Καημένη πλατεία

 Παντέρμη πλατεία Συντάγματος. Ή μάλλον ακριβώς το αντίθετο από το «παντέρμη». Αυτή που μαζεύονται όλοι. Που δεν ησυχάζει άνθρωπος και πολιτική δύναμη, πραγματική ή φανταστική, αν δεν βουίξει εκεί στο κέντρο της, αν δεν το γεμίσει, αν δεν απλώσει τα πανό, αν δεν σταματήσει την κυκλοφορία ή αν δεν καταστρέψει, κάψει, σπάσει και απαθανατιστεί σε λυγερές πόζες να ρίχνει τις μολότοφ ουρλιάζοντας ηρωικά.

Ερμη πλατεία, δυστυχής. Ή μάλλον το αντίθετο του έρμη, γεμάτη προσδοκίες, διεκδικήσεις, πολιτικές φαντασιώσεις, βία και βρόμα, πλατεία όπου μια βόλτα δεν μπορείς να πας με την ψυχή ήρεμη, αν δεν πέσεις σε πολιτικές φιλοδοξίες που σου κόβουν τον δρόμο, που σε τρομοκρατούν, που αν δεν βασανίσουν τους συμπολίτες τους δεν υπάρχουν, σου αρπάζουν τα μπράτσα πλασιέ, ούτε να χαρείς που καταφέρνεις να περάσεις αρτιμελής την Καραγεώργη Σερβίας.

Κι ο δήμαρχος βεβαίως κάνει πρότζεκτ, σου λέει όλο το παιχνίδι της πολιτικής εκεί βρίσκεται, τι να κάνω, να πάω να καθαρίσω την Πατησίων μπροστά στον ΟΤΕ που ζέχνει κατρουλίλα; Οποιος ανακατεύεται με τα κάτουρα τον τρώει η αφάνεια, εκεί κι ο δήμαρχος λοιπόν, στο Σύνταγμα. Εκεί δόξα και αθανασία, φώτα και κάμερες και προβολείς, εκεί η εξουσία ως σύμβολο και πραγματικότητα. Βάρα, χτύπα, ρίξε. Βάλε φωτιά. Ή κάνε σχέδια ρομαντικά, αναμόρφωση της πλατείας, να έχουν να σπάνε καινούργια πράγματα οι εισβολείς, κι όλοι μαζί να χαίρονται.

Αν είχε πινακίδες μνήμης στα γύρω κτίρια δεν θα χωρούσαν οι στιγμές επίθεσης. Κι ένας πόντος να γραφόταν για κάθε φορά που κλείνει η κυκλοφορία και απειλείται να καεί η Βουλή, πάλι θα ξεχείλιζαν από τις προσόψεις οι εγγραφές. Οπότε σωστά δεν μπαίνει αναμνηστική πλάκα για τίποτε και για κανέναν, να είναι κάθε φορά η εμφάνιση μοναδική, σαν να μην υπήρξε άλλη. Να νιώθει ο κάθε μολοτοφόρος σαν πρώτος σημαιοφόρος ενός αγώνα που κανένας άλλος δεν σκέφτηκε ποτέ να κάνει, σαν να εφηύρε ο ίδιος τη μολότοφ και σαν να παίρνει την παρθενιά της πλατείας με τη λυγερή του κίνηση ρίψης ακοντίου. Αέναη κατάσταση, αειφόρος ανάπτυξη α λα ελληνικά.

Ιερός περίβολος της θεάς εξουσίας, πεδίο μαχών συμβολικών αλλά με σώματα και όπλα, ό,τι άλλο θέτε είναι, πλατεία δεν είναι αυτή. Αλλά βέβαια πρέπει να λέγεται πλατεία, αλλιώς δεν έχει γούστο. Να έχει και τα παγκάκια της και τα δεντράκια της κι άλλα προκλητικά αντικείμενα ενός βίου σε δημόσιο χώρο που ποτέ δεν θα ζήσουμε, προσομοίωση για καταστροφή.

