Μαμάδες προαστίων και συνοικιών

Αν υπήρχε κάτι δυσοίωνο σ' εκείνο το βιβλίο, που έγινε περίφημο ξανά, το "Μαμάδες βορείων προαστίων", της Παυλίνας Νασουτζικ, ήταν η παντελής έλλειψη επιείκειας της συγγραφέως για τις ηρωίδες της, ίσως και για τους αναγνώστες. Οι άνθρωποι που σκιτσάρονται εκεί είναι τέρατα εγωισμού και κυνισμού. Δεν υπάρχει πουθενά ίχνος ανθρωπιάς, δεν γεννιέται η παραμικρή σταγόνα συμπάθειας. Τόσο αρνητικά όντα δεν αντέχονται σε βιβλίο, να μη σε αφήνουν να ταυτιστείς μαζί τους ούτε δευτερόλεπτο, ούτε  μοιάζουν  με αληθινούς ανθρώπους. Οι αληθινοί άνθρωποι, όσο κακοί κι αναίσθητοι να είναι, όσο διεστραμμένοι και φριχτοί, τόσο μονοδιάστατοι δεν είναι ποτέ. Τόσο οργανωμένα σατανικοί δεν υπάρχουν πουθενά, ούτε σε βόρεια ούτε σε νότια προάστια, ούτε στο κέντρο, ούτε στις γειτονιές. Είναι καρικατούρες.
Στην πραγματικότητα οι μαμάδες των προαστίων, βορείων και νοτίων, είναι σαν τις μαμάδες του κέντρου της πόλης, τις μαμάδες των περιχώρων, των παραθαλασσίων κωμοπόλεων και των ορεινών οικισμών. Θέλουν για το παιδί τους το καλύτερο, όσο μπορεί η καθεμία. Και ασχολούνται μαζί τους περισσότερο από όσο ασχολήθηκαν ποτέ μανάδες με τα παιδιά τους στην ανθρώπινη ιστορία. Ίσως μάλιστα αυτό να είναι το πρόβλημα.
 Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι ένα παιδί που μεγαλώνει με τη μάνα και τον πατέρα προσηλωμένους επάνω του έχει εξασφαλίσει ότι δεν θα γίνει αντιδραστικό αν του λένε συνεχώς ότι η κοινωνία είναι σκληρή, ότι δεν υπάρχει δικαιοσύνη, ότι όλοι θέλουν το κακό του κλπ. Το πρόβλημα της παιδαγωγικής των ελλήνων είναι ότι λένε πολλά τέτοια στα παιδιά τους. Τα βλάπτει μάλλον η υπερβολική φροντίδα παρά η παραμέληση. Η οικογένεια είναι κλειστή στον εαυτό της, πολύ απρόθυμα διδάσκει στα παιδιά κανόνες συνύπαρξης. Συνήθως δεν το κάνει καν. Τα προτρέπει  να ζουν  σε κλειστούς κύκλους, δεν ενθαρρύνει τις φιλίες. Κι αυτό δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, είναι μάλλον παλιό, μια δυσπιστία που επιβιώνει απο δύσκολες εποχές, η οποία μαζί με άλλες δυσπιστίες που επιβιώνουν απο δύσκολες εποχές, κάνει τη ζωή δύσκολη σε παιδιά σε μεγάλους.
Ο κόσμος είναι κακός, η κοινωνία είναι σάπια. Δεν υπάρχει αξιοκρατία, όλοι είναι ψεύτες. Μην πιστεύεις τίποτε, οι τίμιοι είναι κορόιδα. Ολοι προσπαθούν να σε ρίξουν και να σε εκμεταλλευτούν. Μη σηκώνεσαι στο τρόλεϊ να δώσεις τη θέση σου  σε ηλικιωμένους, μόνο τα κορόιδα το κάνουν. Σε κοροϊδεύουν αν φανείς καλός. Να δείχνεις σκληρός, αναίσθητος. Να μη δίνεις λογαριασμό σε κανέναν. Κλπ, κλπ. Πόσο καλά τα ξέρουμε αυτά, πόσο πολύ τα ακούμε.
Δείξτε μου παρακαλώ ένα μέρος με μαμάδες που λένε στα παιδιά τους ότι η κοινωνία έχει νόημα, ότι πρέπει να σεβόμαστε τους κανόνες της, ότι την ευτυχία τη  βρίσκεις ανάμεσα στους ανθρώπους, ότι οι άνθρωποι αιώνες προσπάθησαν να φτάσουν στο βαθμό ειρηνικής ζωής που βρισκόμαστε σήμερα, ότι η δικαιοσύνη και η δημοκρατία δεν δουλεύουν καλά αλλά αξίζει τον κόπο να προσπαθούμε να τις βελτιώσουμε, ότι οι τίμιοι δεν είναι κορόιδα, ότι η απάτη και η υποκρισία σου κλέβουν την αξιοπρέπεια. Θα μετακομίσω εκεί αύριο.

