Οι παλιοί λογαριασμοί χαλάνε τις καλές φιλίες

Κοντεύω να περπατήσω τη μισή Σκωτία, κάθε δυο καλοκαίρια σχεδόν πηγαίνω εκεί, ιδίως αφότου σπουδάζει το παιδί μου. Έχω επισκεφτεί ένα σωρό πόλεις, έχω διαβάσει ξανά και ξανά ηρωικές ιστορίες, έχω καθαρίσει φοιτητικά διαμερίσματα, έχω αλωνίσει το Εδιμβούργο. Δεν χορταίνω να τη φωτογραφίζω, νομίζω ότι η ομορφιά της χώρας αυτής με έκανε να αγοράσω επιτέλους καλή ψηφιακή φωτογραφική μηχανή. Μπορεί να αποφεύγω πια τις αίθουσες βασανιστηρίων των μεσαιωνικών κάστρων, την αιματηρή ιστορία όμως κάθε μνημείου που επισκέπτομαι ως επίμονη τουρίστρια, την ακούω υπομονετικά. Ήρωες που έγιναν αθάνατοι, κι έφτασαν μέχρι τις μέρες μας ως κινηματογραφική σειρά. Μάχες που κόστισαν χιλιάδες ζωές. Κοιλάδες ποτισμένες με πολύ αίμα. Έφιπποι ανδριάντες. Τοίχοι πέτρινοι που υπήρξαν μπουντρούμια, αλλά τώρα είναι φόντο για γαμήλιες πόζες. Ένα σιδερένιο κλουβί κρεμασμένο σε ψηλό πύργο, όπου πέρασε τέσσερα χρόνια η ευγενής που έστεψε βασιλιά τον Μπρους, ο οποίος σκότωσε τον άντρα της αργότερα διότι εκείνος διαφωνούσε. Αποκεφαλισμοί, ακρωτηριασμοί, βασανιστήρια, πυρές. Τρομερά πράγματα, που θυμίζουν αν μη τι άλλο ότι στην αγαπημένη Ευρώπη έχουν γίνει για αιώνες φρικαλεότητες σαν αυτές που κάνει τώρα η ISIS. Μόνο που δεν είχαν τότε κάμερες να τις μεταδίδουν σ' όλο τον κόσμο.

Ίσως οι τουριστικές αυτές επισκέψεις μου δημιουργούν την εντύπωση πως η ιδέα της οριστικής αποχώρησης της Σκωτίας από το Ηνωμένο Βασίλειο είναι στραμμένη στο παρελθόν. Παλιοί λογαριασμοί που μερικοί αισθάνονται ότι δεν διευθετήθηκαν όπως θα έπρεπε, άντε ξανά να τους φέρουμε στο τραπέζι. Και φοβούνται άλλοι, ότι από τέτοιους λογαριασμούς που δεν έκλεισαν σωστά η Ευρώπη είναι γεμάτη. Κι αν αρχίσουν οι αποσχίσεις δεν θα έχουν σταματημό, κι άλλη δουλειά δεν θα κάνουμε από το να βαθαίνουμε τα σύνορα την εποχή ακριβώς που ελπίζαμε ότι θα τα σβήναμε σταδιακά. Ας μη μιλήσουμε και για εκείνους που θέλουν να τ' αλλάξουν, που τ' αλλάζουν ήδη όπως στην Ουκρανία, ας ξορκίζουμε αυτό το ενδεχόμενο.

Οι οπαδοί της απόσχισης έχουν βέβαια σύγχρονα επιχειρήματα, οικονομικά και πολιτικά, που δεν μπορώ να παρακολουθήσω. Όμως κακά τα ψέμματα, τίποτε πιο συμβολικό δεν υπάρχει στις μέρες μας, ακόμα, από τα έθνη και τα κράτη. Γιατί, τι νόημα έχει να δημιουργούνται νέα κράτη στην Ευρώπη που στοχεύει να γίνει συνομοσπονδία επαρχιών, ή κάτι τέτοιο; Εκτός αν αποφασίσουμε πως μόνο αν τελειώσει η δημιουργία μερικών ακόμα κυρίαρχων κρατών (Καταλωνία; Ουαλία; Χώρα των Βάσκων; Βαλωνία; και τι άλλο ακόμα;) κι αποσχιστούν όλοι απ' όλους, θα σκεφτούν μετά να παραιτηθούν από ένα κομματάκι κυριαρχίας για την Ενωμένη Ευρώπη. Ζήσε Μάη μου να φας τριφύλλι.

Θεραπευτικό ποδόσφαιρο

Πριν από πολλά χρόνια είχε προσπαθήσει ένας φίλος να με μυήσει στο ποδόσφαιρο, ανεπιτυχώς. Με είχε λυπηθεί που το συνέδεα με την κατάθλιψη των απογευμάτων της Κυριακής, εκείνη τη φωνή που παθιαζόταν για ακατανόητους λόγους στα ραδιόφωνα της γειτονιάς όταν ήμουν παιδί, σαν μελαγχολικό τροπάριο, και μου προκαλούσε σφίξιμο στο στομάχι. Προσπάθησα κι εγώ να μάθω να παρακολουθώ, να ξεπεράσω εκείνη την αλλεργία. Δεν τα κατάφερα. Αν δεν παίξεις ένα παιχνίδι, ή δεν το μάθεις από παιδί, μετά δύσκολα καταλαβαίνεις τη χαρά του. Ηταν ένα βήμα, πάντως.