Αντοτονκούμπο

Ξέρετε εγώ δεν έχω ιδέα από μπάσκετ, ούτε και από κανένα άλλο τέτοιο σπορ, αλλά είμαι βουρκωμένη από χαρά για την ύπαρξη αυτού του ανθρώπου. Για τα παιδιά μεταναστών που μεγαλώνουν δίπλα μου. Για τη ζωή στα Σεπόλια και τον Άγιο Παντελεήμονα, και όλες τις υποβαθμισμένες γειτονιές που έχουν οι παλιοί τους κάτοικοι εγκαταλείψει και βγαίνουν από πάνω τώρα και κατηγορούν τους μετανάστες που στήνουν τη ζωή τους εκεί. Να το πούμε λοιπόν με τρόπο: Οι γειτονιές αυτές έχουν ζωή πλέον. Με πόσο καλύτερο τρόπο από αυτόν που έχει βρει ο Αντετονκούμπο; Πρέπει να το πάρετε απόφαση. Έχουν οικογένειες, και μαγαζιά, και σχολεία, και συναντήσεις σε πλατείες, και παρέες, και γλώσσες, έχουν Ασιάτες, Αφρικάνους, Ευρωπαίους που μαθαίνουν όλοι ελληνικά και προσπαθούν να ζήσουν μαζί μας. Έχουν παιδιά. Πολλά παιδιά. Αυτά που υποτίθεται ότι μας λείπουν. Και βγάζουν αστέρια, μεταξύ άλλων.

Δύσχρηστες λέξεις

 Είχα γνωρίσει κάποτε έναν Ευρωπαίο τουρίστα που δυσκολευόταν να μάθει τις λέξεις που ο ίδιος, και άλλοι τουρίστες βέβαια, θεωρούσε βασικές για να κυκλοφορεί στην Ελλάδα: ευχαριστώ, παρακαλώ, συγγνώμη. Αδύνατον να πει το ευχ, δυσκολευόταν με το ρο, ούτε και με το γγν που είναι νγν τα πήγαινε καλά. Στο τέλος τον λυπήθηκα και του είπα να μην παιδεύεται και στενοχωριέται, δεν τις χρειαζόταν πια και τόσο αυτές τις λέξεις στην Ελλάδα. Με κοίταξε με γουρλωμένα μάτια.

Αλλά πλέον το είχα πει. Και λέγοντάς το κατάλαβα ότι είναι αλήθεια. Ευχαριστώ, παρακαλώ και ειδικά συγγνώμη προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να μπουν στο λεξιλόγιο της καθημερινότητας, κυρίως μέσω μεταφράσεων. Υστερα από τόσα χρόνια και τόσα εκατομμύρια τουριστών που τα έχουν μάθει, κάτι γίνεται. Αλλά γενικά δυσκολευόμαστε αρκετά. Το να δείχνεις ότι υπολογίζεις τον άλλον με αυτές τις λέξεις θεωρείται κατά βάθος ότι δείχνει αδυναμία.

Διαβάζω αυτές τις μέρες στα κοινωνικά δίκτυα προτροπές προς τις «μανούλες». Αυτές φταίνε, θεωρούν πολλοί, για την επιθετικότητα των αντρών που φτάνει σε φόνο. Πραγματικά κάποιες γυναίκες υποσυνείδητα θεωρούν ότι αποκτούν εξουσία μέσω των αγοριών τους και τους μεγαλώνουν σαν μικρούς ηγέτες. Δεν συνεπάγεται απαραίτητα επιθετικότητα. Η μεγάλη ιδέα των μανάδων για τους γιους συχνά τους οδηγεί σε δρόμους μεγαλείου. Πιστεύω ότι η αντρική επιθετικότητα είναι μια γενικότερα αποδεκτή αξία στην κοινωνία μας, στην καθημερινότητα, τις κάθε είδους επαφές και σε κάθε μορφή τέχνης.

