Βοήθεια στο δρόμο δεν υπάρχει

Η ταλαιπωρία της μέρας. Κάτι μπανάλ, ούτε που αναστενάζουν πια οι άνθρωποι. Ανεβαίνοντας από Ομόνοια τη Σταδίου, λέει ο οδηγός του τρόλεϊ, έχει πορεία θα στρίψουμε Ακαδημίας. Εντάξει, και τι έγινε; Ρουτίνα. Εννοεί, θα στρίψει από το στενό, την Πεσμαζόγλου, που κάνει ένα τέταρτο μόνο να καταφέρει να χωθεί μέσα.

 Κατεβαίνω εγώ εκεί, να πάω με τα πόδια. Συναντάω και την πορεία, είναι 150 άτομα, με ομπρέλες για τον ήλιο, σωστούς τους βρίσκω. Έχουν τη ντουντούκα τους, περπατούν αργά και βασανιστικά (για τους οδηγούς που απέκλεισαν) Τους προσπερνάω, βλέπω και το πανώ, «Βοήθεια στο σπίτι». Πρέπει να είναι κάποια υπηρεσία του Δήμου. Συμβασιούχοι προφανώς, γιατί να μη διεκδικήσουν μονιμότητα; Είναι κεφάτοι, τραγουδάνε. Βάζουν στιχάκια στο γνωστό σκοπό του γιούπι- γιάγια. Πήγανε στις τράπεζες, κάτι τέτοια λένε. Μπορεί να είναι απλήρωτοι οι άνθρωποι. Αλλά όχι, γιατί το γυρίζουν στην πρόζα, φωνάζουν «Το Βοήθεια είναι εδώ/ ενωμένο- δυνατό» κι αμέσως το ξανασκέφτονται: «Το Βοήθεια είν’ εδώ/ και θα γίνει μόνιμο!» Αυτό το φωνάζουν πιο δυνατά, πιο άγρια.

 Έφτασα στην Κλαυθμώνος, ο δρόμος είναι έρημος, ποτέ δεν κατάλαβα γιατί η Αστυνομία κλείνει το κέντρο τόσο πρόθυμα για κάθε συγκέντρωση, όσο μικρή και να είναι. Τι κέρδος έχει απ’ αυτό, κάποιο κέρδος θα έχει, δεν μπορεί. Τώρα πια είμαι πολύ δύσπιστη με όλ’ αυτά. Τυχαία δεν γίνεται τίποτε, αλλά δεν βγάζω συμπέρασμα. Οι «Βοήθεια» από πίσω συνεχίζουν να απειλούν ότι θα γίνουν μόνιμοι, και τι άλλο είναι παρά απειλή αυτή η κραυγή, στην ταλαιπωρημένη πόλη που υφίσταται χρόνια τώρα τη συνδικαλιστική δύναμη του καθενός με διάφορες συνέπειες, κι ύστερα την πληρώνει κι από πάνω; Έχει ξεχαστεί το ΑΣΕΠ, όπως και η υπογραφή που βάζουν οι συμβασιούχοι στη σύμβαση τους. Τώρα έχουν μαζί την Αστυνομία, που κλείνει τους δρόμους, για να περάσουν και να απειλήσουν. Τώρα έχουν την απάθεια μας, τους σιωπηλούς υπολογισμούς μας, έχουν τη δόση που θα πάρουμε, έχουν κι αυτοί την ελπίδα τους, το πείσμα τους, να γίνουν μόνιμοι.

Αυτός είναι ο δρόμος μας. Κάτι σαν ιερά οδός των διεκδικήσεων από το κράτος. Όπως τότε που η Κλαυθμώνος γέμιζε κλαυθμούς και της έμεινε το όνομα. Ακόμα είναι πλατεία κλαυθμώνος και οδυρμώνος. Τώρα όμως δεν κλαίνε αυτοί, τώρα πρέπει να κλάψουμε εμείς οι υπόλοιποι. Ανεβαίνουν οι συμβασιούχοι, φωνάζουν γενναία, κι άλλοι υπάλληλοι, κι άλλοι διεκδικητές, κι άλλοι μόνιμοι, κι άλλο χρέος του κράτους, κι άλλη πίεση. Κάποια τροπολογία να γίνει. Όχι ΑΣΕΠ, είναι καπιταλιστικό, είναι αντιδραστικό. Και δεν οργανώνει πορείες, αν και ποτέ δεν ξέρεις.