Άνθρωπος των παραδόσεων

Σχεδόν τόσο χαριτωμένο παιδάκι

Στο τρένο για Θεσσαλονίκη πήρα ένα διαβάσω ένα βιβλίο, αλλά δεν τα κατάφερα. Στο μπροστινό κάθισμα ένα αγοράκι γύρω στα δυο χαλούσε τον κόσμο. Σε όλο το ταξίδι στρίγκλιζε, έτρεχε πάνω κάτω κι ανεβοκατέβαζε κοπανώντας τα μπράτσα των καθισμάτων. Ήταν με το μπαμπά του, ο οποίος χαμογελούσε προς κάθε κατεύθυνση, σίγουρος ότι απολαμβάναμε την παρουσία του παιδιού. Ήταν όντως χαριτωμένο, αλλά το ταξίδι κράτησε πέντε ώρες.

Στην αρχή έλπιζα σε μια ηλικιωμένη απέναντι, μήπως έβρισκε τρόπο να το ηρεμήσει, αλλά απλώς το τραβούσε και το ερέθιζε. Από παντού επιβάτες το φώναζαν και το κερνούσαν. Μπουκωνόταν, τσίριζε, συνέχιζε να κοπανάει. Κανείς δεν προσπάθησε να το ησυχάσει. Καμία γιαγιά, κι είχε τουλάχιστον εφτά εκεί μέσα, δεν επιχείρησε να του πει ένα παραμύθι.

Σσσς, του έλεγε ο μπαμπάς του. Η μόνη παιδαγωγική κουβέντα στη διάρκεια του ταξιδιού.. Σσσσς. Το συριστικό σίγμα μπορεί να σε εξοντώσει χειρότερα από το τσίριγμα αν το ακούς επί πέντε ώρες.  Δεν είχε φέρει μαζί του ένα παιχνιδάκι, βιβλίο, πιπίλα, τίποτε από τα σύνεργα που ηρεμούν τα μωρά. Σα να βρέθηκε πρώτη φορά υπεύθυνος για το παιδί του.

Κάποια στιγμή ένα νέο ζευγάρι κάθισε απέναντι τους, πιάσανε συζήτηση. ‘Εγώ είμαι των παραδόσεων’, τους δήλωσε αρκετές φορές. Προφανώς οι παραδόσεις του απαγορεύουν να ασχολείται σοβαρά με πρακτικά προβλήματα ανατροφής παιδιών. Ωστόσο ήξερε πολλά, τους είπε μάλιστα ότι φτιάχνει και φρουτόκρεμα, κατά τη συνταγή του γιατρού.

Ήταν φανερό ότι το παιδί χρειαζόταν ύπνο, αλλά δεν έβρισκε τρόπο να κοιμηθεί.  Ο μπαμπάς κάθε τόσο το βούταγε, το ακινητοποιούσε, και διέταζε: «Κοιμήσου ρε!». Το μικρό παλεύοντας γλιστρούσε και ξανάρχιζε να τσιροκοπάει στο διάδρομο. Ήταν αξιολύπητο, τα μάτια του γυαλίζανε, έκλαιγε και χτυπιόταν. Ένα νανούρισμα παραδοσιακό δεν είχε μάθει ο άνθρωπος της παράδοσης.

Κοιμήσου και παρήγγειλα στην Πόλη τα προικιά σου

Στη Βενετιά τα ρούχα σου και τα διαμαντικά σου

Μήπως είναι πολύ κοσμοπολίτικο αυτό για παιδάκια; Μήπως παραγγελίες, στην Πόλη και τη Βενετιά υπονομεύουν την ισορροπία του ισοζυγίου πληρωμών;

Αθήνα- Θεσσαλονίκη, πέντε ώρες, κανείς δεν εξέφρασε παράπονο, δεν έκανε παρατήρηση, δεν είπε συμβουλή. Όλοι αποφεύγουν να  μπλέκουν με γονείς. Είναι υπερβολικά εύθικτοι.