Είναι κάτι που έχει καλλιεργηθεί σε μακρές εποχές ανασφάλειας και έλλειψης νόμων και εμπιστοσύνης στο κράτος, στους θεσμούς, τους ισχυρούς πάσης φύσεως, κι ακόμα κρέμεται σαν κουρέλι άχρηστο κι επιβλαβές σε κάθε κοινωνική έκφανση. Οι άντρες μαθαίνουν να μην πολυμιλάνε, να είναι πολλά βαρείς, να μην καταδέχονται να δείξουν τρυφερότητα και αδυναμία. Μαθαίνουν να δείχνουν με το παραμικρό τον θυμό τους, που είναι βέβαια απειλή την οποία ενίοτε αισθάνονται την ανάγκη να υλοποιήσουν. Δεν μαθαίνουν να δείχνουν τρυφερότητα, να έχουν χιούμορ με ό,τι τους συμβαίνει. Η ευγένεια θεωρείται ταπεινωτική. Είναι για τα γκαρσόνια, υποκριτική οπωσδήποτε. Κι αν η αληθινή διάθεση είναι να σπάσεις κούπες ή άλλα αντικείμενα ή και κάνα κεφάλι;

Δεν φταίνε για όλα οι μαμάδες. Φταίνε οι αξίες μας. Ο τρόπος που μιλούν τα αγόρια μεταξύ τους για τις γυναίκες. Τα τραγούδια που υμνούν το αντριλίκι σε κάθε μορφή, η ευθιξία που καλλιεργείται γύρω τους ως προς τον ανδρισμό τους. Τα πρότυπα. Η κουλτούρα. Δεν οδηγούν στο έγκλημα απαραίτητα, στενεύουν τους δρόμους έκφρασης και επικοινωνίας.

Πόλεις- σκηνικά

 Η γαλλική εφημερίδα Le Monde παρατήρησε και έγραψε ότι γυρίζονται πλέον πολλές ταινίες στην Ελλάδα. Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Μυτιλήνη είναι αυτή τη στιγμή τοπία που ίσως υποδύονται κάτι άλλο, αλλά μπορούν να ελπίζουν ότι θα υποδυθούν κάποια στιγμή και τον εαυτό τους. Θα αναρωτηθούμε τώρα τι είναι ακριβώς αυτός ο εαυτός. Υπάρχει πρόσωπο για τη Θεσσαλονίκη, πέρα από το σήμα κατατεθέν Λευκό της Πύργο; Και η Αθήνα έχει κάτι άλλο αναγνωρίσιμο πέρα από την Ακρόπολη; Αμ, η Μυτιλήνη;

Ποιες είναι οι πόλεις με χαρακτήρα που τον ξέρει όλος ο κόσμος ή τέλος πάντων αυτός που ενδιαφέρεται για τέτοια πράγματα; Εχουν οι πόλεις της Ανατολής δικό τους χαρακτήρα ή είναι κράματα από τον χαρακτήρα της Δύσης; Κάποτε πήγα στην Αγιοπετρούπολη και μπερδευόμουν, ο Πέτρος ο επονομαζόμενος Μέγας την είχε χτίσει εμπνευσμένος από τους Ολλανδούς, έτσι κατάφερε να τη στηρίξει σε λάσπη, κάπως όπως οι Βενετσιάνοι είχαν φτιάξει τη Βενετία πριν από κάμποσους αιώνες. Ωστόσο την έχτισε σε στιλ παρισινό και με φαρδιές λεωφόρους πριν καν το Παρίσι αποκτήσει τις δικές του φαρδιές λεωφόρους. Προφητεία του βαρόνου Οσμάν ο Πέτρος.

Η Μυτιλήνη τι χαρακτήρα έχει; Το εφήμερον της αρχοντιάς, πλούτος που επενδύθηκε σε υπέροχες προσόψεις και γρήγορα φυλλορρόησε. Αρχοντικά που ήσυχα φθείρονται, ένας τρούλος στο λιμάνι λίγο σαν ρωσικός, λίγο σαν γαλλικός, λίγο σαν κάτι άλλο. Δικό του στιλ, καταδικό του. Να γινόταν σκηνικό πολλών πολλών ταινιών, να μαθευόταν η ομορφιά της, να μπορούσε να στηρίξει μόνη της όλο αυτό το φθαρμένο μεγαλείο. Κάποτε ήταν πρωτεύουσα των αφίξεων από την Ασία, τα προϊόντα της ανάρπαστα, η γειτονική ήπειρος σε απόσταση αναπνοής. Εκτοτε πληρώνει τις κακές σχέσεις με τη γείτονα. Ας την έσωζε το σινεμά.

