Μνήμη Αικατερίνης Κουμαριανού

Πριν μερικά χρόνια η φίλη μου Σάντρα Βρέττα συνεργαζόταν με την κυρία Αικατερίνη Κουμαριανού για την εικονογράφηση του βιβλίου της «Αθήνα, η πόλη, οι άνθρωποι- αφηγήσεις και μαρτυρίες 12^ος- 19^ος αιώνας», ένα μεγάλο λεύκωμα που βγήκε στις εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ. Ήταν μια δουλειά πολύ ενδιαφέρουσα, έπρεπε να αναζητά στις βιβλιοθήκες και στα μουσεία πίνακες σχετικούς με τα κείμενα των αφηγητών. Τριγυρνούσε στο Μουσείο Μπενάκη, στη Γεννάδειο, στην Εθνική Βιβλιοθήκη, στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών, στον Παρνασσό, καμιά φορά στο σπίτι της Κουμαριανού, η οποία πλησίαζε τότε τα ενενήντα, και ήταν αεικίνητη, πολυάσχολη, πολυγραφότατη, γεμάτη σχέδια. Παρόλη την ηλικία της, έδινε διαλέξεις, παρέδιδε μαθήματα, έτρεχε παντού όπου τη φώναζαν να μιλήσει.

Για όσο καιρό κράτησε εκείνη η συνεργασία την παρακολουθούσα μέσα από τα στιγμιότυπα που μου διηγόταν η Σάντρα συχνά, εντυπωσιασμένη από το σφρίγος και την πνευματική εγρήγορση της καθηγήτριας. Μικρόσωμη, λεπτή, ευκίνητη, έδειχνε πολύ νεώτερη από την ηλικία της. Το μυστικό μου, της είχε πει κάποτε, είναι ότι κάνω παρέα με νέους. Όταν συναναστρέφεσαι με νέους δεν γερνάς ποτέ.

Όλ’ αυτά τα καταγράφαμε φυσικά ως μυστικά της μακροζωίας σε διάφορες συζητήσεις. Νιάτα λοιπόν για παρέα, όσο μπορεί κανείς, αλλά και ενδιαφέροντα, εργασία και χαρά, αυτά είχαμε καταλήξει ότι ήταν το μυστικό της μακροζωίας. Το λεπτό σώμα επιπλέον βοηθάει. Οι μετακινήσεις στην πόλη δεν αντιμετωπίζονταν με το συνήθη φοβισμένο τρόπο. Η κα Κουμαριανού πήγαινε και βόλτες με τη μηχανή του εγγονού της καμιά φορά, να τη φυσάει το αεράκι.

Την αγάπησα ένα βράδυ μερικά χρόνια πριν, που ήρθε στη γιορτή του Σχολείου μας, της Αγοράς, εκεί που κάνουμε εθελοντικά μαθήματα ελληνικών στους μετανάστες. Πολύ το εκτίμησα, ξέροντας ότι έχει μελετήσει τον ελληνικό διαφωτισμό ένιωσα ότι μετείχαμε κι εμείς κατά κάποιον τρόπο σε κάτι σαν διαφωτιστικό κίνημα.

Ήμουνα σίγουρη ότι θα έφτανε τα 100. Θα παρακολουθούσε τον Κριαρά που είναι 104, θα βοηθούσε να φτιάξουμε μια θεωρία για τη μακροζωία που στηρίζεται στη μελέτη του διαφωτισμού, καθώς και στη διαφωτιστική δράση. Κάπως στο μυαλό μου ήθελα μια επιβεβαίωση θεωριών όχι μόνο για την υπεροχή των λεπτών και μικρόσωμων ανθρώπων στο θέμα της μακροζωίας, αλλά και για τη συμβολή της καλλιέργειας του πνεύματος. Δυστυχώς πέθανε πριν προλάβει να τα κλείσει. Είχε γεννηθεί το 1919, της έλειπε ολόκληρη επταετία.

Έψαξα στα παλιά σιντί να βρω τις φωτογραφίες από εκείνη τη γιορτή στην Αγορά και  ξετρύπωσα μια. Δεν είναι σπουδαία, αλλά τη δημοσιεύω για την ιστορία. Διαβάστε λεπτομέρειες για το έργο της Αικατερίνης Κουμαριανού στη Βικιπαίδεια, μπορεί να έχει κι άλλα μυστικά.