 Τυχαία, όταν κανείς δεν θέλει να περάσει, κανένα ισχυρό σωματείο κρατικών υπαλλήλων με την ευρεία έννοια, αφήνουν και κανα τρόλεϊ, κανα λεωφορείο. Αλλά ο δρόμος τους ανήκει. Ποτέ κανείς συνδικαλισταράς δεν πρότεινε να μην κλείσει η έρμη η Σταδίου, να παρελάσουν δίπλα στ’ αυτοκίνητα, να τους βλέπουμε κιόλας, να τους συμπαθήσουμε ίσως. Βοήθεια στο σπίτι δίνουν, κάτι χρήσιμο, να σκεφτούμε το αίτημα τους.

 Όμως έχει τελειώσει η περίοδος της συμπάθειας. Τώρα όλοι θέλει να ενσπείρουν φόβο, να μας τρομάξουν, είναι ισχυροί, να λέμε,  πρέπει να τους πληρώσουμε κι αυτούς μαζί με τους άλλους. Βοήθεια στο δρόμο δεν υπάρχει. Βοήθεια στην κυκλοφορία δεν νοείται.

Ti είναι ο Άτλαντας, ποιο το βάρος;

Βραδάκι στη Διονυσίου Αεροπαγίτου παρακολουθούμε το δεκάλεπτο βίντεο του Γουίλιαμ Κέντριτζ «Παίξτε το χορό ακόμα πιο γλυκά», μια παρέλαση σκιών όπου συμμετέχουν κι οι περαστικοί με τις δικές τους. Περνούν στην οθόνη άνθρωποι γερμένοι από το βάρος των συμβόλων που κουβαλούν, λάβαρα, σημαίες, ταμπούρλα… Στέκονται και οι διαβάτες, κάνουν κι αυτοί τα δικά τους, σκυλάκια που ανοιγοκλείνουν το στόμα, κουνελάκια, καλόγριες που προσεύχονται. Τα παιδιά γελούν, οι μεγάλοι παιδιαρίζουν. Είναι ζεστές οι βραδιές, και κάθε προσπάθεια διαφυγής επιτρέπεται. Λίγο πιο κάτω, η πόρτα για το χώρο της αρχαίας Αγοράς είναι ανοιχτή, κάποιο κομμάτι του χώρου προσφέρεται στους νέους που έχουν όρεξη να σκαρφαλώσουν στα βράχια και να πιουν τη μπύρα τους απλωμένοι σε κατηφορικές επιφάνειες. Στην πύλη διακρίνω από μακριά ένα γλυπτό που δεν έχω ξαναδεί, ο Άτλαντας σηκώνει στους ώμους την Υδρόγειο. Πότε έβαλαν εκεί πάνω νέα έργα; Σίγουρα είναι κάτι διαφορετικό από τις προτομές που συνέχεια τοποθετούνται εδώ κι εκεί. Ένα γλυπτό με κάποια κίνηση τέλος πάντων, σαν αυτά τα χάλκινα γλυπτά που βλέπεις σε άλλες πόλεις.

Πλησιάζοντας καταλαβαίνω ότι δεν είναι γλυπτό, είναι ζωντανός άνθρωπος που ανέβηκε κει πάνω και παριστάνει τον Άτλαντα. Ελάχιστα κινείται η τεράστια Υδρόγειος καθώς τη σφίγγουν τα δάχτυλά του, κι έτσι συνέρχομαι, πώς θα ήταν δυνατόν να μπει γλυπτό εκεί πάνω και να μη χαλάσει ο κόσμος, να μην έχουν διαμαρτυρηθεί οι αρχαιολόγοι, να μην έχουν μαζέψει υπογραφές οι γλύπτες, να μην έχει γίνει επερώτηση στη Βουλή; Αφελής είμαι ώρες -ώρες, μάλλον τις περισσότερες ώρες της μέρας. Ένας άνθρωπος μόνος, ένας άντρας δυνατός, φαίνεται αυτό, κάθησε και βάφτηκε ολόκληρος, σκαρφάλωσε την παραστάδα αυτής της πόρτας και στήθηκε πάνω εκεί να ισορροπεί παριστάνοντας τον Άτλαντα. Σηκώνει την Υδρόγειο, την ανάγκη του, το κουράγιο του, τη μοναξιά του, την απόφαση του. Πλησιάζω κι αφήνω λίγα νομίσματα στο καπέλο που έχει βάλει στη βάση της κολώνας. Για δευτερόλεπτα αναρωτιέμαι πόσο μέτρησε το συμβολικό βάρος και πόσο το αληθινό στην επιχείρηση αυτή, πόσο τα σέντσια που μαζεύονται μπορούν να πληρώσουν τα έξοδα της κατασκευής και κάποιο γεύμα επιπλέον. Η εφήμερη τέχνη, με τόσο πενιχρή αναγνώριση, με τόσο αμφιλεγόμενη αξία, μπορεί ν’ αφήσει στην ψυχή αβάσταχτο βάρος σε νύχτες με καύσωνα.