Η Θεσσαλονίκη έχει τη θάλασσα. Με μανία έπεσαν επάνω της οι νέοι κάτοικοι να την αλλάξουν, να την οικειοποιηθούν, να ξεχάσουν το παρελθόν της. Υστερα το μετάνιωσαν και δεν ήταν εντελώς αργά, κάτι σώθηκε. Τι υποδύεται στα τωρινά γυρίσματα δεν ξέρω. Συγκλονιστική πόλη, θα της άξιζαν οι δικές της ιστορίες. Δεν γράφτηκαν ακόμα αρκετές, ή απλώς δεν τολμάμε να τις αγγίξουμε.

Κι η Αθήνα; Αχ, μέγας πόνος. Το όνειρο των ρομαντικών αρχαιολατρών που το εκδικούμαστε μέρα- νύχτα. Πώς λέει ο στίχος: και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση; Ε, αλλάξτε το υποκείμενο. Εκδικούμαστε τα όνειρα. Για σινεμά δεν ξέρω.

Μια χρήση μα τι χρήση

 Βιολογικά καρότα. Μάλιστα. Να προτιμάς τα βιολογικά καρότα, ειδικά τα καρότα, οι βολβοί μαζεύουν ευκολότερα ουσίες εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων. Τυλιγμένα τα καρότα σε σελοφάν, ξαπλωμένα σε σκαφάκι. Τουλάχιστον το σελοφάν, όπως τα τυλίγει κατάσαρκα, δεν σκίζει τη βιοδιασπώμενη σακούλα, όπως τα κουτάκια από σκληρό πλαστικό με ντοματάκια, βερίκοκα, κεράσια. Λες και τη χλευάζουν τη σακούλα τα σκληρά πλαστικά, τα σκληρόκαρδα.

Μια βόλτα για ψώνια κι έχει τόσες συναντήσεις με μορφές επεξεργασίας πετρελαίου. Αυτό τουλάχιστον πρόλαβα να το μάθω στη Χημεία, πριν χωριστούμε σε Κλασικό - Πρακτικό και συστηματικά απωθήσω κάθε γνώση που δεν ζητούσαν στις εισαγωγικές. Ή μήπως το έμαθα κάπως λαθραία, χωρίς να το θέλω, χάρη στον κύριο Νικολόπουλο που το είχε μεράκι να μας ξεστραβώσει λίγο, εν αντιθέσει με τον μαθηματικό που αναρωτιόταν «Τι τα χρειάζεστε αυτά, κορίτσια πράμα;». Με δυσκολία ανασύρει η μνήμη εικόνες. Ετσι όμως και πάρει φόρα, πάει πιο πίσω, στο σετ κύπελο-πιάτο πλαστικό, ζωηρό πράσινο με άσπρες ρίγες. Υπήρχε και σε κόκκινο. Τι αθωότης και θαυμασμός τότε για το πλαστικό. Και πώς τα ψώνια του μπαμπά μου χωρούσαν στο συλλεκτικό διχτάκι; Αδύνατον να βρω απάντηση.

Τα πλαστικά μιας χρήσεως καταργούνται, διάβασα. Πρώτα καταργήθηκαν τα καλαμάκια. Εξ όνυχος η προσπάθεια. Ο λέων όμως συνεχίζει να βρυχάται, η παραγωγή κι η κατανάλωση του πλαστικού. Πώς να το αποφύγεις, όταν για κάθε μέρα φαγητού γεμίζει μια σακούλα ανακύκλωσης από συσκευασίες; Κι αυτή η ανακύκλωση, πολύ πονεμένη ιστορία. Δεν είχαν όλοι καλό καθηγητή στη Χημεία, αλλά μπορούν να καταλάβουν ότι τόσο διαφορετικά πλαστικά δύσκολα ανακυκλώνονται. Ευκολότερα καίγονται στις παράξενες πυρκαγιές που κάθε τόσο συμβαίνουν στα εργοστάσια ανακύκλωσης.