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B7_%CE%9A%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%8D

Δυο φορές ξένος

Αθηνα, 1922, ο μπαμπάς μου και η
θεια μου προσφυγάκια

Το ντοκιμαντέρ του Ανδρέα Αποστολίδη "Δυο φορές ξένος" βασισμένο στο βιβλίο του Μπρους Κλαρκ με τον ίδιο τίτλο με έκανε να χάσω το μάθημα κιθάρας που είχα την ίδια ώρα, αλλά μόνο μια φορά γινόταν η προβολή στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Πήγαμε μεγάλη παρέα, και κάναμε το λάθος να μείνουμε κι όταν τέλειωσε, αλλά ήμασταν τόσο φορτισμένοι, συγκλονισμένοι, έκανε και κρύο, πώς να σηκωθείς να φύγεις;
Η ταινία ήταν εξαιρετική. Στα ίχνη του βιβλίου, έδειχνε ανθρώπους κι απο τις δυο μεριές, γέρους πρόσφυγες που είχαν μνήμες απο την πατρίδα τους, Τούρκους με καταγωγή απο την Κρήτη και τα Γρεβενά, Έλληνες με καταγωγή απο τη Μικρά Ασία. Μια γυναίκα έδειχνε το λέυκωμα της γιαγιάς της, μαντινάδες στα ελληνικά γραμμένες με αραβική γραφή.
 Είχε μια θαυμάσια ιστορική εισαγωγή και επεξήγηση, πώς έφτασαν ως εκεί οι δυο χώρες, μιλούσαν ιστορικοί, άγγλοι, έλληνες και τούρκοι. Καταπληκτική δουλειά, και μάλιστα απο έλληνα, αξιοθαύμαστη πώς μοίραζε δίκαια τις ευθύνες, πώς έδινε σε μια ώρα μέσα, μια πλήρη εικόνα. Υπήρχαν λεπτομέρειες σπαρακτικής ευαισθησίας, που δεν τις ήξερα ούτε εγώ η οποία έχω διαβάσει ένα σωρό βιβλία γύρω απο το θέμα κι έχω ακούσει άπειρες διηγήσεις απο μικρό παιδί. Για παράδειγμα, δεν ήξερα ότι τα ξένα πλοία στη Σμύρνη είχαν βάλει μουσική να παίζει δυνατά για να μην ακούν οι ναύτες τις κραυγές των θυμάτων..
Μόλις τέλειωσε η προβολή δώσανε το λόγο στο κοινό. Παίρνει ένας το μικρόφωνο και λέει: "Να μην ξεχνάμε απο πού έρχονταν αυτές οι ιδέες που οδήγησαν σε αυτή την υπόθεση... να μην ξεχνάμε πώς έρχονταν απο τη Δύση...οι ιδέες του εθνικισμού..."
Το άφησαν έτσι αυτό, γιατί τι να πούν; Έπρεπε να φτάσουν στην ελληνική επανάσταση. Και να πουν ότι εν τοιαύτη περιπτώσει, δεν έπρεπε να γίνει. Ούτε και η γαλλική ούτε και καμία. Την άφησαν τη συζήτηση, ίσως ένοιωσαν όλοι ότι θα οδηγούσε σε επικίνδυνα μονοπάτια..
Παίρνει μια γυναίκα το λόγο, εγώ έχω καταγωγή απο τη Σμύρνη, λέει. Είμαι πολίτης του κόσμου κι έχω να σας πω ότι τη σφαγή στη Σμύρνη δεν τη δείξατε σωστά!"
Παίρνει άλλος: "Δεν αναφερθήκατε καθόλου στη γενοκτονία των Αρμενίων"
Κι ο γάλλος φίλος μου από δίπλα να μου λέει: "Μήπως έφταιγαν τα τεχνολογικά μέσα που οδήγησαν στην ιδέα της ανταλλαγής, διότι αν δεν υπήρχαν δεν θα τη σκέφτονταν οι ηγέτες;" Αυτόν τουλάχιστον τον έπεισα ότι κάνει λάθος, διότι ο πατέρας μου και οι συμπατριώτες του, γυναικόπαιδα, περπάτησαν οκτώ μέρες απο τα Σπάρτα στην Αττάλεια, κι ύστερα οκτώ μέρες ταξίδευαν με πλοίο ως τον Πειραιά, αλλά εκείνου η μανία είναι να θεωρεί πως η Δύση βλάφτει τον κόσμο επειδη προχωρά τεχνολογικά.