Κάποια στιγμή διάβασα και το διάσημο δοκίμιο περί της μετάθεσης του πολέμου σε συμβολικό επίπεδο μέσα στο γήπεδο, κι είχα ελπίσει πολλά για την ανθρωπότητα. Πραγματικά, αν όλος ο κόσμος παίζει μπάλα και ξεθυμαίνει την επιθετικότητά του, δεν θα χρειάζεται να πολεμά κανείς. Μόνο που η θεωρία αυτή προϋποθέτει έθνη κάπως οργανωμένα, σε κράτη κατά προτίμηση, που αναπαράγουν συμβολικά διαμάχες, και δεν πιάνει σε τύπους σαν τους ακραίους τζιχαντιστές που ανακήρυξαν το νέο χαλιφάτο στη Ράκα μια μέρα πριν η Ελλάδα χάσει στα πέναλτι στο Μουντιάλ. Αν και Παγκόσμιο δηλαδή, το Κύπελλο ακόμα αφήνει κάποιες επιθετικότητες απ' έξω, πολλές επιθετικότητες δυστυχώς. Δεν μπορεί να τις καλύψει όλες, στο κάτω κάτω παιχνίδι είναι, πόσα θαύματα να κάνει πια;

Την Κυριακή το βράδυ παρακολούθησα το ματς στο Εδιμβούργο, σε βραζιλιάνικη παμπ, πολύ πιο συμπαθητική από τις γνήσιες βρετανικές όπου γινόταν χαμός. Είχε ωραίους φτηνούς μεζέδες και οι φίλαθλοι της οικογένειας, συντριπτική πλειοψηφία, είχαν σχεδόν απαρτία κι έπιναν μπίρες και φώναζαν και παθιάζονταν κάτω από τα γεμάτα κατανόηση βλέμματα των υπόλοιπων θαμώνων. Στον τοίχο η οθόνη σκέπαζε την τοιχογραφία του προσώπου μιας Βραζιλιάνας ντυμένης όπως στο Καρναβάλι του Ρίο, με χρυσοποίκιλτο στηθόδεσμο. Επωφελήθηκα από μερικές έξτρα αγκαλιές την ώρα του ελληνικού γκολ και έφαγα αρκετές αθέλητες σκουντιές και γεμάτα αγωνία σφιξίματα μπράτσων τις ώρες της έντασης. Εχω μάλιστα την εντύπωση ότι κατάλαβα επιτέλους την περίφημη αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι. Στο τέλος οι Σκοτσέζοι, Αγγλοι, Βρετανοί γενικώς, Βραζιλιάνοι πιθανώς, και δεν ξέρω τι άλλο, μας έσφιξαν το χέρι χαμογελώντας, λες και ήμασταν οι προπονητές της ομάδας.

Ως τώρα ήξερα το ποδόσφαιρο που ενώνει αγνώστους, να όμως που δουλεύει και με γνωστούς. Φτιάχνει εξαιρετικές περιστάσεις προς χρήση των ανιόντων που αναζητούν ευκαιρίες να συναντούν τους κατιόντες. Οχι βέβαια ότι θα μπορώ να ταξιδεύω στα μέρη όπου ζουν τα παιδιά μου σε κάθε ματς της Εθνικής, αλλά ίσως να τηλεφωνιόμαστε, ή να συμφωνήσουμε να ανταλλάσσουμε φωτογραφίες, κάτι τέλος πάντων. Ας πούμε, να κάθομαι να βλέπω τον αγώνα. Ακόμα κι αυτό μπορεί να το κάνω. Γιατί όχι; Είναι ωραίο να αλλάζει κανείς, έστω κι αν αισθάνεται πως χάνει κάτι που έχει υπερασπιστεί και που τον χαρακτηρίζει. Η πατρίδα είναι πιο γλυκιά όταν είσαι μακριά, κι αν καταφέρνω να μεταφέρομαι νοερά κοντά στους ξενιτεμένους μου, κάποια θεραπευτική ιδιότητα θα ανακαλύψω.

Στην Αθήνα του Βορρά

Πινακοθήκη της Σκωτίας

Ο ταχυδρόμος ανεβαίνει τους τρεις ορόφους χωρίς ασανσέρ και ρίχνει από το άνοιγμα της πόρτας την αλληλογραφία των φοιτητών, στο σπίτι των οποίων μένουμε για λίγες μέρες. Εντυπωσιάζομαι. Και στην Αθήνα κάποτε, πριν δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια, ανέβαινε ο ταχυδρόμος στο διαμέρισμά μας, παίρνοντας το ασανσέρ βέβαια, αλλά το έχει κόψει εδώ και πολύν καιρό, άσε που δεν περνάει πια κάθε μέρα. Δεν ξέρω γιατί. Δεν μπορώ να το αναλύσω.

Φέρνει λοιπόν ο ταχυδρόμος ένα έντυπο του Πανεπιστημίου που διαφημίζει θερινά μαθήματα. Μπορεί ο καθένας να τα παρακολουθήσει, είναι μικρά σεμινάρια, από λίγες βδομάδες έως δυο μέρες, κυρίως τον Αύγουστο. Προσφέρονται συστηματοποιημένες γνώσεις για όλα τα γούστα, από την ιστορική σημασία της βασιλείας της Μαρίας Στιούαρτ μέχρι τη μελέτη των σκοτσέζικων κήπων περνώντας από την ανάλυση της σοφίας του Όσκαρ Ουάιλντ. Προσωπικά θα διάλεγα το σεμινάριο με τίτλο Assertiveness, που θα μεταφραζόταν μάλλον ως αυτοπεποίθηση αλλά ως τρόπος συμπεριφοράς. Είναι όρος της ψυχολογίας, βρίσκω στη Βικιπαίδεια, μια ποιοτική διαφοροποίηση από την παθητικότητα στην επιθετικότητα, με σιγουριά και επιλογή. Ο κ. Γιαν Κρώφορντ, κάτοχος πανεπιστημιακών τίτλων που δεν ξέρω να μεταφράσω, διδάσκει τις εξής μεθόδους και διαδικασίες assertiveness: «σεβασμό προς τον εαυτό σου και τους άλλους, πώς μιλάμε και θέτουμε ερωτήσεις, κάνουμε και δεχόμαστε κριτική/ κομπλιμέντα, εκφράζουμε με σαφήνεια τις απόψεις μας, επιλέγουμε αυτό που θεωρούμε σωστό χωρίς ενοχές, λέμε όχι όταν χρειάζεται, δεν γινόμαστε αντικείμενο χειρισμών. Το μάθημα γίνεται σε φιλικό και ενθαρρυντικό περιβάλλον που περιλαμβάνει διάλογο, ομαδική δουλειά και πρακτική. Τιμή 60 λίρες, μέρες 2». Πάντα μου χρειάζονταν τέτοιες δεξιότητες, αλλά τον Αύγουστο δεν θα είμαι εδώ.