Η μόνη λύση θα ήταν να δίνουν οι γιατροί τη συνταγή για ύπνο μαζί με τη φρουτόκρεμα. Μήλο κι αχλάδι, παραμύθι και τραγούδι. Φρούτα εποχής, νανουρίσματα προαιώνια, και, ναι, παραδοσιακά.

Αλλά οι γιατροί είναι μοντέρνοι άνθρωποι, δεν είναι των παραδόσεων. Αυτό το χάσμα, του παραδοσιακού με το μοντέρνο, ανακύπτει εκεί που δεν χρειάζεται, και  μπορεί να σε ξεκάνει. 

Από την Εφημερίδα των Συντακτών 9/11/2012

Kαημένα κακομαθημένα

Σταματά το πούλμαν του ιδιωτικού σχολείου στην Αλεξάνδρας και κατεβαίνουν δυο αγοράκια γύρω στα οκτώ, χαριτωμένα, γλυκύτατα, με τα φρυδάκια τους σουφρωμένα.
-Γιατί δεν έφερες κουλούρι λέει το ένα θυμωμένο στο μπαμπά που τα περίμενε στο πεζοδρόμιο και τα παρέλαβε.
Μπορεί να είναι και παππούς, είναι μεγάλος στην ηλικία. Μπορεί και μπαμπάς από αυτούς που τεκνοποιούν μετά τα σαράντα, ή και τα πενήντα, δεν είναι σαφές. Εκείνο που είναι σαφές είναι ότι δεν ενοχλείται με το επιθετικό ύφος του μικρού, ή, τουλάχιστον, δεν το δείχνει. Απαντά τρυφερά ότι υπάρχουν στο σπίτι μουστοκούλουρα. Πριν προλάβει να τελειώσει η φράση, τα θυμωμένα παιδιά έχουν βγάλει τα μπουφάν τους και του τα έχουν ρίξει στα χέρια.
Περιμένουμε μαζί να περάσουμε απέναντι, τους ακούω χωρίς να το θέλω. Τα πιτσιρίκια δεν αρκούνται να φορτώσουν τον μπαμπά ή παππού με τα μπουφάν τους. Φαίνεται ότι εκείνος κάπως αντέδρασε, κάτι είπε που δεν άκουσα, και του λέει το πιο μαχητικό από τα δύο, με ύφος τόσο αυστηρό που κόντεψα να βάλω τις φωνές:
-Να μάθεις να τα κρατάς, να μάθεις, να μάθεις…
Ο πατέρας ή παππούς δεν απάντησε. Δεν είπε ότι δεν είναι σωστό να μιλάς έτσι σε μεγαλύτερους ή κάτι τέτοιο κλασσικό. Θα του φαινόταν ίσως πολύ μπανάλ να πει μια τέτοια φράση, ωστόσο ακριβώς αυτό έπρεπε να πει, διάολε. Αν όχι σαν παρατήρηση, έστω πληροφοριακά. Ενημερωτικά. Να ξέρουν τα παιδιά ότι δεν είναι σωστό να μιλάς έτσι σε μεγαλύτερους. Να το ακούσουν μια φορά, κι ας μην το δεχτούν. Να είναι όμως ενημερωμένα.
Όχι, ο κύριος που παρέλαβε τα παιδιά δεν είχε όρεξη για συγκρούσεις μαζί τους. Άλλαξε απλώς κουβέντα, έστρεψε αλλού την προσοχή τους κι εγώ είχα σκάσει πια να ανάψει εκείνο το ρημάδι το φανάρι να απομακρυνθώ, να μην παρασυρθώ κι αρχίσω εγώ να ουρλιάζω μέσα στην Αλεξάνδρας ότι δεν μιλάνε έτσι σε μεγαλύτερους, πατεράδες, παππούδες, ας είναι και σοφέρ, ας είναι οτιδήποτε.
Άναψε επιτέλους το φανάρι κι έφυγα τρέχοντας, να μην ακούσω άλλα. Δεν μπορείς να αποφύγεις τις θλιβερές σκέψεις όταν πετυχαίνεις κάτι τέτοια. Στην αρχή λυπήθηκα τον ενήλικα που δεν τολμούσε να τα βάλει με τα ανήλικα και δεχόταν αδιαμαρτύρητα την κακή τους συμπεριφορά. Τι τρομερό να αποχτάς παιδιά για να νοιώσεις την ευτυχία να μεταδίδεις τα πράγματα που αγαπάς απ’ αυτό τον κόσμο, και πιο πολύ απ’ όλα μια συμπαθητική εικόνα του εαυτού σου, κι αντί γι αυτό να περνάς τέτοιες δοκιμασίες…
Αλλά γιατί οι μεγάλοι παραιτούνται έτσι από το έργο της διαπαιδαγώγησης; Επειδή είναι χαριτωμένα και ακαταμάχητα τα παιδιά; Μα δεν τα λυπούνται;
Γιατί εδώ που τα λέμε, τα παιδιά είναι εντέλει αξιολύπητα. Αν δεν είναι μόνο μια στιγμή κούρασης που ο γονιός δεν αντιδρά, αν συχνά συμβαίνει να φέρονται έτσι και να τα αφήνουν στην πλάνη τους- γιατί πρόκειται για πλάνη- αν είναι αυτό συστηματική συμπεριφορά, τα παιδιά είναι χαμένα.