Πόσο ακόμα σελοφάν θα ξετυλίξω μέχρι να βρεθεί κάτι εναλλακτικό; Θα προλάβω; Ζούμε λίγο σε σχέση με τα μπουκάλια νερού, για παράδειγμα, φθειρόμαστε γρήγορα σε σχέση με τις συσκευασίες σαμπουάν, ενώ το πλαστικό τίποτε, καθόλου. Μήπως γι’ αυτό το λατρεύουμε τόσο, μήπως είναι η χρήση του η πρακτική μας απάντηση στο αρχαίο ερώτημα της αθανασίας; Μήπως έχει γίνει το πλαστικό κάτι σαν τον θεό που ποτέ δεν πεθαίνει; Μήπως κάτι μέσα μας το σέβεται τόσο βαθιά, το άφθαρτο αυτό, που δεν υπάρχει ελπίδα να γλιτώσουμε από τη λατρεία του, τη διαρκώς επεκτεινόμενη χρήση του;

Ισότητα και άλλοι όροι

 Αφού όλοι οι σοβαροί άνθρωποι δέχονται τον όρο γυναικοκτονία, εμένα τι μου ξινίζει και κλοτσάει στο μυαλό μου; Προσπαθώ να με καταλάβω, πέρα από το νομικό βάρος του πράγματος. Ας πούμε, το γλωσσικό. Δεν είναι η καλλιέπεια που μου θίγεται, κάτι άλλο που πρέπει να σκεφτώ από τον τρόπο που μάθαμε να βλέπουμε τα πράγματα και να τα μετράμε. Ισως η δική μας γενιά διεκδίκησε ό,τι είχε να διεκδικήσει με βάση την ιδέα της ισότητας. Υπήρχαν ακόμα νόμοι που ρύθμιζαν τη νομική κατωτερότητα των γυναικών κυρίως μέσα στην οικογένεια. Και η ισότητα είναι μια ιδέα που μπορεί να σε παραπλανήσει. Ισοι απέναντι στον νόμο δεν σημαίνει πως είμαστε και ίδιοι.

Δεν είμαστε. Πολύ πικρό και απαράδεκτο, αλλά αληθινό. Δεν είναι απλώς δυνατότεροι σωματικά, είναι πολύ πιο περίπλοκη. Αυτές που ο νόμος ορίζει ίσες, τώρα ο νόμος ονομάζει άνισες, κατά κάποιον τρόπο. Αλλος νόμος βέβαια, αλλά δεν παύει να σοκάρει. Αυτός είναι ο λόγος που δεν ακούγεται εύκολα ο όρος «γυναικοκτονία» για μένα τουλάχιστον. Ας πούμε ότι είμαι ακόμα στο πρώιμο στάδιο, εκείνο που προσπαθούμε να πείσουμε ότι όλα τα μπορούμε και τα καταφέρνουμε.

Για αυτοάμυνα μαθαίνουμε καράτε, πολεμικές τέχνες και άλλα τέτοια μαχητικά. Ή διαθέτουμε τα σούπερ ταλέντα να αποτρέπουμε τους υποψήφιους δολοφόνους με τις έξυπνες ατάκες μας. Πιο εύκολα να τα δεχτείς όλα αυτά παρά την απλή αλήθεια της φυσικής αδυναμίας. Γιατί αυτό σε φέρνει μπροστά στην ανάγκη να σκεφτείς ότι οι άντρες διαθέτουν αυτή τη φυσική ανωτερότητα που οφείλουν να ελέγχουν. Και η ιστορία τους, η ιστορία μας; Δεν οφείλουν κι αυτή να τη σκέφτονται όταν απλώς θυμώνουν και τους έρχεται να ανεβάσουν τη φωνή;

Δύσκολες λέξεις και δύσκολες κουβέντες. Ισως γι' αυτό προτιμώ τη βολή της παλιάς ιδέας, την ισότητα που είναι προς εύρεση και κατάκτηση, έστω κι αν σε άλλους κώδικες γράφεται εκείνη και σε άλλους θα γραφτεί, αν γραφτεί, η γυναικοκτονία.