Υπάρχουν μαθήματα σεναρίου, Ιστορίας, μουσικής, καλλιγραφίας, τυπογραφίας, ό,τι φαντάζεστε. Ο Τζον Γκόρντον PhD (αυτόν τον τίτλο τον ξέρω) έχει ένα διήμερο για τις τελευταίες μέρες του Σωκράτη. Ένα τριήμερο προσφέρει την Ιστορία του Εδιμβούργου, με τίτλο «Από την παλιά πόλη στην Αθήνα του Βορρά, το Εδιμβούργο από το 1690 ως το 1822» Η ένδοξη αυτή περίοδος, εξηγεί, άρχισε δυσοίωνα, με την απώλεια της ιδιότητας της πρωτεύουσας όταν έγινε η ένωση Αγγλίας και Σκωτίας το 1707. Γύρω στα 1800 όμως η πρώην πρωτεύουσα είχε επανεφεύρει τον εαυτό της ως κέντρο κουλτούρας και εξέλιξης, ως κοσμοπολίτικη και ευημερούσα πόλη.  Στον τουριστικό οδηγό βρίσκω τα ονόματα των σοφών της αναγέννησης εκείνης. Οι φιλόσοφοι Ντέιβιντ Χιουμ και Ντάγκαλντ Στιούαρτ, ο οικονομολόγος Άνταμ Σμιθ ο γεωλόγος Τζέιμς Χάττον, ο χημικός Τζόζεφ Μπλακ ο αρχιτέκτων Ρόμπερτ Άνταμ μεταξύ άλλων. Στο λεωφορείο που μας έφερε από το αεροδρόμιο είδα το άγαλμα του Τζέιμς Μάξγουελ, των γνωστών εξισώσεων. Τα αγάλματα των υπολοίπων και μερικών ακόμα θα τα δω στη βόλτα με τα πόδια που θα κάνω σε λίγο.

Αγαλμα του Χιουμ με χλαμύδα

Από τότε που έχασε την εξουσία λοιπόν το Εδιμβούργο έγινε ό,τι και η Αθήνα όταν είχε χάσει την εξουσία, τότε στον αρχαίο κόσμο : μια πανεπιστημιούπολη. Αυτή την Αθήνα εννοεί το προσωνύμιο, όχι μόνο το χρυσό αιώνα δηλαδή, αλλά κι όσους ακολούθησαν, όταν η πρώην δυνατή πόλη έγινε κάτι σαν τη σημερινή Οξφόρδη και το Κέμπριτζ, με όλους τους νέους καλών οικογενειών του ελληνικού, ύστερα του ελληνιστικού και τέλος του ρωμαϊκού κόσμου να έρχονται για σπουδές στην Αθήνα. Η δόξα της γνώσης κράτησε πολύ περισσότερο από τη δόξα της εξουσίας, και στις δυο πόλεις. Κι όπως η Αθήνα τότε, διατήρησε το κάστρο της κι ακόμα το προσφέρει στον τουρισμό. Δυστυχώς μεσολάβησαν πολλά και η Αθήνα βρέθηκε από τη λάθος χρονική πλευρά της χριστιανικής επικράτησης, έχασε τα πανεπιστήμια της, τότε.

Το Εδιμβούργο παραμένει πόλη σπουδών και σήμερα, και ξαναγίνεται πόλη εξουσίας. Με τη μανία που έχει πιάσει τους Σκωτσέζους για ανεξαρτησία, χτίζουν ένα καινούργιο μοντέρνο Κοινοβούλιο. Σαν κλασσική πληγωμένη από τον μοντερνισμό αθηναία θα τους έλεγα να επιμείνουν στη μονοκαλλιέργεια των Πανεπιστημίων, αλλά δεν μου πέφτει λόγος. Το φλερτ της γνώσης με την εξουσία είναι αιώνιο και μοιραίο.

Όπου και να ταξιδέψω η Αθήνα με στοιχειώνει, ως αξεπέραστο κλασσικό όραμα. Πώς να πορευτούμε κι εμείς οι καημένοι οι σύγχρονοι με τέτοιες αντανακλάσεις στα μάτια, πώς να μην τυφλωθούμε, πώς να μην την ψωνίσουμε;

Πολλές ελληνίδες και έλληνες τα πάνε θαυμάσια στο Πανεπιστήμιο εδώ, σπουδάζουν και διδάσκουν. Ας μπορούσα να σπούδαζα τον κόσμο σε όσο κομμάτι ζωής μου έχει απομείνει, κι ας ζούσα και στο Εδιμβούργο του νότου… Το οποίο δεν ξέρω ποιο είναι. Βρείτε το και πείτε μου, παρακαλώ. 

Από την Athens Voice http://www.athensvoice.gr/the-paper/article/398/%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%B8%CE%AE%CE%BD%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B2%CE%BF%CF%81%CF%81%CE%AC#.T-9LkzOsovw.facebook