Τι είναι ο Άτλαντας, ποιο το βάρος;

Βραδάκι στη Διονυσίου Αεροπαγίτου παρακολουθούμε το δεκάλεπτο βίντεο του Γουίλιαμ Κέντριτζ «Παίξτε το χορό ακόμα πιο γλυκά», μια παρέλαση σκιών όπου συμμετέχουν κι οι περαστικοί με τις δικές τους. Περνούν στην οθόνη άνθρωποι γερμένοι από το βάρος των συμβόλων που κουβαλούν, λάβαρα, σημαίες, ταμπούρλα… Στέκονται και οι διαβάτες, κάνουν κι αυτοί τα δικά τους, σκυλάκια που ανοιγοκλείνουν το στόμα, κουνελάκια, καλόγριες που προσεύχονται. Τα παιδιά γελούν, οι μεγάλοι παιδιαρίζουν. Είναι ζεστές οι βραδιές, και κάθε προσπάθεια διαφυγής επιτρέπεται. Λίγο πιο κάτω, η πόρτα για το χώρο της αρχαίας Αγοράς είναι ανοιχτή, κάποιο κομμάτι του χώρου προσφέρεται στους νέους που έχουν όρεξη να σκαρφαλώσουν στα βράχια και να πιουν τη μπύρα τους απλωμένοι σε κατηφορικές επιφάνειες. Στην πύλη διακρίνω από μακριά ένα γλυπτό που δεν έχω ξαναδεί, ο Άτλαντας σηκώνει στους ώμους την Υδρόγειο. Πότε έβαλαν εκεί πάνω νέα έργα; Σίγουρα είναι κάτι διαφορετικό από τις προτομές που συνέχεια τοποθετούνται εδώ κι εκεί. Ένα γλυπτό με κάποια κίνηση τέλος πάντων, σαν αυτά τα χάλκινα γλυπτά που βλέπεις σε άλλες πόλεις.

Πλησιάζοντας καταλαβαίνω ότι δεν είναι γλυπτό, είναι ζωντανός άνθρωπος που ανέβηκε κει πάνω και παριστάνει τον Άτλαντα. Ελάχιστα κινείται η τεράστια Υδρόγειος καθώς τη σφίγγουν τα δάχτυλά του, κι έτσι συνέρχομαι, πώς θα ήταν δυνατόν να μπει γλυπτό εκεί πάνω και να μη χαλάσει ο κόσμος, να μην έχουν διαμαρτυρηθεί οι αρχαιολόγοι, να μην έχουν μαζέψει υπογραφές οι γλύπτες, να μην έχει γίνει επερώτηση στη Βουλή; Αφελής είμαι ώρες -ώρες, μάλλον τις περισσότερες ώρες της μέρας. Ένας άνθρωπος μόνος, ένας άντρας δυνατός, φαίνεται αυτό, κάθησε και βάφτηκε ολόκληρος, σκαρφάλωσε την παραστάδα αυτής της πόρτας και στήθηκε πάνω εκεί να ισορροπεί παριστάνοντας τον Άτλαντα. Σηκώνει την Υδρόγειο, την ανάγκη του, το κουράγιο του, τη μοναξιά του, την απόφαση του. Πλησιάζω κι αφήνω λίγα νομίσματα στο καπέλο που έχει βάλει στη βάση της κολώνας. Για δευτερόλεπτα αναρωτιέμαι πόσο μέτρησε το συμβολικό βάρος και πόσο το αληθινό στην επιχείρηση αυτή, πόσο τα σέντσια που μαζεύονται μπορούν να πληρώσουν τα έξοδα της κατασκευής και κάποιο γεύμα επιπλέον. Η εφήμερη τέχνη, με τόσο πενιχρή αναγνώριση, με τόσο αμφιλεγόμενη αξία, μπορεί ν’ αφήσει στην ψυχή αβάσταχτο βάρος σε νύχτες με καύσωνα.