Γλωσσική αδυναμία λοιπόν, για μένα. Και γλωσσικός φόβος για το πώς θα διατυπώσουμε από δω και πέρα όλες τις διατυπώσεις που αναπόφευκτα θα διατυπωθούν. Ας ελπίσουμε ότι θα αξίζει τον κόπο η συζήτηση.

Οι Αλβανοί

 Τριάντα χρόνια ακούμε κλισέ για τους μετανάστες, ωστόσο, πιστή στην αρχή μου κατά των γενικεύσεων, αναρωτιέμαι ακόμα, δικαιούμαι να αραδιάσω κι εγώ γραπτώς διάφορες σκέψεις που αραδιάζω προφορικά ελαφρά τη καρδία; Ας πούμε, λέω στις φίλες μου: «Αυτές οι Αλβανές, βρε παιδιά, τι καταπληκτικές, τι ακούραστοι άνθρωποι; Πόσο τυχεροί είμαστε στην Ελλάδα που είχαμε αυτούς τους μετανάστες, τόσο πρόθυμους να μάθουν τον δικό μας κόσμο, τόσο έτοιμους να ενσωματωθούν!» Κουνούν το κεφάλι εκείνες.

«Τους θαυμάζω για την εργατικότητά τους», λένε κάποιες που γνώρισαν καλύτερα Αλβανούς εργαζόμενους. «Είναι οι άνθρωποι που ήρθαν στην Ελλάδα αποφασισμένοι να σεβαστούν τους κανόνες της δουλειάς. Ο εργαζόμενος εσθιέτω, με αυτή την πεποίθηση ήρθαν κι ακόμα τους κρατά, είκοσι, τριάντα χρόνια μετά. Ακόμα δουλεύουν ακούραστα, ακόμα εννοούν αυτό που λένε, ακόμα φέρνουν έναν αέρα σοβαρότητας όπου και να βρίσκονται, ακόμα σέβονται τον λόγο και την αξιοπρέπεια των άλλων κι ας μη σεβάστηκε συχνά ο καθημερινός ρατσισμός τη δική τους».

Μα είναι όλοι έτσι; Μπορεί να ρωτήσει κάποιος που δεν είχε την ευκαιρία να αποκτήσει παρόμοιες εμπειρίες. Προφανώς και όχι. Δεν πήραμε κι εμείς το αξιοπρεπειόμετρο ή το εργατικόμετρο να δούμε οι Γεωργιανοί π.χ. ή οι Μολδαβοί ή οι Πολωνοί, που πέρασαν κάποτε από τα μέρη μας μετανάστες, ή οι Ρώσοι, είναι γενικά πιο εργατικοί, σοβαροί, ακούραστοι ή αξιοπρεπείς και σέβονται περισσότερο. Αλλά κι εκείνοι που στη δεκαετία του ’90 είχαν αντικαταστήσει τη λέξη «διαρρήκτης» με τη λέξη Αλβανός, σάμπως είχαν καλύτερα νούμερα; Ομως ο δικός τους λόγος βασίλευε και σκέπαζε τις προσπάθειες χιλιάδων ανθρώπων να γίνουν αποδεκτοί στην ελληνική κοινωνία. Καθολικοί μετανάστες από τη βόρεια Αλβανία συναντούσαν την έχθρα ορθόδοξων παπάδων στα χωριά, παιδιά μουσουλμάνων βαφτίζονταν ορθόδοξα, κι όμως δεν αρκούσαν αυτά να εξημερώσουν την εθνική ονομασία τους στα χείλη των ντόπιων.

Καλές είναι οι αρχές περί μη γενίκευσης, και συνεχίζω να πιστεύω ότι είναι πολύ ρηχό να βλέπεις σε έναν άνθρωπο που γνωρίζεις εθνικά χαρακτηριστικά. Ή ακόμα και να ψάχνεις να τα βρεις, σώνει και καλά. Ομως είναι καιρός να ανοίξω μια λευκή σελίδα και να καταγράψω μερικές από τις γενικότητες που λέμε μεταξύ μας, ξέροντας ότι δεν μπορεί να ισχύουν για τον καθένα. Οπως δεν ισχύουν ούτε οι άλλες. Αυτά λοιπόν για τους Αλβανούς.