Των ανθρώπων τα βάσανα

Στην πλατεία του Berwick upon Tweed εκθέτουν ένα αντίγραφο του ξύλινου ποδοκρατήρα, τέλος πάντων, δεν ξέρω πώς να το μεταφράσω αυτό το πράγμα που κρατούσε τα πόδια των τιμωρημένων αιχμάλωτα και τους εξέθετε έτσι δημόσια ενώ εξέτιαν την ποινή τους. Κι αυτά συνέβαιναν όχι στο Μεσαίωνα, όπως θα υπέθετε κανείς. Η τελευταία φορά που λειτουργησε το μηχάνημα ήταν το 1849, όταν κράτησε μια γυναίκα 4 ώρες για πρόστιμο μέθης, όπως γράφει η πινακίδα από πάνω. Μια βόλτα στην πόλη σου θυμίζει το τι τραβούσε ο κόσμος μόλις 150 χρόνια πριν στα πιο πολιτισμένα μέρη της γης.
Ανάμεσα στα ωραία τοπία και τις υπέροχες προσόψεις φωτογραφίζεις κι αυτή την ανάμνηση της αγριάδας που είχε η κοινωνική ζωή, για να μη λένε διάφοροι για τον παλιό καλό καιρό και τι ωραίος που ήταν.
 Αυτά στο Berwick upon Tweed που τώρα βρίσκεται στην Αγγλία αν και ήταν κάποτε σκοτσέζικη πρωτεύουσα. Δυο μέρες μετά στο Fort William, μια πόλη στη γραμμή των λιμνών που χωρίζουν τη Σκωτία στα δυο, ένα φρούριο μάλλον χτισμένο από τους Άγγλους στη σειρά τριων τέτοιων φρουρίων,  φωτογράφισα στο Μουσείο ένα άλλο κατασκεύασμα με τρύπες, που ήταν για να δένεις τα χέρια αυτή τη φορά. Ο κατάδικος σκυμμένος με το κεφάλι στο τραπέζι εξέθετε τα πισινά του για βουρδουλιές. Αυτό τουλάχιστον ήταν εσωτερικού χώρου, η διαδικασία γινόταν στο κρατητήριο, και μάλιστα παρουσία γιατρού, μη μείνει και στον τόπο απο το ξύλο. Ως πιο τελειοποιημένη αυτή η τιμωρία εφαρμοζόταν μέχρι το 1948, όπως έγραφε πάνω το τραπέζι αυτό, όσο απίστευτο κι αν ακούγεται.
Υπάρχουν σε πολλές πόλεις της Ευρώπης παλιές φυλακές και μπουντρούμια, όργανα βασανιστηρίων σε μουσεία, διάφορα αντικείμενα που διαβεβαιώνουν ότι ο νόμος επιβαλλόταν επί αιώνες σωματικά, κι όχι μόνο με περιορισμό. Η γειτνίαση με αντικείμενα τέτοιου είδους σε προστατεύει απο το να φτιάχνεις ωραίους μύθους για το παρελθόν, υποθέτω.

Ο Παρθενώνας του Εδιμβούργου

Ο περίπατος του Χιουμ είναι μια βόλτα που μπορείς να κάνεις στο Εδιμβούργο, σε ένα λόφο με ωραία θέα στην πόλη και μνημεία επάνω του διαφόρων εποχών και νοοτροπιών. Πολύ μετά τις προσπάθειες που έκανε ο Χιουμ να αποκτήσει η πόλη δημόσιο χώρο για υγιεινούς περιπάτους, όπως το διατύπωνε, ο λόφος στολίστηκε με ένα μνημείο που θυμίζει φάρο προς τιμήν του Νέλσονα,  ένα αντίγραφο του Μνημείου του Λυσικράτους προς τιμή του φιλοσόφου Ντάγκαλντ Στιούαρτ, ένα ανολοκλήρωτο αντίγραφο του Παρθενώνα προς τιμήν των πεσόντων στους Ναπολεόντειους πολέμους, και διάφορα άλλα. Ο εμπειριστής Χιουμ είχε πολύ σωστά σκεφτεί τη χρησιμότητα του περιπάτου στη σκέψη, κι έτσι μάζεψε υπογραφές να γίνει το πάρκο.  Αν δεν έχεις λίγο καιρό στη ζωή να περπατάς, πώς θα σκεφτείς; Δεν γίνεται μόνο πάνω από το χαρτί, το βιβλίο, ή την οθόνη του υπολογιστή. Δεν κυλάει η σκέψη, το μυαλό κολλάει. Χρειάζεται λίγη κίνηση, λίγο περπάτημα κατά προτίμηση, λίγη ενατένιση του κόσμου που ζητεί την ερμηνεία του.

Ο ταφος του Χιουμ είναι το στρογγυλό κτίσμα

Και στην Αθήνα υπήρχαν οι περιπατητές φιλόσοφοι, ίσως αυτοί να έδωσαν στον Χιουμ την ιδέα. Ο ίδιος δεν πρόλαβε να χαρεί πολύ τον περίπατο, πέθανε ένα χρόνο μετά την υιοθέτηση της ιδέας του περί του πάρκου και θάφτηκε στο παρακείμενο νεκροταφείο, όπου μπορεί κανείς να δει τον τάφο του, για τον οποίο είχε ορίσει πλαφόν τιμής στις οδηγίες που είχε γράψει πριν πεθάνει. Να μη γίνονται και σπατάλες. Μην ξεχνάμε πως ήταν Σκωτσέζος. Όλες αυτές τις λεπτομέρειες τις γράφει η μικρή πινακίδα πάνω στο λόφο. Σε πινακίδες, επιγραφές, αναμνηστικές πλάκες, σημάδια και άλλες πληροφορίες καθ’ οδόν οι Σκωτσέζοι δεν είναι τσιγκούνηδες, εν αντιθέσει με μας που έχουμε φήμη κιμπάρηδων, αλλά όχι για πληροφορίες στον περιπατητή και τον οδοιπόρο.

Ίσως η φήμη της σκοτσέζικης τσιγκουνιάς να οφείλεται σε κάτι τέτοιες λεπτομέρειες, στο οργανωτικό σκωτσέζικο μυαλό εν γένει.

Πληροφορίες για τον Χιουμ και τον περίπατο του 

Για έναν εμπειριστή, λοιπόν φιλόσοφο, η επαφή με καθαρά σωματικές εμπειρίες, όπως η δυνατότητα να χαίρονται τα μάτια τη θέα της πόλης μέχρι τη θάλασσα παράγοντας το αίσθημα του ελέγχου πάνω στα πράγματα, στην πόλη, στον κόσμο, θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμη, όπως και οι αναπνοές σε καθαρό αέρα σε μια εποχή που οι πόλεις ήταν πολύ μολυσμένες.

Κι έτσι, χάρις στη φιλοσοφική διεκδίκηση του Χιουμ και στην απόκτηση ενός δημόσιου χώρου προς όφελος του σώματος σε συνάφεια με το πνεύμα, μπορεί κανείς και σήμερα να μελετήσει το παρελθόν και το παρόν της σκέψης και των κλισέ, των αντιγράφων και της φήμης γενικότερα, κάνοντας το γύρο του λόφου Κάλτον, αφού βεβαίως πρώτα περάσει από το νεκροταφείο παραπλεύρως. Διότι χωρίς σκέψη περί του θανάτου φιλοσοφία δεν νοείται.