Μεγαλώνουν χωρίς να συνειδητοποιούν ότι υπάρχουν κανόνες στον κόσμο των ανθρώπων για τον οποίο προορίζονται. Δεν τους μαθαίνουν, κινδυνεύουν να μην διδαχτούν ότι οφείλουν να σέβονται εκείνους που κοπιάζουν για το χατίρι τους, να τους υπολογίζουν, να συγκρατούν το θυμό, να μη λένε ό,τι τους κατέβει. Οφείλουν να μετράνε την παρουσία και την αξία των συνανθρώπων τους. Δεν είναι το σχολείο που τους μαθαίνει αυτούς τους κανόνες, οι γονείς έχουν την ευθύνη, κακά τα ψέματα.

Κινδυνεύουν να μεγαλώσουν και να αρχίσουν να κυκλοφορούν στον κόσμο των ενηλίκων αγνοώντας ότι υπάρχουν. Είναι τρομερή άγνοια αυτή, σε κάνει να μην μπορείς να ζήσεις με τους άλλους ανθρώπους. Άσε που σε καταδικάζει να ασχολείσαι διαρκώς με τον εαυτό σου και να πλήττεις θανάσιμα.
Τα παιδιά είναι τα δυστυχισμένα της υπόθεσης τελικά. Τα περιμένει μεγάλο σοκ όταν αντιμετωπίσουν τον κόσμο, για τον οποίο συνεχώς θα σκέπτονται ότι δεν τα εκτιμά αρκετά, δεν τα αγαπά, δεν τα καταλαβαίνει… Ενώ αυτά θα είναι που δεν θα έχουν μάθει τη γλώσσα επικοινωνίας με τους άλλους ανθρώπους και την κοινωνία και θα νοιώθουν διαρκώς περιθωριακά και ακατανόητα.
Τι δυστυχία… Και πόσο διαδεδομένη κατάσταση εδώ που τα λέμε. Γιατί αν πρόσεξα αυτή τη συνομιλία στο φανάρι, είναι επειδή μου θύμισε ένα σωρό άλλες που έχω ακούσει ως μητέρα, όταν πήγαινα τα παιδιά μου στο πάρκο ή σε άλλα μέρη, κι άκουγα τους γονείς.

Πόσες φορές δεν με έπνιξε αυτή η ανάγκη να ουρλιάξω ότι δεν πρέπει να αφήνουν τα παιδιά τους ανυπεράσπιστα απέναντι στον ίδιο τον εαυτό τους με αυτό τον τρόπο; Από την επιθυμία να μην τα καταπιέσουν, τα αφήνουν να καταπιέζονται από τις ανεξέλεγκτες συμπεριφορές και την άγνοια των ορίων, από την λανθασμένη εντύπωση ότι όλα τους επιτρέπονται και την προδιάθεση να δυστυχούν με την παραμικρή αμφισβήτηση.
Τουλάχιστον αυτή η συμπεριφορά εξηγεί ένα σωρό καταστάσεις που μας βασανίζουν καθημερινά, ένα σωρό γαϊδουρινές συμπεριφορές που κοντεύουμε να συνηθίσουμε. Ίσως να είναι τόσο απλό λοιπόν, να ταλαιπωρούμαστε επειδή οι Έλληνες μεγαλώνουν κακομαθημένα παιδιά.
Ίσως να είναι και πιο περίπλοκο.

Είχε δημοσιευτεί στα ΝΕΑ όταν εργαζόμουν εκει, στα blog των συντακτών, εκ των οποίων το δικό μου εχει γίνει άφαντο στο διαδίκτυο
http://www.tanea.gr/blogs/blogger/post/?aid=4505851