Η οικογένεια του πατέρα μου στην Ξάνθη το 1931, όπου ο παπούς
εργαζόταν ως γιατρός στο Νοσοκομείο Αμερικανίδων Κυριών,
ένα ίδρυμα για την περίθαλψη των προσφύγων

Άλλος απο το κοινό: "Τον Ποντιακό Ελληνισμό δεν τον αναλύσατε" κι έτσι συνέχεια.
 Ο σκηνοθέτης άρχισε να απολογείται, μια ταινία με ένα θέμα συγκεκριμένο έκανα, δεν χωρούσε όλος αυτός ο προβληματισμός κλπ... Δεν περίμενε τέτοια υποδοχή προφανώς, μετά τη δουλειά που είχε κάνει. Αλλά είναι δύσκολο να θες να ξεκουνήσεις τους ανθρώπους απο τις σιγουριές τους. Αυτό ήταν και το πρόβλημα του τύπου που μίλησε για τις δηλητηριώδεις ιδέες απο τη Δύση.
Εχει γίνει της μόδας τώρα τελευταία να τα βάζουν όλοι με το Διαφωτισμό και τις προσπάθειες για αλλαγές και πρόοδο σε όλες τους τις εκφάνσεις. Φέτος, στην επέτειο του Πολυτεχνείου, για πρώτη φορά τόλμησαν διάφοροι και κατηγορούσαν τη γενιά του Πολυτεχνείου για όλα τα κακά που μας έχουν τύχει, και για κανένα καλό. Το υπονοούμενο είναι ότι το βλαβερό πράγμα ήταν η εξέγερση, αυτή μας έβλαψε κυρίως απ' όλη την πεντηκονταετία.
Κι ο Διαφωτισμός, οι ιδέες για ανεξαρτησία των εθνών, για χειραφέτηση των ατόμων, σε τι περιπέτειες δεν οδήγησαν την ανθρωπότητα, ε; Τι ευτυχισμένη που ήταν πριν, ο κόσμος ζούσε στη στοργική αγκαλιά των αυτοκρατοριών, Οθωμανική, Αυστροουγγρική, κλπ, τι τις ήθελε τις εξεγέρσεις; Για όλα φταίει ο Βολταίρος, για όλα φταίει ο Ρουσώ! Μας ξεγέλασαν να μπλεχτούμε με το ναρκωτικό της ελευθερίας που θέλει εγρήγορση και υπευθυνότητα... τι κακό μας βρήκε... Δεν ήμασταν εμείς για τέτοια. Να ζούσαμε αθώοι κι ανέμελοι στην παιδική ηλικία της αιώνιας καθυστέρησης, να μην μπλέξουμε με την παρακμή της Δύσης....
Τι νοσταλγία κι αυτή... Αλλά τι να κάνεις. δεν υπάρχει επιστροφή φίλε μου. Γι αυτό σκάσε και κολύμπα. Άσε που αν το καλοσκεφτείς το κακό άρχισε με τη διάλυση της μίας και μόνης Αυτοκρατορίας που κατάφερε να ενώσει την ατίθαση Ευρώπη, της Ρωμαϊκής... Και ποιος έφταιγε γι αυτήν, αν όχι ο τύπος που έφερε την πρωτεύουσα ανατολικά και παράτησε τη Δύση στους βαρβάρους να προοδεύει μοναχή της, όπως έλεγε κι ο Προγκίδης;
Ας μην πάμε πίσω στο Μεγαλέξαντρο, όπως είπε κι ένας απο το κοινό στο Γαλλικό Ινστιτούτο.

Ευρώπη δεν είναι μόνο το ευρώ

Ο Ρουσώ το 1753 από τον Μωρις Κουεντίν
ντε λα Τουρ

Ευρώπη είναι και ο Ζαν Ζακ Ρουσώ. Ο φιλόσοφος που είπε ότι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι. Αυτή η ιδέα ήταν η μεγάλη επανάσταση. Αυτή είναι ακόμα.. Αυτή είναι το σπουδαίο νόημα της γαλλικής επανάστασης, όχι οι καρμανιόλες. Καρμανιόλες υπήρχαν πριν, υπήρχαν και μετά, η βία δεν έχει πρωτοτυπία. Ούτε κατάφερε να χώσει την ιδέα της ισότητας στα κεφάλια, αυτά που δεν έκοψε. Είχε γεννηθεί σε μια ήπειρο που είχε θεσπισμένες τις ανισότητες ο Ρουσώ, κι όσα κι αν λέμε για την άσχημη εποχή μας, αυτή την κατάσταση δεν μπορούμε ούτε να τη φανταστούμε.