Κι ο Παρθενώνας; Εθνικό μνημείο της Σκωτίας, με αρχική σκέψη να γίνει πλήρης και να δείχνει πώς θα ήταν ο γνήσιος αν δεν είχε βομβαρδιστεί και ξεβάψει, έμεινε στις κολώνες. Για χρόνια γκρίνιαζαν οι Σκωτσέζοι, ήταν η ντροπή της χώρας κλπ, αλλά τώρα τους αρέσει έτσι όπως είναι. Αυτός είναι ο δικός τους Παρθενώνας, μοναδικός στο είδος του. Τον συνήθισαν  και κάνουν μια γιορτή κάθε 30 Απριλίου σε ανάμνηση κάποιας ειδωλολατρικής Πρωτομαγιάς. Μαζεύονται πίσω από τον Παρθενώνα τους με δαυλούς και δημιουργούν σχήματα με τις φλόγες. Παγανιστικό και καλλιτεχνικό στο σωστό χώρο, διότι και οι αθηναίοι παγανιστές ήταν πριν από φιλόσοφοι.

Απομίμηση του μνημείου του Λυσικράτη προς τιμήν του
Νταγκαλτ Στιούαρτ

Εδώ πάλι, στο Εδιμβούργο, ήταν χριστιανοί όταν μέσα από διάφορες συμπτώσεις και συγκυρίες άρχισαν να ασχολούνται με τις επιστήμες και τα γράμματα, την έρευνα και τις ανακαλύψεις κατά τον 18^ο αιώνα. Το πόσα πράγματα επινοήθηκαν και πρωτοκατασκευάστηκαν στη μικρή σχετικά αυτή πόλη το καταλαβαίνει κανείς με μια βόλτα στο Μουσείο που τα μνημονεύει όλα. Από το χλωροφόρμιο μέχρι το τηλέφωνο, ένα σωρό εφευρέσεις που καθόρισαν τη ζωή μας σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν στο Εδιμβούργο. Έτσι ονομάστηκε Αθήνα του Βορρά το Εδιμβούργο, επειδή είχε τις σχολές, τους φιλοσόφους και τους επιστήμονες, όπως η αρχαία Αθήνα για πολλούς αιώνες. Το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου είναι ακόμα εξαιρετικό και μαζεύει φοιτητές απ’ όλο τον κόσμο. Οι περισσότεροι θα έρχονται μια βόλτα εδώ στο λόφο με τα αντίγραφα, θα περπατούν, θα ατενίζουν τη θέα, όπως ήθελε ο Χιουμ, και θα φιλοσοφούν για το πόσο γρήγορα αλλάζουν έδρα οι Αθήνες. 
Από το Protagon http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.ta3idia&id=16428

Βιβλιοθηκών το ανάγνωσμα

Το μαγαζάκι στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας

Επισκέπτομαι τις βιβλιοθήκες σαν τουρίστας και μόνο. Δεν παίρνω βιβλία να καθίσω να διαβάσω. Δεν το συνήθισα, δεν το έκανα ποτέ αφότου τέλειωσα το σχολείο τουλάχιστον. Τη βιβλιοθήκη του σχολείου την είχα εξαντλήσει, αλλά ως εκεί. Στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης δεν διάβηκα το κατώφλι της βιβλιοθήκης. Ας το σημειώσουν όσοι πιστεύουν ότι πρέπει να συνεχίσει η δωρεάν παροχή βιβλίων στα ΑΕΙ. Οι φοιτητές αποστηθίζουν το δωρεάν τους και δεν μαθαίνουν ποτέ να αναζητούν κάτι άλλο, δεν μαθαίνουν να μαθαίνουν. Αλλά τώρα το θέμα μας είναι άλλο.

Τα βιβλία που έχω διαβάσει στη ζωή μου ήταν πάντα δικά μου ή δανεισμένα. Δεν πήγαινα στη δανειστική βιβλιοθήκη της γειτονιάς μου, εξάλλου δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Στο Παρίσι πλησίαζα με δέος τις μικρές βιβλιοθήκες του τμήματος που σπούδαζα, νιώθοντας πάντα ότι κάτι εύθραυστο θα αναποδογυρίσω με τον αγκώνα μου, ή ότι θα πω κάποια βλακεία. Η σοφία του κόσμου συγκεντρωμένη στα ράφια με κοίταζε αβάσταχτα αυστηρά.

Για έναν άνθρωπο που του αρέσει το διάβασμα καταντά διχασμός προσωπικότητας. Αποφάσισα κάποια στιγμή να κάνω ρεπορτάζ στην Εθνική Βιβλιοθήκη, για να το ξεπεράσω. Έκανα το ρεπορτάζ, αλλά δεν το ξεπέρασα. Επισκέφτηκα τη Γεννάδειο, αλλά πάλι δεν γιατρεύτηκα. Είδα και τη Βιβλιοθήκη του Δήμου Αθηναίων στο σταθμό Λαρίσης, εκεί δεν έπαθα τίποτε, αλλά δεν με έπεισε καν ότι είναι βιβλιοθήκη. Οι βιβλιοθήκες πρέπει να έχουν κάποια ατμόσφαιρα, δεν γίνεται να μοιάζουν με αποθήκες. Ένα δέος να το υποβάλουν, αλλά όχι τρόμο. Όπως οι εκκλησίες, που σέβεσαι μεν, προχωράς δε. Περισσότερη άνεση νιώθω σε εκκλησίες δυστυχώς, παρά σε βιβλιοθήκες, παρόλο που θα ήθελα να είναι αντίστροφο.

Συνεχίζω τα ρεπορτάζ. Μέχρι να φτάσω στο σημείο να ξυπνάω με την επιθυμία ενός βιβλίου και να το αναζητώ σε κάποια βιβλιοθήκη, θα πηγαίνω σαν τουρίστρια όπου βρίσκομαι και θα φωτογραφίζω εξωτερικά και εσωτερικά βιβλιοθηκών. Αν μπορώ να πίνω καφέ επί τόπου και να αγοράζω κάποιο σουβενίρ, θα το κάνω κι αυτό. Το χειμώνα είχα γράψει για πωλήσεις σουβενίρ στις βιβλιοθήκες επειδή είχα αγοράσει ένα από τη βιβλιοθήκη της Ουψάλας, και με είχαν ειρωνευτεί καταλλήλως οι αναγνώστες του Protagon. Δεν πειράζει. Στο Εδιμβούργο πήγα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας, ήπια καφέ, έφαγα κέικ και είδα μια μεγάλη έκθεση με σκωτσέζικες ταινίες και αφίσες. Θα έχουν και εδώ οικονομικά προβλήματα, πρέπει να προσελκύουν κόσμο, αν και δωρεάν καλοδέχονται κάποιο κέρδος, και θέλουν να θυμίζουν ότι σε κάτι χρησιμεύει η ύπαρξη τους. Απέναντι έχει μια άλλη βιβλιοθήκη, πιο σεμνή, λιγότεροι καφέδες και σουβενίρ, εκθέσεις αρκετές. Αυτές τις μέρες έχει έκθεση για το Κοράνι, που επιμελήθηκε η μουσουλμανική κοινότητα.

