύμα αν δεν καταστρέψουν ό,τι μπορούν.

Ναι, πραγματικά δεν μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε τέτοια απανθρωπιά και φρίκη σαν αυτή που μας τρίβουν στα μούτρα με βίντεο οι δολοφόνοι του ISIS, αλλά και το μακρύ δρόμο της απελευθέρωσης στις ανθρώπινες κοινωνίες που έχει ξεκινήσει στη Δύση, ούτε κι αυτόν μπορούσαμε να φανταστούμε, τότε που διδασκόμασταν κλισέ και προκαταλήψεις.

Ευτυχώς εδώ, είπαμε, αποφάσεις δεν παίρνουμε, σπίτια δεν κλείνουμε, καθόμαστε και χαζεύουμε.