Ευρώπη δεν είναι μόνο το ευρώ, είναι και οι διαρκείς προσπάθειες για ενότητα. Στην Ευρώπη ξεκίνησε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, και τον πυροδότησαν οι ρατσιστικές ιδέες. Αυτές που νικήθηκαν τότε για πάντα, γι αυτό και τώρα πια η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θεωρεί ύβρη το ρατσισμό, Ναι, ακόμα και στην Ελλάδα πας φυλακή για ρατσιστικές διακρίσεις. Η ισότητα των ανθρώπων, αυτή η τρομερή και πάντα πρωτότυπη ιδέα του Ρουσώ, είναι το νομικό και το κοινωνικό θεμέλιο της Ευρώπης. Δεν την έχει πετύχει βεβαίως, αλλά την αναζητά, οφείλει να προσπαθεί κάθε ώρα και στιγμή να την πετύχει. Δεν έπλασε τον παράδεισο η ιδέα του Ρουσώ, έβαλε μια γραμμή πλεύσης, κι αυτή τη στιγμή στον κόσμο όσοι θέλουν να λέγονται πολιτισμένοι παλεύουν με βάση αυτή την αρχή. Μπορεί κανείς κάθε μέρα να ανακαλύπτει ανισότητες, μεγάλες και μικρές, και να προσπαθεί να τις ανατρέψει. Ο Ρουσώ εξασφάλισε ενδιαφέρουσα ζωή σε όλους μας για πολλούς αιώνες ακόμα.

Σε όλους μας; Όχι! Υπάρχουν κόμματα της αριστεράς, υποτίθεται, που δεν ενοχλήθηκαν από τις συζητήσεις που γίνονταν για συγκυβέρνηση, μια βδομάδα τώρα, οι οποίες περιλάμβαναν όλως τυχαίως και την αναφορά στο νόμο περί ιθαγένειας. Αυτό το νόμο που δειλά και με ένα σωρό εμπόδια προσπαθεί να αποδώσει την ιδιότητα του πολίτη στους ανθρώπους που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Ελλάδα από μετανάστες γονείς. Μπαινόβγαινε ο Καρατζαφέρης και ζητούσε όρο να αποσυρθεί ο νόμος για να συνεργαστεί (γιατί πώς να σώσεις μια χώρα μιασμένη από αίμα μεταναστών;) όπως είχε ζητήσει ο Σαμαράς στην αρχή κι ύστερα το ξέχασε γιατί κάποιος μπορεί να του θύμισε τι σημαίνει Ευρώπη. Και τα αριστερά κόμματα, οι κληρονόμοι της ανθρωπιστικής παράδοσης, υποτίθεται,  άκουγαν μαζί με μας ότι ο Βορίδης μπορεί να αναλάβει το υπουργείο δημόσιας τάξης, και ουδόλως ενοχλούνταν. Όχι, δεν καταδέχτηκαν να συνεργαστούν. Ούτε για το χατίρι των μεταναστών, ούτε για το χατίρι της ιδέας της ισότητας, κρατήθηκαν έξω από αυτό το ρεζίλικο παζάρεμα, με καθαρά χέρια για να μπορέσουν άφθαρτα να μετάσχουν στις εκλογές και να εισπράξουν της αφθαρσίας την αμοιβή, Αλλά τι αριστερά κόμματα είναι αν δεν βρήκαν να πουν μια κουβέντα για τη λεπτομέρεια αυτή του παζαριού; Τι έχει απομείνει από την ουσία τους; Δεν άξιζε ούτε αυτή η τόσο βασική συζήτηση, το να μπαίνει στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης η βασική συνθήκη ύπαρξης του πολίτη σε ένα πολιτισμένο κράτος, δεν άξιζε να βγουν από τη μεγαλόπρεπη ακαταδεξία τους. Άλλες φορές είναι λαλίστατοι. Τώρα σα να μην υπήρχαν. Μόνο ευρώ είναι η Ευρώπη, ευρώ για τους μισθούς τους και ευρώ για διεκδίκηση, όλο και πιο πολλά ευρώ.

Αυτή τη φορά με έπεισαν, απορρίπτουν τελικά την Ευρώπη.  Αυτή του Ζαν Ζακ Ρουσώ που αναζητά την ισότητα, αυτή την Ευρώπη που μας ενδιαφέρει, το όραμα πίσω από τα κοινά νομίσματα και τους θεσμούς που γεννά τις συναινέσεις.. Δεν ήταν παρά ένας γάλλος ο Ρουσώ, σαν το Σαρκοζί ένα πράγμα. Ακόμα χειρότερα, ήταν ελβετός! Ρε, μήπως ήταν και τραπεζίτης; 

Από το Protagon: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.8emata&id=10132