Τα παιδικά στο μαγαζάκι της Βιβλιοθήκης

Στη δική μας, την εθνική εννοώ, θα μπορούσαν να αρχίσουν πειραματικά με ένα κιόσκι εκεί μπροστά, στην τουαλέτα περιστεριών που είναι η πρόσοψη της, να πουλάνε κάρτες και καταλόγους των χειρογράφων που έχει μέσα, διότι έχει μερικά εξαιρετικά χειρόγραφα απ’ ότι θυμάμαι. Αντί για τα προεκλογικά περίπτερα και γενικότερα τις πολιτικολογούσες εγκαταστάσεις, θα είχε ενδιαφέρον κάτι τέτοιο, και θα ωφελούσε τον τουρισμό. Μπορείτε να με βρίσετε πάλι, δεν έχω πρόβλημα, αρχίζω να συνηθίζω αυτή τη λειτουργία του διαδικτύου, που είναι κυρίως να σε κάνει ανθεκτικό σε επιθέσεις. Να δούμε πότε θα συνηθίσω και τις βιβλιοθήκες που σε καλωσορίζουν θερμά και σε ενθαρρύνουν να ανοίξεις τα βιβλία. 
Από το Protagonhttp://www.protagon.gr/?i=protagon.el.vivlia&id=16367

Εθελοντισμός και παλιά δαντέλα

Από το Protagon 

Στο Εδιμβούργο έχω βρει την πιο πλήρη σειρά μαγαζιών μεταχειρισμένων ρούχων, βιβλίων και χρήσιμων αντικειμένων γενικά. Είναι όλα συμμαζεμένα σε μια- δυο γειτονιές. Κάθε τόσο ανακαλύπτω και κάποιο ξέμπαρκο. Υπάρχουν πάρα πολλές οργανώσεις εθελοντών που βγάζουν έτσι λεφτά και παράλληλα διευκολύνουν όσους δεν διαθέτουν μεγάλα ποσά για ρούχα και άλλα πράγματα. Προσφέρεις τα παλιά σου πράγματα και αγοράζεις πάμφθηνα τα παλιά των άλλων. Δεν είναι απαραίτητο να προσφέρεις για να μπορείς να αγοράσεις, πρόκειται για κανονικά μαγαζιά. Μπορείς να βρεις ακόμα βιβλία, δίσκους βινυλίου και σιντί, σερβίτσια, κουζινικά, μπιμπελό, ό,τι επιθυμεί η ψυχή σου.

Ο Στρατός της Σωτηρίας έχει φτιάξει στο μαγαζί του μια υπέροχη βιτρίνα με ασπρόμαυρα φορέματα. Στη γωνίτσα έχει και μια αγγελία, ζητούνται εθελοντές πωλητές. Οι ταμίες λοιπόν πρέπει να είναι εθελοντές, πάντως έχουν συμπεριφορά επαγγελματιών. Σε αφήνουν να χαζέψεις και να δοκιμάσεις όσα ρούχα θέλεις. Δοκιμάζω παλτά και μπουφάν, αφού έφερα ρούχα μάλλον ελαφρά για το κρύο που κάνει εδώ ακόμα και το καλοκαίρι. Τα ρούχα είναι όλα κλιβανισμένα, ή κάτι τέτοιο, μερικά μοιάζουν καινούργια. Κάποια υφάσματα χρήση τα έχει σκληρύνει,  άλλα τα έχει μαλακώσει. Όταν ήμουν φοιτήτρια στο Παρίσι αγόραζα μόνο δεύτερο χέρι ρούχα, αλλά εκεί δεν τα είχαν εθελοντές και φιλανθρωπικές- ή φιλοζωικές- οργανώσεις. Ήταν απλώς παλιατζίδικα. Τότε ήταν της μόδας τα παλιά δαντελένια μπλουζάκια και τα μαύρα βελούδινα παλτά, κι είχα περάσει ώρες να σκαλίζω κρεμάστρες και να ανακαλύπτω θησαυρούς. Επιστρέφοντας στην Αθήνα περήφανη για τη γκαρνταρόμπα μου, είχα σοκάρει τη  μαμά μου ομολογώντας την πηγή των αγορών. Με παρακάλεσε να μην το λέω παραέξω, ότι φορούσα μεταχειρισμένα ρούχα. Προφανώς είναι συνήθεια που δύσκολα θα έρθει στην Ελλάδα.

Εμένα πάντως μου άρεσαν πολύ τα παλιά ρούχα, ειδικά εκείνης της περιόδου, με γοήτευε η επίγνωση ότι κάποια άλλη είχε φορέσει σαν εσώρουχο τα άνετα λευκά είδη που εμείς μπορούσαμε να χρησιμοποιούμε για καλοκαιρινά φορέματα. Ήταν μια εποχή που άδειαζε κυριολεκτικά τα μπαούλα των γιαγιάδων, των ευρωπαίων γιαγιάδων με τα περίτεχνα μεσοφόρια, κι οι προνομιούχες εγγονές τα είχαν για την απελευθέρωση μπράτσων και κνημών.