Θα πρέπει να ζητήσουν συγγνώμη αυτοί που κατηγόρησαν μετανάστες, αναφερόμενοι σε εθνικές ομάδες, για το έγκλημα στα Γλυκά Νερά, αλλά πολύ φοβάμαι ότι είναι ανίκανοι για τέτοιες υπερβάσεις.

Φωκίωνος

Η Φωκίωνος Νέγρη είναι στρωμένη πάνω σε ρέμα, γι αυτό πάει λοξά. Έχει στη σειρά τρία- τέσσερα σιντριβάνια και καμία βρύση να πίνει νερό ο περαστικός. Πρέπει να αγοράσει πλαστικό μπουκάλι ή να καθήσει σε καφενείο. Αν θέλει κάποιος να καταπολεμήσει ατομικά τη χρήση πλαστικού, δεν τον βοηθάει ο Δήμος Αθηναίων. Ο οποίος Δήμος Αθηναίων βάλθηκε να αναδεικνύει τα σιντριβάνια και καλά κάνει. Τι θα κόστιζε να βάζει και μια βρύση με πόσιμο νερό δίπλα στα σιντριβάνια; Μερικοί απαντούν ότι στις βρύσες πηγαίνουν οι άστεγοι/ μετανάστες/ περιθωριακοί και πλένονται. Έστω ότι γίνεται κι αυτό. Είναι τόσο τρομερό να εξυπηρετείται κι ο ταλαίπωρος; Εξάλλου δεν νομίζω να γινόταν αυτό στη Φωκίωνος μέσα στον κόσμο. Αυτή η αποδοχή της σκληρότητας σαν μόνιμη στάση με ανατριχιάζει. Γι αυτό επαναλαμβάνω: ωραία τα σιντριβάνια, βάλτε και καμιά βρύση. Ή τουλάχιστον, για αρχή, διορθώστε αυτές που ήδη υπάρχουν. Να δουλεύουν, να κυλάει το νερό όπως κυλά από τις βρύσες κανονικά, όχι να τινάζεται πάνω σου όπως γίνεται στις βρύσες του Πεδίου Άρεως, που είναι οι μόνες που δουλεύουν, αλλά για να πιείς πρέπει και να λουστείς.

Ανάποδο συνέδριο χρειαζόαμστε

 Στην πραγματικότητα οι άνθρωποι με δυο σπυριά μυαλό μέσα στο κεφάλι ξέρουν πολύ καλά ότι αν υπάρχει ελπίδα για την ανθρωπότητα και για τον πλανήτη που του έλαχε η ανθρωπότητα, βρίσκεται στις γυναίκες που αργούν να κάνουν παιδιά ή που δεν κάνουν καθόλου. Στις γυναίκες των ανεπτυγμένων χωρών που έχουν αποκτήσει λίγο-πολύ έλεγχο στο σώμα τους, κατά το δυνατόν, γιατί δεν τον αποκτάς ποτέ τελείως. Που μπορούν να αγοράσουν ένα αντισυλληπτικό, να επιβάλουν ένα προφυλακτικό, να βάλουν ένα σπιράλ (υπάρχει ακόμα αυτό ή καταργήθηκε με τη δική μας κλιμακτήριο;), να καταφύγουν με βαριά καρδιά, πάντα βαριά, ειρήσθω εν παρόδω, σε έκτρωση.

Οι περισσότερες όμως γυναίκες του κόσμου, οι συντριπτικά περισσότερες, δεν μπορούν, ή οι αξίες παραγωγής παιδιών είναι ακόμα πολύ υψηλές στις κοινωνίες τους, όπως κι οι προσδοκίες τους για καλύτερα γηρατειά, για απόκτηση θέσης και εξουσίας μέσω των παιδιών. Οπότε οι περισσότερες γυναίκες της ανθρωπότητας κάνουν ακόμα πολλά παιδιά, σαν να υπήρχε η παιδική θνησιμότητα του 19ου αιώνα, που όμως δεν υπάρχει.