Λίγη δροσούλα

Το καφενείο του Μουσείου Μπενάκη. Η είσοδος στη Documenta 14 είναι εκεί δωρεάν. Στη γειτονιά μου, την Κυψέλη, σε σκονισμένες βιτρίνες κλειστών κι έρμων μαγαζιών, είδα αφίσες με τρομερές λεκτικές επιθέσεις εναντίον της έκθεσης, λες κι οι Κυψελιώτες άλλη έγνοια δεν είχαν παρά αν η μοντέρνα τέχνη της είναι αρκετά μοντέρνα ή αρκετά τέχνη. Ακατανόητο, ή μάλλον ανόητο μίσος. Πιο χρήσιμη και λαϊκή θα ήταν η πληροφορία για τη δωρεάν είσοδο, ειδικά τις μέρες του καύσωνα. Δυστυχώς δεν μπορώ να τυπώσω και να κολλήσω σχετικές αφίσες, σαν κάθε γκρουπούσκουλο που νομίζει ότι είναι Ζντάνωφ και αγωνιώδης ο λαός, των μεταναστών ημών συμπεριλαμβάνων, αγωνιά να πάρει τη ντιρεκτίβα του.
Αλλά βέβαια, μπορεί να κάνω λάθος. Μπορεί η μεγαλύτερη λαϊκή ανάγκη να είναι η παραγωγή μίσους. Θα δείξει. Όσο ζούμε, θα παρακολουθούμε.

Μωσαϊκά στον Κήπο

Μια μέρα με βροχή πήρα τη φωτογραφική μου μηχανή και φωτογράφισα τα ρωμαϊκά μωσαϊκά στον Εθνικό κήπο. Σκέφτηκα ότι θα γυαλίζουν και θα φαίνονται τα χρώματα με τη βροχή, και πράγματι. Τα τόνισα και λίγο στον επεξεργαστή, να ξεχωρίσουν, να τα φανταστούμε όπως θα ήταν στην πολυτελή βίλα της ρωμαϊκής περιόδου, η οποία κράτησε πολύ περισσότερο από τον Χρυσό αιώνα του Περικλή, κι η Αθήνα ευημερούσε ως Οξφόρδη του αρχαίου κόσμου. Το μωσαϊκό είναι υπέροχο, κι αφού διατηρήθηκε τόσους αιώνες δεν θα πάθει τίποτε να μένει εκτεθειμένο έτσι. Καμιά φορά με πιάνει λίγη ανησυχία, αλλά μετά σκέφτομαι πολύ καλύτερα είναι εκεί από το να αποκλειστεί σε κανα μουσείο, ή αποθήκη ή οτιδήποτε. Μακάρι να βρέχει συχνότερα και να το γυαλίζει ωραία.

H Documenta 14 και οι γειτονιές

Το καφενείο του Μουσείου Μπενάκη. Η είσοδος στη Documenta 14 είναι εκεί δωρεάν. Στη γειτονιά μου, την Κυψέλη, σε σκονισμένες βιτρίνες κλειστών κι έρμων μαγαζιών, είδα αφίσες με τρομερές λεκτικές επιθέσεις εναντίον της έκθεσης, λες κι οι Κυψελιώτες άλλη έγνοια δεν είχαν παρά αν η μοντέρνα τέχνη της είναι αρκετά μοντέρνα ή αρκετά τέχνη. Ακατανόητο, ή μάλλον ανόητο μίσος. Πιο χρήσιμη και λαϊκή θα ήταν η πληροφορία για τη δωρεάν είσοδο, ειδικά τις μέρες του καύσωνα. Δυστυχώς δεν μπορώ να τυπώσω και να κολλήσω σχετικές αφίσες, σαν κάθε γκρουπούσκουλο που νομίζει ότι είναι Ζντάνωφ και αγωνιώδης ο λαός, των μεταναστών ημών συμπεριλαμβάνων, αγωνιά να πάρει τη ντιρεκτίβα του.
Αλλά βέβαια, μπορεί να κάνω λάθος. Μπορεί η μεγαλύτερη λαϊκή ανάγκη να είναι η παραγωγή μίσους. Θα δείξει. Όσο ζούμε, θα παρακολουθούμε.