Στην Αθήνα είχαμε ένα άλλου είδους παράλληλο εμπόριο, τις «Αμερικανικές Αγορές» με πάμφθηνα μεταχειρισμένα από τις ΗΠΑ. Θα πρέπει εκεί να τα δίνανε για φιλανθρωπικούς σκοπούς, μια φορά είχα ανακαλύψει ένα σημείωμα σε μια τσέπη, με χαιρετίσματα και αγάπη. Δεν ξέρω πώς κατέληγαν να πουλιούνται στην Αθήνα, κι αν κάποια οργάνωση φιλανθρωπική κέρδιζε κάτι από αυτή την ιστορία. Ήταν κανονικά μαγαζιά, μόνο που δεν τα έβρισκες εύκολα, χωμένα καθώς ήταν στους ορόφους παμπάλαιων κτιρίων της οδού Αθηνά και Αιόλου κυρίως. Κάποια στιγμή ο Αντώνης Σουρούνης έκανε πλήρη χαρτογράφηση τους, σε ένα διήγημα, κι από τότε τα έμαθα κι εγώ όλα στη σειρά. Πριν λίγο καιρό ψάχνοντας μια ρόμπα σαν αυτή που είχα αγοράσει προ δεκαετίας από μια Αμερικάνικη, διαπίστωσα ότι έχουν όλα κλείσει.

Ψωνίζω ένα μάλλινο πουλόβερ για το σκοτσέζικο καλοκαίρι από το «Καταφύγιο», μια οργάνωση για βοήθεια σε αστέγους.  Υπάρχουν μαγαζιά για ενίσχυση της έρευνας εναντίον του καρκίνου, για την τρίτη ηλικία, για τις φτωχές αφρικανικές χώρες, για βοήθεια σε αρρώστους κάθε πάθησης χωριστά, για το τοπικό νοσοκομείο, κλπ. Εμείς αυτές τις οργανώσεις τις ξέρουμε βασικά μέσω της κριτικής εναντίον τους και της ειρωνείας για την ‘αστική φιλανθρωπία’. Δεν τις δοκιμάσαμε ποτέ, και δεν φαντάζομαι ότι τώρα που θα ήταν πολύ χρήσιμες, υπάρχει ελπίδα να τις δοκιμάσουμε. Φαντάζομαι ότι θα υπήρχαν πάρα πολλές θεωρητικές αντιδράσεις σε οποιαδήποτε απόπειρα. Είναι πολύ μεγάλη αποδραματοποίηση ολ’ αυτά και δεν θα μας αρέσουν. Εμείς θέλουμε να ζούμε το δράμα μας, οι μικρές πρακτικές λύσεις θεωρούνται ταπεινωτικές.

Σας παρακαλώ μην πείτε στη μαμά μου ότι αγόρασα υπέροχο κόκκινο αδιάβροχο για δέκα λίρες, νομίζει ότι πεθαίνω στη δουλειά να συμμαζεύω το σπίτι του γιου μου, στο Εδιμβούργο. 
Protagon http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.ta3idia&id=16298

Lovely.. lovely..

Στο δρόμο που περνάει απο το δασάκι για την πόλη κάποιοι
έχουν γράψει με κιμωλία αισιόδοξες προτροπές

Μόλις γνώρισα τη δεύτερη οικογένεια γονέων φοιτητή στο σπίτι που μένει ο γιος μου στο Εδιμβούργο, με άλλους τέσσερεις συγκατοίκους. Η πρώτη ήταν αμερικάνοι που έχουν έρθει να παραστούν στην τελετή αποφοίτησης του δικού τους γιου. Είναι ήδη δεκαπέντε μέρες στη Σκωτία και κάνουν εκδρομές με το αυτοκίνητο.
Το μεσημέρι έφυγαν για νέα εκδρομή, το απόγευμα ήρθαν οι άλλοι. Είναι Άγγλοι, ήρθαν απευθείας απο το Λονδίνο για την αυριανή τελετή τους αυτοί. Μόλις είχα συνηθίσει την αμερικανική προφορά, που μου φαίνεται πιο εύκολη απο τη σκωτσέζικη, πρέπει να μιλήσω στην αγγλική. Έχει πλάκα η υπόθεση.
Ετούτοι εδώ έφριξαν με το φοιτητικό σπίτι, όπως κι εμείς όταν πρωτομπήκαμε, κι είχαμε βρει τους Αμερικάνους ψύχραιμους, αλλά στο μεταξύ συνηθίσαμε κι εμείς. Είναι ένα τεράστιο ψηλοτάβανο διαμέρισμα, με μεγάλα δωμάτια κι έναν φαρδύτατο διάδρομο, ο οποίος όμως έχει το εξής πρόβλημα: μια μοκέτα γεμάτη παχύ χνούδι που δεν σκουπίζεται με τίποτε. Τα άλλα δωμάτια έχουν σανίδια και είναι καθαρά, αλλά η μοκέτα είναι κάτι το απίστευτο.

Θέα από το παράθυρο του διαμερίσματος 

Ο άγγλος μόλις μπήκε, με το σακάκι ακόμα, βγάζει απο το ντουλάπι την τεράστια σκούπα να σκουπίσει. Αμ δε. Προσπάθησαν κι άλλοι. Η ειδική μοκέτα κρατάει τη συμπυκνωμένη της σκόνη ζηλότυπα και δεν την αφήνει με τίποτα στις ρουφήχτρες της σκούπας. Κρίμα τέτοιο ωραίο σπίτι.
Η δε μαμά άρχισε να ψάχνει σίδερο για το φόρεμα που θα φορέσει στην αποφοίτηση, το οποίο τσαλακώθηκε στο ταξίδι. Τη βοήθησα ανοίγοντας τα πελώρια ντουλάπια του διαδρόμου. Βρήκαμε δυο σιδερώστρες αλλά κανένα σίδερο. Δεν τη βλέπω να πηγαίνει σιδερωμένη αύριο στην τελετή.
Όλο το Εδιμβούργο ζει στο ρυθμό των τελετών αποφοίτησης. Τα εστιατόρια διαφημίζουν ειδικά δείπνα, τα ανθοπωλεία προσφέρουν μπουκέτα αποφοίτων, ενοικιάζονται κοστούμια για νέους και γονείς, κι αν θέλεις να τιμήσεις τη χώρα μπορείς να φορέσεις ένα κιλτ, δηλαδή φουστίτσα και να σε βγάζουν όλοι φωτογραφία.
Αν όλα πάνε καλά θα αποφοιτήσει και το δικό μας παιδί σε δυο χρόνια. Κανονικά, αν κάποιοι οφείλουν να φορέσουν κιλτ, αυτοί είμαστε εμείς, ο πατέρας του παιδιού συγκεκριμένα. Εγώ προσωπικά, καλά να είμαστε, θα ντυθώ σκωτσέζικα οπωσδήποτε, αλλά το δύσκολο είναι να βάλει ο πατέρας τη φούστα.  Εμείς οφείλουμε πολλά στη Σκωτία, που δεχόταν να δίνει υποτροφία σε όλους τους φοιτητές από ευρωπαϊκές χώρες πλην της Αγγλίας. Έτσι μπόρεσε και το δικό μας το παιδί να σπουδάσει εδώ, με έξοδα λίγο παραπάνω απο το αν περνούσε ας πούμε στη Θεσσαλονίκη. Άγγλοι δηλαδή και Αμερικάνοι έχουν πληρώσει ένα σωρό λεφτά σε δίδακτρα, γι άλλη μια φορά εμείς οι Έλληνες είμαστε προνομιούχοι.
Είμαστε απόψε πέντε στο σπίτι. Αν έρθουν κι άλλοι γονείς θα πρέπει να κάνουμε ουρά με την οδοντόβουρτσα στο διάδρομο, έχει μόνο μια τουαλέτα αυτό το τεράστιο διαμέρισμα. Αν και στο ρόλο των γονιών, γινόμαστε κι εμείς φοιτητές λιγάκι πάλι. Τι υπέροχη πόλη σπουδών το Εδιμβούργο!

