To Πάσχα κάτι με πιάνει, κάτι σαν θρησκευτική κρίση, ένα είδος αδήριτης ανάγκης να συμμετέχω σε τελετουργίες, μα Επιτάφιο, μα Ανάσταση, ακόμα και τροπάρια της Κασσιανής ή οτιδήποτε. Παλιά ανάγκη, κάποτε με την κολλητή μου είχαμε μείνει σπίτι, σε μια εκδρομή στο πατρικό της, κι είχαμε μόνες μας τραγουδήσει (ή μάλλον ψάλλει) τα εγκώμια του Επιταφίου μέχρι να μη μας μείνει ανάσα. Το θυμάμαι σαν και τώρα, καθισμένες στο παλιακό της σαλονάκι, γεμάτο χαλιά, πάντες και ριχτάρια, να προσπαθώ να αισθανθώ κάτι από τη συγκίνηση που με πλημμύριζε μικρή, όταν με έπαιρνε από το χέρι ο παππούς μου στο Αγρίνιο και με έτρεχε σε όλες τις λειτουργίες της Μεγάλης βδομάδας, να αναπληρώσει το μέγα κενό της θρησκευτικής μου εκπαίδευσης. Πράγμα που κατάφερε, αν κρίνω από την αδήριτη ανάγκη που είχα επί χρόνια για λίγο εκκλησία, λίγο τροπάριο, λίγο τελετή, κάτι τέλος πάντων. Θυμάμαι μια φορά που ήμασταν με μεγάλη παρέα στη Φλωρεντία κι ήταν το Πάσχα μας μαζί με των Καθολικών, είχα πάρει τους δρόμους ολομόναχη να βρω κατιτίς σε Επιτάφιο κι είχα, με μεγάλη απογοήτευση βέβαια, παρακολουθήσει μια καθολική λειτουργία, που μου είχε φανεί πολύ λιτή σε σχέση με τα δικά μας.
Τώρα πια δεν το παθαίνω, πήγα και ξαναπήγα σε εκκλησάκια και μητροπόλεις, αλλά εκείνη τη μαγεία των τελετών με τον παππού, το πήρα πλέον απόφαση, δεν θα τη ξαναβρώ πουθενά. Τώρα προσπαθώ μόνο να καταλάβω την ανάγκη των αρχαίων ανθρώπων να πιστεύουν σε κάτι σαν ανάσταση που συνέβαινε βέβαια στη φύση, το πώς κατάφεραν να τη μεταθέσουν από τη φύση σε θεούς, το πώς το συνδύασαν με τη θυσία, και το πώς μετέφεραν κάποια στιγμή όλη αυτή την ιδέα- πράξη (ή δράση, που είναι τώρα η λέξη της μόδας) από τις αρχαιότερες θρησκείες στο Χριστιανισμό. Δεν έχω διαβάσει αρκετά για τις μεταβάσεις αυτές, αποσπασματικά μόνο, αλλά έστω κι έτσι οι πενιχρές μου γνώσεις εμφανίζονται μαζεμένες με μια βόλτα στο πάρκο όπου οργιάζουν οι φρέσκες μολόχες και δίπλα στις ήδη μαραμένες μιμόζες ανθίζουν οι κουτσουπιές. Άνοιξη, ανάσταση, ζεστούλα, και πόσο θα ήθελα να συμμετέχω σε κάτι συλλογικό όπως ένα καζάνι ρεβυθόρυζο σε αυλή ξωκκλησιού, αλλά η μοντέρνα μου ζωή δεν έχει τέτοια. Περιορίζομαι λοιπόν στο βάψιμο αυγών και την κατασκευή μαγειρίτσας σε στενό οικογενειακό κύκλο με το Τρίτο Πρόγραμμα να παίζει νυχθημερόν θρήνους της Παρθένου και της Μαρίας Μαγδαληνής. Αυτές οι δυο δεν είναι μεταμορφώσεις των Παρθένων και των Πορνών της αρχαιότερης θρησκείας; Πάντα υπήρχαν παρθένες και πόρνες, από την αιγυπτιακή θεολογία ακόμα. Η παρθενία θα πρέπει να προσέφερε αυτονομία στις γυναίκες, το να μην ανήκουν σε κανέναν. Αθηνά, Άρτεμη, Εστία, παρθένες και δυνατές. Αλλά και θεές σαν την Αφροδίτη δεν ήταν ακαταμάχητες; Ναι, ως Πάνδημη η Αφροδίτη δεν ανήκε τελικά παρά στον εαυτό της, αλλά και ως Ουρανία το ίδιο. Αργότερα οι παρθένες έγιναν απλώς υποδείγματα εγκρατούς ζωής των γυναικών και οι πόρνες εργαλειοποιήθηκαν (άλλη λέξη της μόδας) ως αμαρτωλές που μετανοούν και τιμωρούνται, ή συγχωρούνται.
Και η θυσία; Σίγουρα το αρνάκι της προσφοράς στους παλιούς θεούς, δηλαδή στην κοινότητα, αφού όλοι μαζί το έτρωγαν, οι θεοί αρκούνταν στην τσίκνα (γι αυτό και είχαν όλοι τους κορμάρες) ήταν θυσία, έστω κι αν υπήρχε ορθολογισμός στην επιλογή της εποχής και του φύλου. Κάποια μικρά αρνιά σφάζονταν για να μείνει το γάλα της μάνας τους, να μην μεγαλώνουν πολλά αρσενικά, κλπ. Αλλά μπορεί και να είχαν πάρει τη θέση ανθρώπων, να γίνονταν ανθρωποθυσίες κάποτε, -που σίγουρα γίνονταν- και η ιερότητα της τελετής να παρέμεινε και να πέρασε στο Χριστιανισμό με διάφορους συμβολισμούς. Οι πρώτοι επίσημοι ρυθμιστές της χριστιανικής θρησκείας ως επίσημης και κρατικής θα πρέπει να είχαν πολλή φαντασία και τόλμη για να καταφέρουν να προσαρμόσουν συνήθειες και εμμονές της αρχαιότερης θρησκείας στη νέα. Μια εκδρομή σε μέρη όπως το Δαφνί ή η Καισαριανή με τα ολοφάνερα αρχαία απομεινάρια στα βυζαντινά μοναστήρια μπορεί να σε βάλει σε σκέψεις, ή ακόμα και μια βόλτα στην Πλάκα, όπου μπροστά από την αυλή της Αγίας Αικατερίνης φαίνονται τα ερείπια του ναού της Άρτεμης.
Ευλάβεια και κατάνυξη πάντως εν Αθήναις διευκολύνονται πολύ με την ωραία ησυχία που βασιλεύει καθώς φεύγουν οι εκδρομείς του Πάσχα.