Το πρόβλημα των ανθρώπων είναι ότι είμαστε επτά δισεκατομμύρια, με συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις σε ενέργεια, τροφή και αντικείμενα, εξαντλούμε τον πλανήτη και τους πόρους του, και θα έπρεπε οι σοφοί και οι μεγάλοι και οι ηγέτες να σκέπτονται πώς θα κατάφερναν να πείσουν τις γυναίκες του πλανήτη να κάνουν λιγότερα παιδιά και σε μεγαλύτερη ηλικία, αντί να κάνουν πολλά και να ξεκινούν να τα κάνουν νέες. Αλλά βέβαια είναι στην ανθρώπινη φύση ο παραλογισμός που επωάζει την καταστροφή του ανθρώπου, όπως μας διδάσκει η τραγωδία των αρχαίων ημών προγόνων των οποίων το DNA φοβόμαστε μη χαθεί (λες και το βρήκαμε).

Οπότε θα συνεχίσουν διάφοροι μεγαλοσχήμονες να μας λένε για υπογεννητικότητα, ενώ στην Αχαρνών μυρμηγκιάζουν τα φτωχά ξένα παιδιά που πολύ θα ήθελαν να αντικρίσουν λίγο ενδιαφέρον από το ελληνικό κράτος, θα μεγαλώνουν όπως όπως μέσα στην αδιαφορία και τη σκληρότητα, μέχρι να καταφέρουν να φύγουν για μέρη πιο φιλόξενα. Ομως οι μανάδες τους δεν μπορεί παρά να βλέπουν τις άλλες, τις γυναίκες της Ευρώπης, και να παίρνουν το μήνυμα ότι μπορούν να κάνουν λίγα παιδιά ή και καθόλου, κι αυτό συνδέεται με καλύτερη ζωή. Οπότε, ίσως, δεν έχουν όλα χαθεί.

Kαμία πρόοδος στα θέματα εκθέσεων

Κάθε χρόνο που διαβάζω τα θέματα έκθεσης των Πανελληνίων σαν αυτό: "Πριν από την κατάρρευση της ιδέας της προόδου, το αύριο ήταν πάντα φωτεινό, ανακουφιστικά καλύτερο από το παρόν, μια εποχή πρωτόγνωρων επιτευγμάτων και θαυμάτων", σκέφτομαι πως ήμουν τυχερή που έδωσα το 1971 με θέμα "Χαρές και πλούτη κι αν χαθούν και τα βασίλεια κι όλα, τίποτε δεν είναι αν στητή μένει η ψυχή κι ολόρθη". Έγραψα ένα σωρό αρλούμπες στην καθαρεύουσα, κάπου στη μέση σκέφτηκα μήπως να γράψω και πατριωτικές αρλούμπες, έγραψα και πατριωτικές αρλούμπες, και πήρα 10 στα 20, και δεν υπάρχει μια φορά τις τελευταίες δεκαετίες που να διαβάζω τα θέματα και να μη σκέφτομαι ότι καλύτερα τότε η καθαρεύουσα και οι αρλούμπες, παρά αυτός ο ζουρλομανδύας της καταθλιπτικής σοβαροφάνειας τώρα.

Σταθμοί χωρίς τραίνα

Πέρνα άφοβα, δεν υπάρχει τραίνο. Ο σταθμός κάηκε, οι γραμμές είχαν εγκαταλειφθεί προ πολλού. Το δίκτυο που επί Τρικούπη θα έκανε την Ελλάδα χώρα ευρωπαϊκή, θα άνοιγε τις δυνατότητες της. Χρεώθηκε το κράτος, δυστυχώς επτωχεύσαμεν και δυστυχέστερα εγκαταλείψαμε και λεηλατήσαμε την υποδομή έναν αιώνα αργότερα. Από την Τρίπολη μπορούσες να πας στην Καλαμάτα κι απο εκεί σε όλη την Πελοπόννησο. Πρώτα αφέθηκαν οι διακλαδώσεις, ύστερα ο κορμός, κι ύστερα άρχισε η συζήτηση να ξανακάνει ο προαστιακός μέρος της διαδρομής και τα θριαμβευτικά εγκαίνια σε μικρά του κομμάτια. Πόσα λεφτά πετάχτηκαν στη χοάνη των προσδοκιών για τραίνα δεν έχουμε μάθει. Μάλλον ποτέ δεν θα μάθουμε.