Edinburgh

Τρελοί τουρίστες. Τρελοί γονείς. Μέσα στο ψοφόκρυο του Μάρτη κουβαλήσαμε και τη μάνα μου εδώ, 85 χρονών γυναίκα. Με τα μάλλινα καλσόν, αλλά χωρίς καπέλο, δύσκολο να δεχτεί νέα κομμάτια ένδυσης στην ηλικία της. Τελικά τα δέχτηκε για να γλυτώσει τα χειρότερα.
Χιόνια μετά απο μια μέρα αναποφάσιστου επιθετικού αέρα. Παράξενη πόλη, σε λόφους και πλαγιές, με πάρκα μέσα που τριγυρίζουν γυμνούς λόφους ηφαιστιογενείς. Μεσαιωνική και γεωργιανή, η παλιά και η νέα, που φαίνεται ίδια σε μας τους Αθηναίους, δηλαδή φαίνεται παλιά. Πολύ παλιά, πολύ παράξενη για ανθρώπους που έχουν συνηθίσει την ομοιομορφία της πολυκατοικίας.
Στα σπίτια αυτά ωστόσο έζησαν άνθρωποι μιας εντελώς διαφορετικής εποχής, με τρομερές κοινωνικές διακρίσεις, με πολέμους και πολύ χαμηλό μέσο όρο ζωής, με αρρώστιες που τους θέριζαν, με σκουπίδια που τα είχαν συνηθίσει. Στο Μουσείο του Λαού φυλάνε τα λάβαρα των κοινωνικών αγώνων. Εργατικά σωματεία, σουφραζέτες, η Ένωση για την καθολική ψήφο. Αυτοί οι τελευταίοι, της Ένωσης για την καθολική ψήφο, έχουν κι ένα μνημείο στο νεκροταφείο, σε σχήμα οβελίσκου. Πολύ ψηλός οβελίσκος μάλιστα. Είναι δίπλα στο κυλινδρικό μνημείο του Χιούμ, απέναντι απο το λόφο με την απομίμηση μιας σειράς κολώνων του Παρθενώνα και διάφορες άλλες απομιμήσεις: ένα φάρο για το Νέλσονα, ένα μνημείο του Λυσικράτη για έναν φυσικό που ξεχνώ το όνομά του, ένα μαυσωλείο της Αλικαρνασού για κάποιον άλλον φυσικό. Ο αρχαίος κόσμος λατρευόταν σαν ανάμνηση της επιστήμης και της έρευνας, υποτίθεται ότι τότε οι άνθρωποι έψαχναν την αλήθεια, ενώ ο Μεσαίωνας την ξέχασε και αφοσιώθηκε στη θρησκεία. Το Εδιμβούργο έγινε κέντρο Σχολών και φιλοσόφων, περιοδικών που δημοσίευαν ανακαλύψεις και νέες ιδέες, πόλη λογίων και κυρίως επιστημόνων. Στα ιατρεία του έκαναν ανατομία με πάθος, αν τα πτώματα δεν αρκούσαν έκλεβαν απο τα νεκροταφεία. Κάποια στιγμή βρέθηκε και ο εγκληματίας που σκότωνε ανθρώπους για να πουλήσει στην Ιατρική Σχολή τα σώματα τους.
Τώρα στα σπίτια αυτά μένουν άνθρωποι που δεν δέχονται διακρίσεις. Είνοι οι πιο ελεύθεροι και προνομιούχοι του κόσμου, φοράνε ό,τι θέλουν, παντρεύονται όποιον θέλουν, έχουν ιατρική βοήθεια όταν αρρωσταίνουν, κι έχουν φτιάξει ένα σωρό εθελοντικές οργανώσεις. Δεν υπάρχει επίσημη εκκλησία, έχουν όλα τα δόγματα κι έχουν κι ένα τεράστιο τζαμί. Σέβονται όμως τους κανόνες που έχουν βάλει για να συμβιώνουν. Στις στάσεις των λεωφορείων περιμένουν στην ουρά, ακόμα κι άν βρέχει, και μπαίνουν μέσα με τη σειρά που έφτασαν. Δεν βιάζονται πολύ, ο οδηγός εξηγεί υπομονετικά στον καθένα ό,τι χρειάζεται να εξηγήσει και δεν κινδυνεύεις να κλειστείς ανάμεσα στις πόρτες αν αργήσεις λίγο να βγεις.
Στην κεντρική λεωφόρο υπάρχει το άγαλμα του γιατρού που βρήκε το χλωροφόρμιο. Μια γυναίκα που το χρησιμοποίησε στη γέννα της ονόμασε την κόρη της, απο ευγνωμοσύνη και θαυμασμό, Αναισθησία.
Εδιμβούργο, η Αθήνα του Βορρά όταν η σημερινή Αθήνα ακόμα δεν υπήρχε. Δυστυχώς κανείς δεν σκέφτηκε να τη φτιάξει λίγο κατ' εικόνα και ομοίωση του, όταν ξεκίνησε να φτιάχνεται.